Tabŵ Tybaco: 60 Mlynedd

Dylan Thomas Dylan Thomas, a fu farw dri mis cyn cyhoeddiad y Gweinidog Iechyd yn 1954

Mae'r wythnos hon yn nodi 60 mlynedd ers i Lywodraeth San Steffan gydnabod y cysylltiad rhwng ysmygu a chanser.

Mae dipyn wedi newid ers cyfnod Iain Macleod AS, y Gweinidog Iechyd yn 1954. Mae nifer o ymgyrchoedd wedi bod i leihau'r nifer sy'n ysmygu, yn enwedig ymysg yr ifanc - gyda graddau gwahanol o lwyddiant.

82% yn 1948!

Yn 1948, pan gasglwyd ystadegau 'smygu am y tro cyntaf ym Mhrydain, roedd 82% o ddynion yn 'smygu tybaco, gyda 65% yn 'smygu sigaréts. Erbyn 1970 roedd y canran a oedd yn 'smygu sigaréts lawr i 55%. Fodd bynnag, codi gwnaeth y nifer o ferched a oedd yn 'smygu sigaréts dros yr un cyfnod (41% yn 1948 i 44% yn 1970).

Erbyn heddiw mae'r canran wedi parhau i ddisgyn, gyda 23% o oedolion Cymru yn ysmygu a phobl rhwng 25 a 34 mlwydd oed yn parhau i fod y mwyaf tebygol i wneud (37% o ddynion a 27% o ferched).

Mae patrwm ffigyrau ysmygu ardaloedd Cymru'n awgrymu fod y llefydd tlotaf yn parhau i fod â chanran dipyn uwch o ysmygwyr na'r ardaloedd mwy breintiedig; Blaenau Gwent yw'r sir â'r ganran uchaf o ysmygwyr a Bro Morgannwg sydd â'r ganran isaf.

Fe ofynnon am farn Dr John Williams, sy'n wreiddiol o Gaergybi, am y newidiadau yn y diwylliant ysmygu dros y blynyddoedd. Roedd Dr Williams yn feddyg yn arbenigo ar y frest yn Ysbyty Holton, Runcorn, am 40 mlynedd.

Newid agwedd

smocio Yn ôl y Gwasanaeth Iechyd mae 70% o 'smygwyr Cymru eisiau rhoi'r gorau iddi

Credai Dr Williams ei fod yn holl bwysig i newid agwedd tuag at y cleifion: "Yr arferiad oedd i bregethu i'r 'smygwyr, a dweud wrthynt eu bod am farw os byddent yn parhau i 'smygu. Ond mae pwyslais gwahanol wedi ei roi yn y blynyddoedd diweddar, lle mae pobl yn cydnabod mai dibyniaeth yw ysmygu.

"Mae'r rhan fwyaf o 'smygwyr eisiau rhoi'r gorau, a dylid gwneud pob ymdrech i bwysleisio'r manteision o fyw yn iach a gwella'u safon o fyw, yn hytrach na cheisio eu dychryn.

"Mae gwleidyddion hefyd yn dechrau deall ei fod llawer mwy effeithiol i annog pobl ifanc i beidio dechrau ysmygu, yn hytrach na thrin pobl sy'n sâl o ganlyniad i ysmygu.

"Ond mae ambell i wleidydd dal yn dueddol o amddiffyn buddiannau cwmnïau tybaco... ac mi fydda'n ddiddorol gweld os oes ganddyn nhw unrhyw gysylltiadau busnes hefo'r cwmnïau yma."

Delwedd ysmygu, ddoe a heddiw

Roedd hi'n arfer bod yn gyffredin iawn i weld ffigyrau adnabyddus yn tanio'n gyhoeddus, fel y Cymry David Lloyd George, Richard Burton a Dylan Thomas.

Roedd ffilmiau Hollywood y 1930au, 1940au a 1950au yn aml yn dangos sêr fel James Cagney, Buster Keaton neu Humphrey Bogart yn 'smygu sigarét. Hyd yn oed yn yr 1980au a 1990au roedd 'smygu'n gwbl dderbyniol yn ffilmiau Hollywood. Ond dywed Dr Williams fod agweddau wedi newid erbyn heddiw.

John Travolta John Travolta yn y ffilm Pulp Fiction, 1994

"Ers talwm, roedd actorion, gwleidyddion a hyd yn oed ffigyrau o faes chwaraeon yn ysmygu ar y teledu ac ar y sgrîn mewn ffilmiau - roedd yn beth 'cŵl' i'w wneud. Bellach dydi hi ddim, ac mae ysmygu'n cael ei gysylltu efo pobl sy'n dioddef o straen neu sydd o dan bwysau.

"Roedd cwmnïau tybaco yn arfer noddi pencampwriaethau criced, pêl-droed a snwcer. Dydy hyn ddim yn dderbyniol bellach, a dwi'n mawr obeithio y bydd yr un peth yn wir am gwmnïau alcohol yn y dyfodol."

Strategaeth y dyfodol

Mae Llywodraeth Cymru yn ymgeisio i leihau'r nifer sy'n ysmygu yng Nghymru lawr i 16% erbyn 2020, drwy gyfuno dulliau deddfwriaethol ac addysgiadol. Ers gwahardd smocio o dafarndai yn 2007 mae'r nifer wedi dod lawr 1%. Ydi Dr Williams wedi ei synnu mai dim ond 1% o ostyngiad sydd wedi bod ers y gwaharddiad?

"Efallai mai dim ond 1% yw'r gostyngiad ers 2007 ledled Cymru, ond mae'r gwaharddiad o dafarndai wedi profi'n fwy effeithiol efo pobl rhwng 16 a 24, a welodd ostyngiad o 22% i 15%. Dyma'r oed y dylem ei dargedu fwyaf, ac mae mesurau fel gwahardd ysmygu yn y car pan fo plant yn bresennol a chadw sigarennau tu ôl i'r cownter mewn siopau hefyd yn effeithiol.

"Mae'n rhaid cynnig naratif positif i 'smygwyr, a phwysleisio'r bendithion o roi'r gorau, neu yn well fyth, i beidio dechrau yn y lle cyntaf."

Mae ysmygu yn gallu sbarduno teimladau cryf yn aml, ac yn debygol i barhau i wneud yn y dyfodol. Er bod y cysylltiad rhwng ysmygu a chanser wedi ei wneud 60 mlynedd yn ôl, mae arbenigwyr yn gytûn fod rhaid parhau i ategu'r manteision o fyw bywyd di-fwg.

Copyright © 2017 BBC. Nid yw'r BBC yn gyfrifol am gynnwys safleoedd allanol.

Mae'r dudalen hon yn ymddangos ar ei gorau mewn porwr cyfoes sy'n defnyddio dalennau arddull (CSS). Er y byddwch yn gallu gweld cynnwys y dudalen hon yn eich porwr presennol, fyddwch chi ddim yn cael profiad gweledol cyflawn. Ystyriwch ddiweddaru'r porwr os gwelwch yn dda, neu alluogi dalennau arddull (CSS) os yw'n bosib i chi wneud hynny.