Το πετρέλαιο της Αφρικής
 
 
Η «ολλανδική νόσος»
 
 
 
 


Η «ολλανδική νόσος»

 

Έρευνα: Τζον Ντιούς, Μορίς Γουόλς
Επιμέλεια: Θύμιος Μπαμπανάτσας


Επτά πράγματα συμβαίνουν συνήθως, αναφέρεται σε πρόσφατη έκθεση των Ηνωμένων Εθνών, όταν βρεθεί πετρέλαιο σε μία φτωχή χώρα:

Ανεβαίνουν οι τιμές, η κυβέρνηση δεν ενδιαφέρεται για τίποτε άλλο, επικρατεί διαφθορά, οι πολυεθνικές τροφοδοτούν διάφορους με μυστικά κονδύλια, αυξάνουν οι στρατιωτικές δαπάνες, υπονομεύεται η δημοκρατία και υλοποιούνται προγράμματα γοήτρου που δε καλύπτουν πραγματικές ανάγκες.

Από αυτό τον κανόνα δεν φαίνεται να εξαιρείται η Γκαμπόν, η χώρα της δυτικής Αφρικής, όπου η άντληση πετρελαίου άρχισε στη δεκαετία του ΄50, ενώ ήταν ακόμη αποικία της Γαλλίας. Είκοσι χρόνια αργότερα η οικονομία της χώρας ήταν πλήρως εξαρτημένη από το πετρέλαιο και η εξάρτηση συνεχίζεται. Η αποκαλούμενη «ολλανδική νόσος» έπληξε και τη χώρα με πληθυσμό ένα εκατομμύριο κατοίκους. Ο Αμερικανός αναλυτής Ντάγκλας Γέιτς, συγγραφέας βιβλίου για την οικονομία της Γκαμπόν τη χαρακτηρίζει παράδειγμα για τα φαινόμενο που πρωτοδιαγνώσθηκε στην Ολλανδία, μετά την ανακάλυψη φυσικού αερίου στη Βόρεια Θάλασσα στη δεκαετία του '60:

«Όταν αρχίζουν να εισρέουν τα έσοδα από το πετρέλαιο, υπό τη μορφή αμερικανικών δολαρίων η πρώτη μακρο-οικονομική επίπτωση γι αυτή τη μικρή χώρα ήταν ότι έπρεπε να βρει κάτι γα να κάνει, με τόσο ξένο νόμισμα που διέθετε. Ένα από τα πράγματα που προκάλεσε αυτή η εισροή είναι η αποκαλούμενη «ολλανδική ασθένεια». Η διαστρέβλωση, η νέκρωση των άλλων τομέων της οικονομίας, που εμφανίζεται όταν υπάρχουν πολλά εισοδήματα από το πετρέλαιο», αναφέρει στο ΒΒC o κ. Γέιτς.

Η πλούσια-φτωχή Γκαμπόν

Η Γκαμπόν είναι μία από τις πλουσιότερες χώρες της Αφρικής. Το μέσο ετήσιο κατά κεφαλήν εισόδημα ανέρχεται στις τρεισήμισι χιλιάδες δολάρια. Ωστόσο το μισό του πληθυσμού ζει σε κατάσταση φτώχειας, ενώ το εξωτερικό της χρέος είναι τεράστιο. Το πετρέλαιο δεν έφερε την ευημερία ,παρότι σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του Ντάγκλας Γέιτς, από το1960 η Γκαμπόν έχει εξάγει περισσότερα από οκτώ δισεκατομμύρια βαρέλια.

Ο προσδόκιμος μέσος όρος ζωής για παράδειγμα, που υπολογίζεται στα 53 χρόνια, είναι κάπως καλύτερος σε σχέση με άλλες αφρικανικές χώρες, κατά 11 χρόνια όμως χαμηλότερος από τον παγκόσμιο μέσο όρο. Το σύστημα υγείας είναι υποβαθμισμένο, το εκπαιδευτικό σύστημα το ίδιο. Που πήγαν λοιπόν αυτά τα τεράστια κεφάλαια που εισέρευσαν στη χώρα και ενίσχυσαν την εξουσία του προέδρου Ομάρ Μπόνγκο που κυβερνά από το 1967.

Ο κ. Γέιτς είναι σίγουρος ότι έχουν κλαπεί δισεκατομμύρια και ότι δισεκατομμύρια επενδύθηκαν σε ζημιογόνα προγράμματα. Πέραν αυτών, σημειώνει, η χώρα είχε συνάψει τεράστια δάνεια και τα έσοδα από το πετρέλαιο απλώς χρησιμοποιήθηκαν για να πληρωθούν οι τόκοι. Η εξυπηρέτηση του εξωτερικού χρέους απορροφά τα μισά κρατικά έσοδα. Πάρα πολλά χρήματα διατίθενται μόνο και μόνο για την πληρωμή των τόκων 3,3 δισεκατομμυρίων δολαρίων», υπογραμμίζει ο Αμερικανός επιστήμονας.

Υποψίες διαφθοράς

Οι επίσημοι στην πρωτεύουσα Λιμπρεβίλ, αρνούνται φυσικά ότι επένδυσαν στον «αέρα» ή ότι η διαφθορά «ροκανίζει» τα έσοδα από πετρέλαιο. Ο υπουργός Ενέργειας και Φυσικών Πόρων δήλωσε στον Mορίς Γουόλς:

«Πρέπει να αναγνωρισθεί ότι μετά την ανεξαρτησία η Γκαμπόν ήταν μία τελείως υποανάπτυκτη χώρα, χωρίς δρόμους, χωρίς αεροπορική εταιρεία και υδροηλεκτρικούς σταθμούς ενέργειας. Όλα αυτά τα έργα υποδομής έγιναν από την κυβέρνηση της οποία ηγείται η εξοχότητά του Ομάρ Μπόνγκο, χρησιμοποιώντας τα έσοδα από το πετρέλαιο, για τα οποία υπάρχει διαφάνεια», υποστήριξε ο υπουργός της Γκαμπόν.

Οι υποψίες όμως για διαφθορά παραμένουν και είναι βάσιμες. Στη δίκη παραγόντων της γαλλικής εταιρείας Ελφ, που κυριαρχούσε για χρόνια στην άντληση πετρελαίου στην Γκαμπόν κάποιοι από αυτούς έκαναν λόγο για διοχέτευση 10 εκατομμυρίων δολαρίων στον πρόεδρο της χώρας από τα μαύρα ταμεία της εταιρείας.

Το αφρικανικό σύνδρομο

Σε κάθε περίπτωση πάντως η εποχή των «παχιών αγελάδων» για ην Γκαμπόν έχει περάσει. Η παραγωγή πετρελαίου μειώθηκε τα τελευταία χρόνια κατά ένα τρίτο και σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Παγκόσμιας Τράπεζας στα επόμενα πέντε χρόνια θα μειωθεί στο μισό. Η οικονομία της χώρας πρέπει να ανεξαρτητοποιηθεί από το πετρέλαιο πριν να είναι αργά.

Ο εκπρόσωπος του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου στη Γκαμπόν, Ρίτσαρντ Ραντριανμάχολι εκτιμά μιλώντας στο ΒΒC ότι η χώρα έχει ευκαιρίες για ανάπτυξη της γεωργικής ή της τουριστικής οικονομίας, μόνο που πρέπει να γίνουν πολλά πράγματα σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα:

Για το τι θα επακολουθήσει εάν δεν δρομολογηθούν ριζοσπαστικές αλλαγές στην πρώην γαλλική αποικία, ο Αμερικανός πρεσβευτής στην Λιμπρεβίλ, δεν έχει καμία αμφιβολία:

«Oι συνέπειες ενδεχόμενης υπαναχώρησης από τη δεδηλωμένη θέληση του προέδρου Μπόνγκο για αλλαγές, θα είναι βεβαίως αυξανόμενη οικονομική αστάθεια, κοινωνικές ταραχές και πολιτική αποσταθεροποίηση», τονίζει ο Κένεθ Μόρφιλντ, πρεσβευτής των Ηνωμένων Πολιτειών, της χώρας στην οποία εξάγεται το 70% περίπου του πετρελαίου της Γκαμπόν.

Συνοψίζοντας, το πετρέλαιο δεν έφερε την πολυπόθητη ευημερία στην Γκαμπόν, η οποία επίσης παραπαίει στο αφρικανικό σύνδρομο εξάρτησης, διαφθοράς και φτώχειας.
 
^^ Aρχή σελίδας Επιστροφή στην αρχική σελίδα >>