BBC Greek
BBC BBC News BBC Sport BBC World Service BBC Weather A-Z index
Διεθνή
Ελλάδα-Κύπρος
Τύπος
Οικονομία
Πολιτισμός
Αθλητικά
Αφιερώματα
Ενυπόγραφα
Ακούστε
Ειδήσεις
Πληροφορίες
Ποιοι Είμαστε
Επικοινωνία
Βοήθεια
Ραδιόφωνο
About BBC Greek
LANGUAGES
Spanish
russian
Arabic
Chinese
Δευτέρα 25 Αυγούστου 2003 - 14:19 ('Ωρα Λονδίνου)
Περιμένοντας τους βαρβάρους
 


Του Γιάννη Καραβίδα

Πριν από λίγο καιρό, όταν εντείνονταν οι συζητήσεις εδώ στη Βρετανία για το αν θα έπρεπε η χώρα να είχε συμμετάσχει στον πόλεμο κατά του Ιράκ και αν οι εξηγήσεις που έδωσε η κυβέρνηση Μπλερ ήταν όντως πειστικές, το Τέταρτο Πρόγραμμα Ραδιοφωνίας του BBC αφιέρωσε μία ολόκληρη εκπομπή σε ένα από τα πιο γνωστά ποιήματα του Καβάφη, το ποίημα «Περιμένοντας τους βαρβάρους», ένα κείμενο που, όπως υποστήριξαν πολλοί απ' αυτούς που πήραν μέρος στο πρόγραμμα του BBC, ανοίγει διάλογο ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν.

Ακούστε ολόκληρο το πρόγραμμα


Ένα σύγχρονο ποίημα

«Είμαι σίγουρος πως το ποίημα 'Περιμένοντας τους βαρβάρους' θα άρεσε στον Τόνι Μπλερ, για παράδειγμα, τώρα που, μετά τον πόλεμο στο Ιράκ, άρχισε να επικεντρώνει την προσοχή του στα εσωτερικά θέματα. Είναι σίγουρα αφάνταστα πιο ενδιαφέρον για έναν πολιτικό ν' ασχολείται με την απειλή που συνιστά το δίκτυο αλ-Κάιντα ή ο Σαντάμ Χουσεΐν παρά με τις αλλαγές που θα πρέπει να γίνουν στον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν τα νοσοκομεία της χώρας» είναι η εκτίμηση του Τομ Χόλαντ, ειδικού σε θέματα ρωμαϊκής ιστορίας.


Ο Καβάφης δεν προσφέρει 'εύκολες' απαντήσεις. Κάνει, όμως, τις σωστές ερωτήσεις--τις ερωτήσεις που πρέπει να κάνουν οι ποιητές κάθε εποχή
Ντέιβιντ Ρίξ, Βρετανός νεοελληνιστής
«Στην ελληνική έκδοση των ποιημάτων του, ο ίδιος ο Καβάφης είχε σημειώσει πως η πόλη στην οποία αναφέρεται το ποίημα δεν είναι απαραίτητα η Ρώμη ή κάποια άλλη ιταλική πόλη», εξηγεί ο Αμερικανός νεοελληνιστής, Έντμουντ Κίλι, ο οποίος μαζί με τον Βρετανό συνάδελφό του Φίλιπ Σέραρντ είχαν μεταφράσει παλαιότερα το ποίημα αυτό στα αγγλικά, «η πόλη αυτή μπορεί να ανήκει στο Βυζάντιο ή οπουδήποτε αλλού όπου υπάρχει η απειλή των βαρβάρων.»

«Δεν είναι ακριβώς η Ρώμη, αλλά μία ελληνιστική παραλλαγή της Ρώμης», προσθέτει ο Αμερικανός ποιητής Ρόμπερτ Πίνσκι, «αυτές οι αναφορές στο ποίημα του Καβάφη στους υπάτους και στους πραίτωρες δίνουν μια αίσθηση παρακμής που δεν έχει όμως... πατρίδα. Θα μπορούσε η πόλη αυτή να είναι, και ταυτόχρονα να μην είναι, η Ουάσινγκτον, το Λονδίνο ή κάποιος άλλος τόπος».

Οι «βάρβαροι»

Αλλά για ποιους ακριβώς «βαρβάρους» μιλάει το ποίημα, που αρχίζει ο Καβάφης να γράφει το 1898, και για ποιους «βαρβάρους» μιλάμε εμείς σήμερα που το διαβάζουμε;


Ο ποιητής Ρόμπερτ Πίνσκι δεν έχει καμιά αμφιβολία για την τεράστια εμβέλεια του καβαφικού λόγου
Οι Άγγλοι και οι Αμερικανοί αναγνώστες του Αλεξανδρινού επισημαίνουν τη σημασία που έχει στα ελληνικά η λέξη «βάρβαρος»--λέξη που χρησιμοποιείται για να χαρακτηρίσει κάποιον που δεν μιλάει ελληνικά.

Το ερώτημα, φυσικά, παραμένει: ποιοι μπορεί να είναι αυτοί οι «βάρβαροι», αυτοί που δεν μιλούν ελληνικά ή, γενικότερα, «τη δική μας» γλώσσα;

Ο Μάθιου Πάρις, που είχε διατελέσει παλαιότερα βουλευτής των Συντηρητικών και αρθρογραφεί τώρα από τις στήλες της εφημερίδος Τάιμς (The Times), είπε στο BBC πως όταν ξαναδιάβασε το ποίημα του Καβάφη, του ήρθαν αμέσως στο νου η αλ-Κάιντα, οι ισλαμιστές, ένας κόσμος που απειλείται από τη φρίκη της τρομοκρατίας.

«Αλλά μετά σκέφτηκα», συνεχίζει, «μήπως πρόκειται για μυθοπλασία; Υπάρχει στ' αλήθεια η αλ-Κάιντα, με τη μορφή με την οποία μας την παρουσιάζουν οι πολιτικοί; Ξαναγυρίζω στο ποίημα του Καβάφη που με κάνει ν' αναρωτηθώ εάν υπήρξαν ποτέ οι βάρβαροι, αν ήταν ποτέ όντως προ των πυλών».

«Δαιμονοποίηση»

«Η δύναμη του ποιήματος του Καβάφη βρίσκεται εν μέρει στο γεγονός ότι σε κάνει να σκεφτείς ότι αυτό που συμβαίνει μπορεί τελικά να μη συμβαίνει στην πραγματικότητα», παρατηρεί ο ποιητής Ρόμπερτ Πίνσκι--άποψη με την οποία συμφωνεί κι ένας απ' τους μεταφραστές του Καβάφη στα αγγλικά, ο Εντμουντ Κίλι, που θεωρεί πως με το ποίημα «Περιμένοντας τους βαρβάρους» ο Αλεξανδρινός ποιητής παίρνει το μέρος του απλού πολίτη, του απλού ανθρώπου στο δρόμο, που είναι τελείως ανίσχυρος μπροστά στους δυνατούς που ασκούν την εξουσία.


Ενδέχεται η αμερικανική κυβέρνηση να επινόησε εχθρούς, να επινόησε όπλα και απειλές που δεν υπάρχουν στην πραγματικότητα και να έχει εκμεταλλευθεί απειλές που υπήρχαν για να εξυπηρετήσει τους δικούς της στόχους
Ρόμπερτ Πίνσκι, Αμερικανός ποιητής
Αυτό που έχει σημασία πάντως, τονίζει ο Μάθιου Πάρις, ο οποίος εξακολουθεί να βρίσκει μεγάλες αναλογίες ανάμεσα στον κόσμο που παρουσιάζει ο Καβάφης στο ποίημά του και στον δικό μας κόσμο, τον σημερινό, είναι ότι ο λαός δεν έχει απολύτως καμία ιδέα για το τι ακριβώς συμβαίνει, αφού κρατείται στο σκοτάδι.

Ο αρθρογράφος των Τάιμς δεν παραλείπει επίσης να κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου για την ανάγκη που αισθάνεται κάθε κοινωνία, κάθε εποχή, να «δαιμονοποιεί», να δημιουργεί δηλ. και να διατηρεί τους δικούς της «βαρβάρους», όπως επίσης και την ομόκεντρη ανάγκη των πολιτικών να τα βλέπουν όλα ή άσπρα ή μαύρα, να φτιάχνουν ιστορίες, να έχουν πάντα απέναντί τους μία «δύναμη του κακού».

Θυμηθείτε, λέει ο Μάθιου Πάρις, το κυνήγι μαγισσών την εποχή του μακαρθισμού, τους «βαρβάρους» της εποχής του Ψυχρού Πολέμου και παραπέμπει τους ακροατές του στο ποίημα του Έντουαρντ Φιλντ, «Περιμένοντας τους κομμουνιστές», που παρωδεί βεβαίως το ποίημα του Καβάφη.

Δύσκολες ερωτήσεις

«Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία για το πόσο πολύ 'μεταφράσιμος' είναι ο Καβάφης», συμφωνεί ο Βρετανός νεοελληνιστής, Ντέιβιντ Ριξ, και επισημαίνει πόσο πολύ έχει μπει πλέον στην καθημερινή μας ομιλία η φράση «Περιμένοντας τους βαρβάρους», όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και στο εξωτερικό.

Ο ποιητής Ρόμπερτ Πίνσκι δεν έχει καμιά αμφιβολία για την αποτελεσματικότητα αλλά και την τεράστια εμβέλεια του καβαφικού λόγου: οι δύο φωνές, λέει, που ακούγονται στο κείμενο, δημιουργούν τις προϋποθέσεις για τη διεξαγωγή ενός διαλόγου ανάμεσα στο παρελθόν και στο παρόν.

Ο Αμερικανός ποιητής «διαβάζει» έτσι την πολιτική της κυβέρνησης Μπους μες απ' το ποίημα του Καβάφη το οποίο θεωρεί άκρως πολιτικό ποίημα: «Ενδέχεται», λέει, «η αμερικανική κυβέρνηση να επινόησε εχθρούς, να επινόησε όπλα και απειλές που δεν υπάρχουν στην πραγματικότητα και να έχει εκμεταλλευθεί απειλές που υπήρχαν για να εξυπηρετήσει τους δικούς της στόχους».

«Ο Καβάφης», επιμένει ο νεοελληνιστής Ντέιβιντ Ριξ, «δεν φαίνεται να προσφέρει 'εύκολες' απαντήσεις. Κάνει, όμως, τις σωστές ερωτήσεις--τις ερωτήσεις, τονίζει, που πρέπει να κάνουν οι ποιητές κάθε εποχή».
 


Εξωτερικά Links
Τέταρτο Πρόγραμμα Ραδιοφωνίας του BBC
Αρχείο Καβάφη
Αμερικανοί ποιητές - Ρόμπερτ Πίνσκι
Το BBC δεν ευθύνεται για το περιεχόμενο των άλλων δικτυακών τόπων

 bbc greek
 greek@bbc.co.uk
Copyright BBC  ^^ Αρχή σελίδας
 
BBC Ειδήσεις σε 43 γλώσσες >
  Διεθνή  |  Ελλάδα-Κύπρος  |  Τύπος  |  Οικονομία  |  Πολιτισμός
Αθλητικά  |  Αφιερώματα  |  Ενυπόγραφα  | 

Προστασία Προσωπικών Δεδομένων