Ac eto, Carmel

  • 26 Chwefror 2015

Weithiau rwy'n cael fy synnu gan yr ymateb i rywbeth rwyf wedi ysgrifennu yn fan hyn. Cafwyd enghraifft o hynny'n ddiweddar pan ysgrifennais bwt bach i nodi bod capel Carmel, Gwauncaegurwen, y capel olaf yng Nghwmgors a'r Waun wedi datgorffori.

Ymhlith y nifer sylweddol wnaeth ymateb oedd trysorydd y capel, Myrddin Morgan, oedd yn ddigon caredig i fy ngwahodd i gymryd cipolwg ar y lle tra ei fod e o hyd yn nwylo'r diaconiaid. Afraid ddweud bod yr ymweliad hwnnw yn brofiad chwerw melys ond anodd fyddai anghytuno â phenderfyniad yr aelodau.

Fe fyddai wedi bod yn bosib i'r eglwys barhau am rai blynyddoedd eto ond gyda'r adeilad yn dirywio a'r gynulleidfa yn heneiddio - at ba ddiben? Gyda'r achos wedi dathlu ei phen-blwydd yn 250 gwell oedd dirwyn pethau i ben yn drefnus yn amserol.

Mae cau achos, yn enwedig un o achosion yr Annibynwyr, yn gallu bod yn fusnes cymhleth, gan fod y berchnogaeth a'r statws gyfreithiol yn aml yn annelwig. Yn achos Carmel mae'n anodd rhagweld llawer o ddyfodol i'r adeilad. Dyw'r tir o dan y capel ddim yn eiddo i'r eglwys a mwy na thebyg fy fydd yn cael ei ddychwelyd at y rhydd-ddeiliaid.

Does 'na ddim penderfyniadau terfynol wedi eu gwneud eto ond mae'n bosib y bydd yr asedau sy'n weddill yn cael eu defnyddio i sefydlu gardd goffa a'r safle'r achos gwreiddiol, Hen Garmel, lle mae cenedlaethau o Annibynwyr y cylch wedi eu claddu. Gobeithir trosglwyddo'r safle i ofalaeth y cyngor lleol.

Darllen yr erthygl yn llawn Ac eto, Carmel

Gwnewch y Pethau Pitw

  • 24 Chwefror 2015

Fe fydd Cymru yn cyrraedd carreg milltir cyfansoddiadol ymhen rhai dyddiau wrth i ganlyniad trafodaethau trawsbleidiol ynghylch cryfhau'r Cynulliad gael ei gyhoeddi. Dyma i chi benllanw proses a lansiwyd gan David Cameron drannoeth refferendwm yr Alban ar garreg ei ddrws yn Downing Street. Addawyd cwblhau'r gwaith cyn diwrnod ein nawdd sant.

Go brin y bydd bryncyn yn codi o dan draed Cameron, Stephen Crabb neu bwy bynnag sy'n rhannu cynnwys Datganiad Gŵyl Dewi a'r genedl. Rwy'n fodlon mentro hefyd na fydd colomen yn disgyn ar ysgwydd y negesydd i arwyddo cyfnod o heddwch a sefydlogrwydd cyfansoddiadol.

Darllen yr erthygl yn llawn Gwnewch y Pethau Pitw

Yr Argyfwng Gwacter Ystyr

  • 18 Chwefror 2015

Hoffech chi wybod cyfrinach fach? Mae'n gyfrinach yr ydym ni'r newyddiadurwyr gwleidyddol a'n cyfeillion seffolegol yn ceisio cadw'n dawel yn ei gylch mewn ymdrech i gynnau diddordeb yn yr ymgyrch etholiad ddiddiwedd yma.

Dyma hi. Does dim byd yn digwydd. Dim. Er cymaint ymdrechion y pleidiau a holl sylw'r cyfryngau erys yr arolygon barn yn ddigyfnewid gyda Llafur a'i thrwyn ar y blaen o drwch blewyn.

Darllen yr erthygl yn llawn Yr Argyfwng Gwacter Ystyr

Lefel Ym

  • 12 Chwefror 2015

Ces i dipyn o sioc y dydd o'r blaen o glywed mai dim ond hanner dwsin o ddisgyblion sy'n astudio ar gyfer arholiad Lefel A Cymraeg yn un o ysgolion Cymraeg Caerdydd. Dydw i ddim yn sicr os ydy'r nifer yna'n anarferol o fach ond mae hi'n ymddangos yn arswydus o isel i mi. Ond a'i ffenomen leol yw hon? Beth am droi at ystadegwyr y Llywodraeth er mwyn cael darlun cyflawn?

Yn ôl eu ffigyrau nhw, safodd 11,447 o'n pobol ifanc arholiadau Lefel A, neu Safon Uwch yn y jargon cyfredol, yn 2014. O'r rheiny, astudiodd 252 y Gymraeg fel iaith gyntaf ac fe safodd 305 arholiad ail iaith. Er cymhariaeth, safodd cyfanswm o 616 o fyfyrwyr arholiadau mewn ieithoedd tramor yn 2014 a chyn i chi ofyn fe safodd 2,567 arholiad Lefel A Saesneg.

Darllen yr erthygl yn llawn Lefel Ym

Bydd yn Wrol

  • 11 Chwefror 2015

Efallai eich bod yn cofio mai'r pechod pennaf yng ngolwg yr hen Syr Wmffra ar 'Yes Minister' oedd dewrder. Roedd modd goroesi penderfyniadau ffôl neu anghywir ond roedd gwleidydd oedd yn mynnu gwneud penderfyniad 'dewr' ar ei ffordd i ddifancoll.

Ystyriwch felly taflen etholiad sydd newydd ddod i law. Taflen ar ran Madeleine Moon, Aelod Seneddol Pen-y-bont yw hi. Mae'n amlwg o safon y dylunio a'r argraffu mai taflen a gynhyrchwyd yn lleol yw hon ond mae'r cynnwys yn hynod ddiddorol.

Darllen yr erthygl yn llawn Bydd yn Wrol

Let's Mynd

  • 6 Chwefror 2015

Dwn i ddim os ydych chi wedi dod ar draws yr idion "let's mynd" sy'n gyffredin ymhlith plant y de ddwyrain y dyddiau hyn. Mae'n golygu 'bant a ni' ac rwy'n cyfaddef fy mod yn eithaf hoff ohoni. Wedi'r cyfan rhywbeth i ddweud wrth eich cyfoedion nid athro yw 'let's mynd' ac mae'n fwy o arwydd o iaith fyw nag o iaith sâl.

Mae 'na ryw awyrgylch 'let's mynd' o gwmpas y Cynulliad ar hyn o bryd. Dyw'r lle ddim wedi cyrraedd lefel sombiaeth San Steffan ond mae bron pob peth sy'n cael ei wneud neu ei ddweud ac un llygad ar Fai'r 7fed.

Darllen yr erthygl yn llawn Let's Mynd

Gair o Gyngor

  • 5 Chwefror 2015

Rhai blynyddoedd yn ôl penderfynodd fy nghefnder sefyll fel ymgeisydd ar gyfer Cyngor Sir Powys. Roedd yr ardal lle mae'n byw wedi ei chynrychioli gan yr un cynghorydd ers blynyddoedd ac roedd fy nghefnder o'r farn y dylai rhyw un ei herio. Y deiliad oedd yn fuddugol gan lwyddo i argyhoeddi'r etholwyr bod fy mherthynas yn rhy ifanc a dibrofiad i ymgymryd â'r gwaith. Roedd fy nghefnder yn drigain ar y pryd!

Mae'n bosib mai sefyllfaoedd felly oedd ym meddwl Leighton Andrews wrth iddo awgrymu y gellid cyfyngu ar y nifer o dymhorau y gall cynghorwyr wasanaethu. Mae'r cyfyngiad arfaethedig yn un cymharol hael. Fe fyddai cynghorwyr yn cael gwasanaethu am chwarter canrif cyn cael eu gorfodi i roi'r ffidl yn y to neu'r brysgyll ar y bwrdd neu beth bynnag mae cynghorwyr yn gwneud wrth ildio'u seddi.

Darllen yr erthygl yn llawn Gair o Gyngor

Draw yn ynysoedd y de

  • 3 Chwefror 2015

Mae 'na beryglon mewn darllen gormod o etholiadau dramor. Ar y llaw arall plaid ffôl iawn fyddai'n anwybyddu rhybudd o bell - yn enwedig pan ddaw'r rhybudd hwnnw o wlad sy'n rhannu llawer o'n traddodiadau gwleidyddol.

Nid fi wy'r unig berson yn y byd gwleidyddol fan hyn sy'n cadw llygad ar wleidyddiaeth Awstralia. Mae 'na fynd a dod cyson rhwng strategwyr gwleidyddol y ddwy wlad ac mae cysylltiadau'r Ceidwadwyr a Llafur a'u chwaer bleidiau yno yn rhai agos a buddiol.

Darllen yr erthygl yn llawn Draw yn ynysoedd y de

Beth yw'r utgorn glywai'n seinio?

  • 30 Ionawr 2015

Yn ôl 1973 rwy'n cofio mynd i gyngerdd yn hen sinema'r Capitol yng Nghaerdydd. Does gen i ddim cof o bwy oedd yn perfformio ond rwy'n sicr mae hwnnw oedd y tro cyntaf i mi weld y faner las a chylch o sêr arni sydd bellach yn faner i'r Undeb Ewropeaidd. "Fanfare for Europe" oedd enw'r gyngerdd ac roedd hi'n o gyfres o ddigwyddiadau am ddim a drefnwyd i ddathlu'r ffaith bod y Deyrnas Unedig wedi ymuno â'r Gymuned Economaidd Ewropeaidd neu'r 'farchnad gyffredin' ar lafar gwlad.

Mae'r ffaith bod y Llywodraeth yn teimlo'r angen i gynnal digwyddiadau o'r fath yn arwydd o ba mor rhanedig oedd y farn gyhoeddus ac fe'u trefnwyd gan weinidog ifanc brwdfrydig. Rhywbeth Thatcher oedd ei henw hi, os cofiaf yn iawn!

Darllen yr erthygl yn llawn Beth yw'r utgorn glywai'n seinio?

A chithau, Carmel

  • 27 Ionawr 2015

Nid fi yw'r person iawn i ysgrifennu'r darn bach yma ond fe ddylai rhywun ysgrifennu rhywbeth ac, hyd a gwelaf i, does neb wedi gwneud.

Wythnos ddiwethaf datgorfforwyd eglwys Carmel, Gwauncaegurwen. Roedd sych-bydredd wedi ei ganfod yn yr adeilad ac roedd datrys y broblem yn ormod o her i'r gynulleidfa fechan oedd yn weddill. Caewyd y drysau felly.

Darllen yr erthygl yn llawn A chithau, Carmel