A Guide to Turkish - 10 facts about the Turkish language in Turkish

Useful facts about the Turkish language in Turkish
Translation in EnglishEnglish only


Download buttonDownload mp3 - right click and choose 'save target as'

Open/close
1. Türkçe nerede konuşulur?

Listen

Türkçe, nüfusu 72 milyonu geçen Türkiye Cumhuriyeti’nin resmi dilidir. Ayrıca Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde de Türkçe konuşulur. Türkçe ayrıca Irak, Yunanistan, Bulgaristan, Makedonya Cumhuriyeti, Kosova, Arnavutluk ile Doğu Avrupa’daki diğer bazı bölgelerde yaşayan etnik Türkler arasında da konuşulur. Almanya, Hollanda, Belçika, Avusturya, İsviçre ve Fransa’da da büyük Türk göçmen toplulukları yaşamaktadır. Bunlar içinde en kalabalık Türk nüfus Almanya’dadır. Azerbaycan ile bazı eski Sovyet Cumhuriyetleri’nde de Türkçe anlaşılır ve konuşulur.

Open/close
2. Türkçe hakkında ne biliyorsunuz?

Listen

Türk dili, tarihi boyunca Avrupa dillerinden olduğu kadar komşusu olan ülkelerden de etkilenmiştir. Osmanlıca dili, Farsça ve Arapçanın büyük etkilerini taşır. Türk dilinde ayrıca Fransızca kökenli birçok sözcük de kullanılmaktadır. Moda ve dikim alanında kullanılan sözcüklerin çoğu, hemen tüm tıbbî terimler ve çoğu malî terimler ( örneğin enflasyon, döviz, finansman, resesyon, kriz, bono ) ile birçok siyasî ve ideolojik sözcükler ya Fransızcadan alınmıştır ya da Fransızca telaffuzuyla kullanılır.
Türkçede birçok Yunanca sözcük de yer almaktadır.

Yeni teknolojilerle birlikte birçok İngilizce sözcük de Türk diline girmiştir. Örneğin çekup, kampüs, dizayn, kokpit, site, reyting, data, hacker, mortgage, shop, fast food, brifing, miting ve star.

Çeşitli Türkçe sözcükler de, İngilizceye geçmiştir. Örneğin, kiosk, köşk sözcüğünden, agha veya aga, ağa sözcüğünden, kayak, kayık sözcüğünden geçmiştir. Hemen akla gelen diğer sözcükler, baklava, döner kebab, şiş kebab ve yoğurt'tur.

Open/close
3. Türkçe öğrenmek ne kadar zordur?

Listen

1928 Yılından bu yana Türk dilinde, hafif değişim geçirmiş Latin alfabesi kullanılmaktadır. Başka dillerden Türkçeye geçen sözcükler de Türkçe yazılış şekliyle kullanılır. Örneğin medya, televizyon, restoran ve otel.

Türkçede isim ve sıfatlarda cinsiyet ayrımı olmaması da, dili öğrenenler için bir kolaylık sağlamaktadır. Ama tıpkı Fransızcada olduğu gibi, tekil ya da daha samimi hitap şekli için sen, çoğul veya daha resmi hitap şekli için siz kullanılır. Daima cümlelerin sonunda yer alan fiiler, konuştuğunuz kişiyle aranızdaki resmiyete bağlı olarak farklı ekler alır.

Türkçedeki tamlama ve ekler başlangıçta karmaşık görülebilir ama fiil çekimlerinin mantığını anladığınız zaman, Türkçede tüm fiillerin çekimlerini yapabilmenin aslında imkansız olmadığını da göreceksiniz. Gitmek fiilinin şimdiki zaman eki –yor’dur. Ben gidiyorum örneğinde, gidiyor, gitmek fiilinin şimdiki zaman çekimidir ve sondaki –um eki fiili kimin gerçekleştirdiğini gösteren birinci şahıs ekidir.
Gitmek fillinin di’li geçmiş zaman eki –ti’dir. Ben gittim örneğinde, gitti, gitmek fiilinin di’li geçmiş zaman çekimidir ve sondaki –m harfi, gidenin birinci tekil şahıs olduğunu gösterir.
Gitmek fiilinin gelecek zaman eki –cek’tir. Ben gideceğim örneğinde, sessiz ve sesli harfler uyumuna göre, -t harfi –d’ye dönüşür ve ses uyumu kuralları çerçevesinde birinci tekil şahsı belirtmek için, gidecek-im fiili, -k harfi yumuşatılarak, yumuşak g (ğ) şeklinde, yani gideceğim diye okunur ve yazılır.

Open/close
4. Söylemesi en zor tekerlemeler

Listen

Şu köşe yaz köşesi, şu köşe kış köşesi, ortadaki soğuk su şişesi.

Bir berber bir berbere gel berber beraber Berberistan’da bir berber dükkanı açalım demiş.

Open/close
5. İyi bir Türkçe fıkra biliyor musunuz?

Listen

Türkçe fıkraların birçoğunda hiç değişmeyen bir kişi ve yakınları vardır, Temel ile karısı Fatma ve arkadaşı Dursun. Temel, bir Lazdır ve bu üç tiplemenin etrafında dönen, siyasi konulardan cinsel serüvenlere kadar, üçünün çeşitli maceralarını konu alan yüzlerce fıkra vardır. İşte size Temel’in mizahi zekasından bir örnek:

İdam cezasına çarptırılan Temel’e son dileğini sorarlar.
“Beni oğlumun yanıbaşına gömün” der.
“Ama oğlun hala hayatta!” derler.
Temel de, “Önemli değil, beklerim.” diye cevap verir.

Open/close
6. Türkçe öğrenmek, başka dilleri anlamam için yararlı olur mu?

Listen

Türkçe, Orta Asya’da yer alan birçok ülkede konuşulduğunda anlaşılabilen bir dildir. Gagavuzca ve Azericenin aralarında bulunduğu, Oğuz dilleri grubunda yer alır. Oğuz dilleri, Türk dillerinin güneybatı grubunu oluşturur. Türk dilleri kapsamında, Doğu Avrupa’dan Orta Asya ve Sibirya’ya dek uzanan ve günümüzde kullanılmakta olan 30 dil yer almaktadır. Bazı dil bilimciler Türk dillerinin Moğol, Tunguz, Kore ve Japon dillerini içeren geniş kapsamlı Altay dil grubunun bir parçası olduğu görüşündedir.

Open/close
7. Dikkat edilmesi gereken sözcükler

Listen

Türkçede bazı sözcükler aynı şekilde yazılır ama okunuşları hayli farklıdır. Dolayısıyla cümle içindeki anlamından nasıl okunması gerektiğini kestirebilmelisiniz. Hâlâ ve hala sözcükleri örneğin. Bu arada hemen anımsatalım, Türkçede babanın ablasına ya da kız kardeşine hala denir. Bir başka örnek de kar ve kâr. Kimi kez, sözcüklerin ekleri de durumu büsbütün karmaşıklaştırabilir. Karın sözcüğünün, kullanıma göre, kara ait olan veya mide bölgesi ya da senin eşin anlamına gelmesi gibi.

Ekolojik ürünlerle beslenmeye özen gösteren biriyseniz ve satın aldığınız konserve ya da kavanozda satılan besin maddesinde hiçbir katkı maddesi bulunmadığından emin olmak istiyorsanız, sakın, o besinin hazırlanışında “prezervatif” kullanılıp kullanılmadığını sormayın satıcıya. Türkçede prezervatif, Fransızcadan geçmiş anlamıyla kullanılır ve cinsel ilişki sırasında korunmayı düşündüreceği için, sizi zor durumda bırakabilir. Besinlere eklenen kimyasal maddeleri anlatmak için sadece katkı maddesi sözcüğünü kullanmalısınız.

Open/close
8. Ünlü alıntılar

Listen

“Kâğıdın, kalemin, mürekkebin kokusunu sevdiğim için yazıyorum. Edebiyata, roman sanatına her şeyden çok inandığım için yazıyorum. Bir alışkanlık ve tutku olduğu için yazıyorum.
2006 Nobel Edebiyat Ödülü sahibi, 1952 doğumlu Orhan Pamuk, günümüzün en ünlü Türk yazarıdır. İngilizcenin yazılıp konuşulduğu ülkelerde çok geniş bir okur kitlesine sahiptir ve kitapları 50’nin üzerinde yabancı dile çevrilmiştir.

“Kim gerçek yabancı – bir ülkede yaşayıp başka bir yere ait olduğunu bilen mi, yoksa kendi ülkesinde yabancı hayatı sürüp, ait olacak başka bir yeri de olmayan mı?”
1971 Doğumlu Elif Şafak da bir başka ünlü Türk yazarıdır. Kitaplarının birçoğu önce İngilizce dilinde yazılmış ya da sonradan İngilizceye çevrilmiştir.

"Yaşamak şakaya gelmez,
büyük bir ciddiyetle yaşayacaksın
bir sincap gibi mesela,
yani, yaşamanın dışında ve ötesinde hiçbir şey beklemeden,
yani bütün işin gücün yaşamak olacak."
1902'de doğan ve 1963'de ölen Nazım Hikmet en ünlü Türk şairidir. Şiirleri İngilizceye ve diğer birçok dile çevrilmiştir. Ama Nazım Hikmet’in şiirindeki duygular, derinlik ve kullandığı dilin gücü, en iyi Türkçe okunduğunda yaşanabilir.

Open/close
9. İlk Türkçe eserler

Listen

Türk diliyle yazılmış ilk eserler, Orhun alfabesiyle yazılmış olan Orhun Yazıtları’dır. İkinci Göktürk Kağanı Bilge Kağan ile kardeşi Kül Tigin’in anılarına dikilen yazıtların tarihi, Milattan sonra 731-735 yıllarına uzanır. Orhun Yazıtları 19. yüzyılda Moğolistan’daki Orhun Vadisi’nde bulunmuştur.

Open/close
10. Nasıl kibar ve saygılı olunur?

Listen

Tıpkı Fransızcada olduğu gibi, ilk kez karşılaştığınız bir kişiyle konuşurken, daha samimi olan “sen”I kullanabileceğiniz söyleninceye dek, resmi olan “siz”i kullanmalısınız. Ama bir yandan da, dükkan satıcılarının ya da çocukların veya yaşlıların, daha önce hiç karşılaşmadıkları kişilere, “sen” diye hitap ettiğine tanık olabilirsiniz.

Türkçe, bin türlü unvan bulunan bir dildir. İlk kez tanıştığınız kişiye sadece ismiyle hitap etmek nezaket kurallarına aykırıdır. Hele bu kişi daha yaşlı biriyse… Çocukların size Emma teyze, Peter amca diye seslendiğini duyacak olursanız şaşırmayın; çocuk ve gençlerin bir kişiye sadece ismen hitap etmesi büyük bir nezaketsizliktir. Daha genç yaşlardaki yetişkinlere, kendilerinden daha küçük ya da aynı yaşlarda görünen kişilerce, abla ya da ağabey şeklinde hitap edilmesi olağandır.

Türkçe konuşurken, bir kadın isminden sonra daima “hanım” sözcüğünü, erkek isiminden sonra “bey” sözcüğünü kullanın. Ayşe hanım, Zeynep hanım veya Mehmet bey gibi… Konuşmak istediğiniz kişinin ismini bilmiyorsanız, hanımefendi veya beyefendi şeklinde hitap etmeniz doğru olur.

Turkish key phrases

Turkish key phrases

Get started with 20 audio phrases

The Turkish alphabet

The Turkish alphabet

All about the legacy of Mustafa Kemal Atatürk

BBC navigation

BBC © 2014 The BBC is not responsible for the content of external sites. Read more.

This page is best viewed in an up-to-date web browser with style sheets (CSS) enabled. While you will be able to view the content of this page in your current browser, you will not be able to get the full visual experience. Please consider upgrading your browser software or enabling style sheets (CSS) if you are able to do so.