Everest a Chymru

Everest Bydd Radio Cymru yn dathlu'r goncwest gyda rhaglen o'r Himalayas

Straeon Perthnasol

Mae dathliadau yn cael eu cynnal yn 2013 i nodi 60 mlynedd ers i Edmund Hillary a Tenzing Norgay goncro Everest.

Ar Fai 29, 1953, y ddau yma oedd y dringwyr cyntaf erioed, hyd y gwyddon ni, i roi troed ar gopa mynydd ucha'r byd.

Ond yn Eryri y cychwynodd y daith enwog i ddringo Everest gan mai yno roedd y tîm - a oedd yn cynnwys y Cymro, Charles Evans - yn ymarfer cyn y goncwest yn 1953.

Am chwe mis rhwng 1952 a 1953 roedden nhw'n byw yng Ngwesty Pen-y-Gwryd wrth droed yr Wyddfa.

Tra'n aros yn Eryri roedd y tîm yn profi'r dringo offer dringo - yr esgidau a'r cyflenwad ocsigen yn enwedig - am dri mis. Roedd yr offer modern yma yn allweddol i lwyddiant yr ymgyrch.

John Hunt oedd yn arwain y tîm yn 1953 a'r Cymro Charles Evans oedd y dirprwy arweinydd.

Llawfeddyg o Ddyffryn Clwyd oedd Charles Evans ac roedd yn byw yng Nghapel Curig. Daeth yn bennaeth Prifysgol Bangor yn ddiweddarach.

Ganllath o'r copa

Fel un o bedwar o brif ddringwyr y parti, bron i Charles Evans guro pawb i ben y mynydd pan gychwynnodd gyda'i bartner Tom Bourdillon ar yr ymgais gyntaf tuag at y copa ar 26 Mai 1953.

Ond pan roedden nhw lai na chanllath o'r copa bu raid iddyn nhw droi nôl oherwydd nam ar y cyfarpar ocsigen. Oni bai am hynny, Cymro Cymraeg fyddai wedi bod y cyntaf i'r copa.

Dridiau yn ddiweddarach cyrhaeddodd Hillary a Tenzing y brig.

Yn addurno'r waliau yn y bar ym Mhen-y-gwryd mae lluniau a chreiriau o'r daith i ben Everest ac ar y to yn un o'r 'stafelloedd mae llofnodion y dringwyr yn dyst o'u hymweliadau ag Eryri. Ymhlith yr eitemau mae rhaff a ddefnyddiwyd gan Hillary a Tenzing a'r gwpan haearn y buon nhw'n yfed ohoni.

Cynhaliodd y criw sawl aduniad ym Mhen-y-gwryd dros y blynyddoedd ac yn 1963 ffilmiodd y BBC raglen oddi yno gydag aelodau taith 1953 o'r enw Everest Plus Ten.

Ffilmio ar lethrau'r Wyddfa Aeth y BBC i ffilmio ar lethrau'r Wyddfa ar gyfer aduniad 10 mlynedd y criw.
Hunt a Tenzing ym Mhenygwryd Ymhlith y criw oedd yno roedd Syr John Hunt a Tenzing Norgay sydd yn eistedd yng ngwesty Pen-y-gwryd yn y llun yma
Y criw ar lethrau'r Wyddfa Darlledwyd y rhaglen Everest Plus Ten fis Mai 1963.
Dringo efo rhaff Cafodd yr offer a ddefnyddiwyd i goncro Everest ei brofi am dri mis ar lethrau'r Wyddfa cyn y daith i'r Himalayas.

Gohebydd papur newydd y Times ar y daith oedd James Morris, sy'n fwy adnabyddus heddiw fel yr awdures Jan Morris o Lanystumdwy. Hi oedd yn gyfrifol am gyhoeddi i'r byd fod y criw wedi llwyddo i gyrraedd y copa am y tro cyntaf erioed.

Roedd merch perchennog gwesty Pen-y-gwryd, Jane Pullee, yn 10 oed pan glywodd fod Hillary a Tenzing wedi cyrraedd y copa.

Daeth hi a'i theulu yn gyfarwydd iawn â Hunt, Hillary, Tenzing a gweddill y criw aeth ar y daith fawr i goncro Everest.

Y cysylltiadau rhwng Cymru ac Everest

Esgidiau dringwyr a llun o Norgay a Hillary ar y wal
  • Mae'r creiriau a'r lluniau yng ngwesty Pen-y-gwryd (uchod) yn dangos cysylltiad Eryri a choncwest enwog 1953
  • Enwyd y mynydd ar ôl y tirfesurydd George Everest o Grucywel yn Sir Fynwy.
  • Charles Bruce o Aberpennar oedd y dyn cyntaf i symbylu cais i ddringo'r mynydd ac ef oedd arweinydd cais aflwyddianus Mallory ac Irvine yn 1922.
  • Roedd Irvine, partner Mallory, yn hannu o Gynwyd ger y Bala - mae ei gorff ar y mynydd byth.
  • Cwm yw enw rhan orllewinol y mynydd fel teyrnged i gymoedd Eryri.
  • Eric Jones o Dremadog oedd trydydd aelod y tîm a ddringodd Everest yn 1978, pan aeth Messner a Habler i'r brig heb ocsigen.
  • Caradog Jones oedd y Cymro cyntaf i gyrraedd y brig.

Dywedodd mewn cyfweliad yn 2003, ar achlysur hanner can mlwyddiant yr orchest, bod ei theulu wedi bod ar bigau'r drain tra'n disgwyl am newyddion am y daith wedi i'r criw adael Cymru.

"Am hanner nos, 1 Mehefin 1953, canodd y ffôn gyda'r Times yn galw i ddweud eu bod wedi cyflawni'r dasg," meddai.

"Cododd fy nhad bawb o'u gwelyau, gan ddweud y byddai'n eu lluchio allan os na fyddent yn codi!"

Cawsant siampên i ddathlu.

Bu farw yr olaf o'r criw, Syr Edmund Hillary erbyn hynny, ym mis Ionawr 2008, yn 88 mlwydd oed, gan dorri'r cyswllt agos rhwng Cymru a'r mynydd uchaf yn y byd.

Dywedodd Ms Pullee eu bod wedi gostwng baner Seland Newydd a oedd yn chwifio uwch ben y gwesty fel arwydd o barch pan fu farw Hillary. Daeth i Ben-y-gwryd am y tro olaf yn 1998.

Dwy raglen arbennig

Cynhaliwyd aduniad ym Mhen-y-gwryd fis Mai 2008 i ddathlu 55 mlynedd ers yr esgyniad cyntaf i gopa Everest a 53 mlynedd ers y daith gyntaf i ben Kangchenjunga, trydydd mynydd ucha'r byd - dringfa anodd a chaled a gafodd ei harwain gan Charles Evans yn 1955.

Mae BBC Radio Cymru yn darlledu dwy raglen arbennig i ddathlu'r 60 mlwyddiant. Bydd Dei Tomos yn cael cwmni Eric Jones, Dewi Jones, Sam Roberts a John Ellis Roberts ym Mhen-y-gwryd ac yna'n mynd i'r Himalayas lle byddan nhw'n cyrraedd copa Kala Pata, sy'n edrych i lawr ar 'base camp' swyddog Everest.

Darlledir Everest a Chymru am 6.15pm ar Fai 21 a Mai 22 ar BBC Radio Cymru.

Mwy Am y Stori Hon

Straeon Perthnasol

Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am safleoedd rhyngrwyd allanol.

Copyright © 2016 BBC. Nid yw'r BBC yn gyfrifol am gynnwys safleoedd allanol.

Mae'r dudalen hon yn ymddangos ar ei gorau mewn porwr cyfoes sy'n defnyddio dalennau arddull (CSS). Er y byddwch yn gallu gweld cynnwys y dudalen hon yn eich porwr presennol, fyddwch chi ddim yn cael profiad gweledol cyflawn. Ystyriwch ddiweddaru'r porwr os gwelwch yn dda, neu alluogi dalennau arddull (CSS) os yw'n bosib i chi wneud hynny.