Noson yng Nghymru Fydd

  • 4 Chwefror 2016

Stori fer yw hon. Dychmygol yw'r cymeriadau a'r sefyllfa. Efallai.

Syllodd y Prif Weinidog ar yr ysgrifbin o'i flaen, ysgrifbin Jim Griffiths, ysgrifbin addas i arwyddo dogfen mor dyngedfennol. Ond ai arwyddo oedd y peth cywir i wneud?

Wedi cyfan, gallasai'r ddogfen hon ddedfrydu Cymru i flynyddoedd o dlodi, degawdau efallai. Pwy fyddai'n talu am y pensiynau a'r ysbytai heb son am lagŵn Abertawe a'r lein Metro i Gwmsgwt? Efallai byddai'r Undeb Ewropeaidd yn fodlon rhoi help llaw, fe fyddai'n fodd codi dau fys i'r cymdogion ynysig drws nesaf, wedi'r cyfan.

A pha ddewis arall oedd ganddo ond arwyddo? Roedd San Steffan wedi ei baentio mewn i gornel ac onid oedd ef wedi addo 'sefyll cornel Cymru'?

Roedd y slogan yn un da hefyd, er bod ambell i un yn y North yn ei chael hi'n anodd ei deall ac un neu ddau o blismyn iaith wedi codi eu trwynau. Roedd pobl Cymru wedi deall y slogan, meddyliodd i'w hun. Dyna'r rheswm yr oedd yn eistedd wrth ei ddesg yn hwyr y nos ac ysgrifbin Jim Griffiths yn ei law.

Darllen yr erthygl yn llawn Noson yng Nghymru Fydd

Dyffryn y Merthyron

  • 2 Chwefror 2016

Yn ôl yn 2003 roedd aelodau'r Cynulliad yn hoff iawn o frolio mai hi oedd y ddeddfwrfa gyntaf unrhyw le yn y byd i gynnwys nifer gydradd o ddynion a menywod. Fe ddigwyddodd hynny yn bennaf oherwydd rheolau pur ddadleuol ynghylch dewis ymgeisiwyr a gyflwynwyd gan Lafur ac i raddau llai Plaid Cymru.

Mae'r rheolau hynny wedi bodoli ers degawdau bellach ond maen nhw o hyd â'r gallu godi ambell i wrychyn.

Darllen yr erthygl yn llawn Dyffryn y Merthyron

Paradwys y Bardd

  • 28 Ionawr 2016

Pethau rhyfedd yw anthemau cenedlaethol ac ar y cyfan mae'n talu i beidio rhoi gormod o sylw i'r geiriau. Mae 'na rywbeth anghymwys wedi ei gladdu yn rhan fwyaf ohonyn nhw. Dyw'r Almaenwyr ddim yn canu pennill cyntaf Das Lied dêr Deutschen - hwnnw sy'n dyrchafu Deutschland Uber Alles ac mae'r Saeson yn tueddu cadw draw o'r pennill yna ynghylch General Wade a'r 'rebellious Scots'.

Dyw hyd yn oed Hen Wlad fy Nhadau ddim yn gwbl ddi-fai. Rwy'n sicr nad fi yw'r unig un sy'n teimlo bod yna rywbeth braidd yn amrwd ynghylch y pennill olaf a'r cyfeiriad yna at 'erchyll law brad'.

Darllen yr erthygl yn llawn Paradwys y Bardd

Da, was da a ffyddlon

  • 26 Ionawr 2016

Mae'n hawdd anghofio weithiau nad plaid newydd yw Ukip. Mae hi wedi hofran ar ymylon ein gwleidyddiaeth ers bron i chwarter canrif bellach gan fagu grym yn raddol yn enwedig mewn etholiadau Ewropeaidd.

Mae Ukip y ganrif hon yn greadur gwahanol iawn i'r hyn oedd y blaid yn ôl yn y 1990au. Bob hyn a hyn mae sylfaenydd Ukip, yr hanesydd Alan Sked, yn dewis ein hatgoffa ni o hynny gan fynnu mai sefydlu plaid ar y tir canol oedd ei fwriad nid plaid oedd yn byw ar ofnau ynghylch pynciau megis ymfudo a newid cymdeithasol.

Darllen yr erthygl yn llawn Da, was da a ffyddlon

Oedd yn gyfain hyd yn awr

  • 22 Ionawr 2016

Dywedodd rhyw sinig rhywbryd mai'r unig beth da i ddod allan o ddiwygiad 1904-05 oedd yr emyn "Dyma Gariad Fel y Moroedd" neu 'cân serch y diwygiad' fel oedd hi'n cael ei galw. Efallai bod hynny braidd yn llawdrwm ond yn sicr roedd diwygiad 04-05 yn dipyn o dân siafins ac yn ei sgil roedd gan Gymru lawer gormod o gapeli a llawer o'r rheiny yn rhy fawr ac yn boddi mewn dyledion.

Yn sicr roedd effeithiau cymdeithasol 04-05 yn llawer llai hirhoedlog na diwygiadau blaenorol. Mae modd dadlau er enghraifft mai diwygiad 1859 wnaeth arwain at oruchafiaeth y blaid Ryddfrydol yng Nghymru - goruchafiaeth a barodd am hanner canrif arall ar ôl i bethau ddistewi.

Darllen yr erthygl yn llawn Oedd yn gyfain hyd yn awr

Rhwng Dewi, fi a'r wal

  • 19 Ionawr 2016

Un o'r tasgiau anoddaf ar noson etholiad yw cadw wyneb syth yn y munudau cyn i'r rhaglen ganlyniadau fynd ar yr awyr. Rhyw chwarter awr cyn i'r gorsafoedd pleidleisio gau mae Dewi Llwyd a minnau yn derbyn canlyniadau'r 'exit poll' gyda rhybudd pendant i beidio rhoi unrhyw fath o awgrym o'r cynnwys cyn i'r cloc daro deg.

Yn fwyaf arbennig rhaid cadw'r ffigyrau rhag y gwleidyddion sydd yn y stiwdio er mwyn i chi wylwyr gael y pleser o weld eu hymateb yn fyw. Fel y gallwch ddychmygu roedd peidio codi ael ar ôl derbyn ffigyrau'r Etholiad Cyffredinol diwethaf yn dipyn o her. Roedd y ffigyrau mor wahanol i'r hyn yr oedd pawb yn ei ddisgwyl a'r hyn yr oedd yr arolygon yn ystod yr ymgyrch wedi ei ddarogan.

Darllen yr erthygl yn llawn Rhwng Dewi, fi a'r wal

Momentwm a'r groesfan sebra

  • 12 Ionawr 2016

Mae gan aelodau'r blaid Lafur ddigon o bethau i grafu eu pennau yn eu cylch ar hyn o bryd ond un o'r pynciau mwyaf dadleuol sy'n wynebu'r blaid yw union rôl a natur y grwp 'Momentum' wnaeth dyfu allan o ymgyrch Jeremy Corbyn i fod yn arweinydd.

Ydy hwn, fel mae ei gefnogwyr yn mynnu, yn grŵp o aelodau Llafur teyrngar sydd am gynnal breichiau Mr Corbyn neu ydy amheuon eraill bod hon yn blaid o fewn plaid, sydd â'u bryd ar buro'r rhengoedd seneddol, yn agosach at y gwir?

Darllen yr erthygl yn llawn Momentwm a'r groesfan sebra

Nid yw hon ar fap

  • 7 Ionawr 2016

Dydw i ddim wedi mynd yn ôl trwy fy hen lyfrau nodiadau cyn dweud hyn ond ryw'n weddol o sicr y gallwn i gyfri'r nifer o weithiau wnaeth Margret Thatcher ymweld â Chymru yn ystod ei chyfnod fel Prif Weinidog ar fysedd fy nwylo. Roedd hi'n annerch cynhadledd Gymreig y Torïaid bob yn ail flwyddyn ac yn ymweld unwaith, ac unwaith yn unig, yn ystod pob ymgyrch etholiad. Efallai bod 'na un neu ddau ymweliad arall wedi bod ond dim llawer.

Peidiwch â'm camddeall, doedd 'na ddim llawer o bobol yng Nghymru oedd yn dymuno gweld y ddynes ddur yma'n amlach. Yn wir roedd rhai hyd yn oed yn cario cerdyn "Thatchcard" yn eu waledi yn datgan "In the event of an accident, the holder of this card wishes it to be known that he/she does not wish to be visited by Mrs. Thatcher under any circumstances whatsoevever."

Darllen yr erthygl yn llawn Nid yw hon ar fap

Armes Cymru

  • 5 Ionawr 2016

Un o oblygiadau cynnal dau etholiad pwysig o fewn blwyddyn i'w gilydd yw nad oes fawr o ddewis gan newyddiadurwyr gwleidyddol ond cymryd talp o wyliau dros y Nadolig a'r flwyddyn newydd. Unwaith mae'r ffenest fach yna wedi ei chau - pennau lawr amdani ac ymlaen a ni ffwl pelt tan fis Mai.

Ond cyn i ni ddechrau beth am ychydig bach o ddarogan? O ddyrchafu fy hun i fod yn rhyw Fyrddin Emrys cyfoes beth sydd gan Armes Cymru i ddweud am 2016?

Darllen yr erthygl yn llawn Armes Cymru

Wedi'r Storm

  • 3 Rhagfyr 2015

Dydw i ddim am gwestiynu cymhellion Aelodau Seneddol wnaeth bleidleisio'r naill ffordd neu'r llall ynghylch bomio Syria neithiwr yn ormodol. Eto i gyd, rwy'n sicr bod pob gwleidydd gwerth ei halen wedi cadw un llygad ar ei ddyfodol ei hun wrth benderfynu sut i fwrw ei bleidlais.

Mae hynny'n arbennig o wir am aelodau Llafur o Gymru oherwydd y newid ffiniau sydd i ddod yn etholiad cyffredinol 2020. Fe fydd y newidiadau hynny yn golygu y bydd y nifer o seddi yng Nghymru yn gostwng o'r deugain presennol i naw neu ddeg ar hugain. Dyw'r union nifer ddim yn sicr eto ond beth bynnag sy'n digwydd fe fydd sawl aelod seneddol Llafur yn gorfod cystadlu yn erbyn cymydog er mwyn sicrhau enwebiad.

Darllen yr erthygl yn llawn Wedi'r Storm