Y Fantell Aur a thrysorau eraill

Mantell Aur yr Wyddgrug Mae'n debyg mai dynes fach o gorffolaeth neu blentyn fyddai wedi gwisgo'r clogyn

Straeon Perthnasol

Yn ôl adref ar dir Cymru yr haf hwn mae trysor o'r cyn oesoedd sydd yn un o'r rhai mwyaf arbennig yn Ewrop.

Mantell Aur yr Wyddgrug yw'r dystiolaeth orau yn Ewrop o waith celf yr Oes Efydd meddai'r archaeolegwyr ac mae'n unigryw drwy'r byd.

Daeth gweithwyr oedd yn cloddio mewn chwarel gerrig ar Fryn-yr Ellyllon yn nhref yr Wyddgrug o hyd i'r fantell mewn bedd yn 1833. Mae dros 3,500 o flynyddoedd oed.

Wedi ei gwneud o aur pur a'i haddurno gyda rhesi patrymog mae'r clogyn wedi bod ym meddiant yr Amgueddfa Brydeinig yn Llundain ers y 19eg ganrif.

Ond mae'n cael ei harddangos dros dro yn Amgueddfa Cymru, Caerdydd, o Orffennaf 2 tan Awst 4 ac yna yn Amgueddfa Wrecsam rhwng Awst 7 a Medi 14 2013.

Mae'r fantell yma'n un o nifer o greiriau sydd mewn amgueddfeydd tu allan i Gymru y mae galw am ddod â nhw nôl i'r wlad.

Yn 2011 ysgrifennodd y Gynghrair Geltaidd, mudiad diwylliannol, cymdeithasol ac economaidd, at yr Ysgrifennydd Treftadaeth ar y pryd, Alun Ffred Jones AC, yn gofyn i Lywodraeth Cymru gymryd camau i ddod â'r fantell aur yn ôl i Gymru.

Cyswllt â Senedd Glyndŵr

Copi o Lythyr Pennal Owain Glyndwr Mae chwe chopi o Lythyr Pennal i'w gweld mewn sefydliadau yng Nghymru

Talp arall o hanes Cymru y mae gwleidyddion a haneswyr wedi galw am iddo ddod nôl ydy Llythyr Pennal - un o lythyrau Owain Glyndŵr sy'n cael ei gadw yn Archifdy Genedlaethol Ffrainc.

Yn y llythyr, a ysgrifenwyd mewn Lladin yn 1406 at Frenin Ffrainc, Charles VI, mae Owain Glyndŵr yn gofyn am gymorth i ymladd Brenin Lloegr ac yn dweud y byddai'n ffyddlon i Bab Avignon.

Mae'n sôn am ei gynlluniau i greu Cymru gref ac annibynnol drwy sefydlu eglwys annibynnol, dwy brifysgol a sefydliadau eraill angenrheidiol i wireddu ei weledigaeth.

Mae'n cynnwys llofnod a sêl swyddogol Glyndŵr.

Mae'r hanesydd Catrin Stevens wedi dweud ei bod yn ddogfen hanesyddol bwysig: "Er bod sawl cymal yn y llythyr, yr un mwya pwysig yw y byddai'r eglwys Gymreig yn annibynnol ac archesgob yn Nhyddewi. Roedd y ddogfen yn dweud fod angen i holl swyddogion yr eglwys Gymreig fod yn Gymry Cymraeg ..."

Er bod chwe chopi o'r llythyr ar gael yng Nghymru bellach, gan gynnwys un yn Llyfrgell Genedlaethol Aberystwyth, mae nifer o Gymry yn dal eisiau i Ffrainc ryddhau'r copi gwreiddiol.

Start Quote

Os yw'n ddarn pwysig a gwerthfawr o hanes Cymru yn y Gymraeg, yna mae'n gwneud synnwyr iddo fod yn rhywle lle gall ymchwilwyr ac academyddion ei ddefnyddio”

End Quote Glenys Kinnock Llyfr Coch Hergest

Yn 1999, wedi eu harwain gan Paul Flynn AS, arwyddodd 34 Aelod Seneddol gynnig i ddod ag arteffactau Glyndŵr nôl i'w harddangos yng Nghymru fel cofnod o'r cysylltiad rhwng Senedd Glyndŵr yn 1404 a Chynulliad Cymru heddiw.

"Darn pwysig o hanes Cymru"

Yn y gorffennol, mae'r cyn Aelod Seneddol Ewropeaidd, Glenys Kinnock, wedi dweud y dylid symud Llyfr Coch Hergest o Rydychen i'r Llyfrgell Genedlaethol yn Aberystwyth.

Mae'r llyfr hynafol hwn yn cael ei gyfrif yn un o lawysgrifau canoloesol pwysicaf yr iaith Gymraeg.

Yn dyddio nôl i 1382, mae'n cynnwys straeon o'r Mabinogi a barddoniaeth y Gogynfeirdd. Dywedir fod JRR Tolkien wedi astudio'r llawysgrif fel sail i'w nofel epig Lord of the Rings a wnaed yn drioleg o ffilmiau llwyddiannus.

Ar ôl bod ym meddiant rhai o deuluoedd bonedd Cymru am ganrifoedd cafodd y llawysgrif ei rhoi i Goleg yr Iesu yn Rhydychen ac yno, yn Llyfrgell Bodleian, mae'n cael ei chadw bellach.

"Os yw'n ddarn pwysig a gwerthfawr o hanes Cymru yn y Gymraeg, yna mae'n gwneud synnwyr iddo fod yn rhywle lle gall ymchwilwyr ac academyddion ei ddefnyddio," meddai Mrs Kinnock yn 1996, wrth gymryd rhan mewn trafodaethau ehangach am hen greiriau Ewrop.

Tudalen o Lyfr Coch Hergest Dywedir for JRR Tolkien wedi astudio Llyfr Coch Hergest (Llun drwy garedigrwydd Prifathro a Chyfeillion Coleg yr Iesu, Rhydychen)

Roedd yn dadlau ar y pryd am ddychwelyd cerfluniau marmor enwog Elgin i Wlad Groeg - ymgyrch sy'n parhau hyd heddiw ar ôl iddyn nhw gael eu symud o'r Parthenon yn Athen yn y 1800au gan Arglwydd Elgin a'u cludo i Brydain cyn cael eu prynu gan yr Amgueddfa Brydeinig.

Dywedodd Mrs Kinnock y gallai dychwelyd y cerfluniau enwog hynny i Wlad Groeg fraenaru'r tir ar gyfer dod â rhai o greiriau Cymru nôl adref.

"Brenin o dramor"

Dros y ffin mewn câs gwydr yn Amgueddfa Forwrol Lerpwl mae Coron Brenin Ynys Enlli yn cael ei chadw,

Coron wedi ei gwneud o dun ac efydd ar gyfer 'Brenin Enlli' oedd hon.

Traddodiad a sefydlwyd gyda sêl bendith perchennog yr ynys, yr Arglwydd Niwbwrch, oedd coroni'r 'brenin' a'r 'frenhines' a fyddai'n cael eu dewis o blith trigolion cyffredin yr ynys.

Brenin Enlli, Love Pritchard, a Chapten Jarrett, Trinity House, 1925 Cafodd y 'brenin' Love Pritchard ei gyfarch fel "brenin o dramor" gan Lloyd George ar un ymweliad â'r tir mawr

Love Pritchard a fu farw yn 1927 oedd 'brenin' olaf yr Ynys.

Ar ymweliad â thref Pwllheli unwaith, cafodd Love Pritchard ei groesawu gan y Prif Weinidog David Lloyd George fel "brenin o dramor."

Mae'r goron wedi bod yn Amgueddfa Forwrol Glannau Mersi yn Lerpwl ers 1986.

Er i'r goron gael ei harddangos yn Nghymru am gyfnod byr, ymhlith y rhai sydd wedi galw am iddi gael ei chadw yn barhaol yng Nghymru mae'r cyn archdderwydd Robyn Léwis.

Yn 2009, pan gafodd y Goron ei harddangos ym Mangor i ddathlu 30 mlynedd ers sefydlu Ymddiriedolaeth Ynys Enlli, dywedodd yr Ysgrifennydd Treftadaeth ar y pryd, Alun Ffred Jones fod trafodaethau ar y gweill i roi'r goron ar fenthyg yn barhaol i Gymru.

Mae'r amgueddfa yn Lerpwl wedi dangos parodrwydd i ystyried hyn ond nid oes unrhyw drefniant wedi dod i'r fei eto.

Mwy Am y Stori Hon

Straeon Perthnasol

Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am safleoedd rhyngrwyd allanol.

Copyright © 2015 BBC. Nid yw'r BBC yn gyfrifol am gynnwys safleoedd allanol.

Mae'r dudalen hon yn ymddangos ar ei gorau mewn porwr cyfoes sy'n defnyddio dalennau arddull (CSS). Er y byddwch yn gallu gweld cynnwys y dudalen hon yn eich porwr presennol, fyddwch chi ddim yn cael profiad gweledol cyflawn. Ystyriwch ddiweddaru'r porwr os gwelwch yn dda, neu alluogi dalennau arddull (CSS) os yw'n bosib i chi wneud hynny.