Marw i fyw mae'r haf o hyd

  • 20 Gorffennaf 2016

'Dyddiau'r cŵn', y 'silly season' - mae gan newyddiadurwyr bod math o enwau ar gyfer yr haf a'r rhan fwyaf ohonyn nhw'n ceisio cyfleu'r ffaith bod fawr o ddim yn digwydd yn ystod misoedd Gorffennaf ac Awst.

Roedd 'na wirionedd yn perthyn i'r peth ar un adeg. Doedd y Senedd, y Cynghorau na'r llysoedd yn eistedd yn ystod hirddyddiau'r haf a heb y rheiny roedd pethau'n weddol hesb yn ein hystafelloedd newyddion.

I'r rheiny oedd yn gweithio trwy gyfrwng y Gymraeg roedd y tair wythnos ar ôl yr Eisteddfod yn hunllefus. Doedd diawl o ddim yn digwydd ac ar ben hynny roedd y byd a'i wraig bant yn Llydaw yn eu carafannau! Diolch byth bod pen-blwydd John Evans, Llewitha, dyn hynaf y byd, ym mis Awst, oedd cri ambell i olygydd!

Mae pethau wedi newid erbyn hyn ac eleni go brin fod gwleidyddion ar yr ochr goch yn pacio bagiau a heglu hi am y Costas. Seneddwr ar Dramp? Dim ffiars o beryg.

Fe wnes i chwythu fy nghorn fy hun y dydd o'r blaen trwy dynnu sylw at flog o 2012 lle gwnes i broffwydo y gallasai Owen Smith arwain ei blaid rhyw ddydd. Rwyf am fynd cam ym mhellach heddiw trwy ddarogan y bydd Owen yn ennill yr arweinyddiaeth ym mis Medi er gwaetha'r dystiolaeth i'r gwrthwyneb.

Darllen yr erthygl yn llawn Marw i fyw mae'r haf o hyd

Wele Cawsom

  • 14 Gorffennaf 2016

Un o driciau newyddiaduraeth yw llenwi'ch gwaith a phroffwydoliaethau a darogan ac yna tynnu sylw'r darllenwyr at eich llwyddiannau gan dawel anwybyddu'r camau gwag. Am wn i, mae'n dacteg wnaeth newyddiadurwyr ei dysgu gan ddynion hysbys - mae'n hen fel pechod ond yn dal i weithio er lles mawr i rai!

Rwy'n teimlo ychydig bach o gywilydd felly wrth dynnu sylw at rhywbeth sgwennais i yn ôl yn 2012 pan benodwyd Owen Smith yn llefarydd yr wrthblaid ar Gymru.

Darllen yr erthygl yn llawn Wele Cawsom

Coed Mametz

  • 12 Gorffennaf 2016

Mae hi wedi bod yn rheol euraidd i mi ers blynyddoedd i beidio cymryd gwyliau tra bod y Cynulliad na'r Senedd yn eistedd. Am y tro cyntaf erioed penderfynais dorri'r rheol yr wythnos ddiwethaf gan ddiflannu o'r wlad am gwpwl o ddyddiau. Rwy'n cymryd na chollais i ryw lawer!

Pererindod bersonol oedd wedi fy nhemtio mas o'r wlad. Roedd fy nhad-cu yn o'r rheiny wnaeth ymladd ym mrwydr Mametz ac roeddwn yn teimlo rhyw fath o ddyletswydd i fynychu'r canmlwyddiant.

Darllen yr erthygl yn llawn Coed Mametz

Pili Palas

  • 29 Mehefin 2016

Pwy yw'r arweinydd salaf yn hanes y blaid Lafur? Am dri chwarter canrif yr un fyddai'r ateb gan unrhyw lafurwr. Ramsay MacDonald oedd y bwgan mawr - y prif weinidog wnaeth gefnu ar ei blaid ei hun gan ddod yn agos iawn yn sicrhau ei thranc. Go brin y byddai'r blaid byth eto yn dewis arweinydd mor niweidiol!

Gyda'r blaid yn wynebu ei hargyfwng mwyaf ers 1931 mae'n ymddangos i mi y gallasai Ramsay Mac golli ei goron - ond nid Jeremy Corbyn sydd debycaf o'i chipio ond Ed Miliband.

Darllen yr erthygl yn llawn Pili Palas

Ble nawr?

  • 28 Mehefin 2016

Ble mae dechrau, dywedwch? W.B. Yeats sydd â'r geiriau gorau efallai. "All is changed, changed utterly" medd y bardd yn ei gerdd i goffáu gwrthryfel y Pasg - y digwyddiad wnaeth esgor ar wladwriaethau yr ynysoedd hyn ar eu ffurf bresennol.

A dyna fy mhwynt cyntaf - gwlad a gwladwriaeth ifanc yw Teyrnas Unedig Prydain Fawr a Gogledd Iwerddon. Mae llawer o nonsens seremonïol, seneddol a brenhinol yn cael ei ddefnyddio i gelu'r ffaith honno, ond mae gwladwriaeth 1922 yn wahanol i'w rhagflaenwyr mewn ffyrdd ffwndamentalaidd. Fe'i sefydlwyd hi llai na chanrif yn ôl ac am bron i hanner ein heinioes mae hi wedi bod yn rhan o uwch-wladwriaeth yr Undeb Ewropeaidd.

Darllen yr erthygl yn llawn Ble nawr?

Y Gwin yn Troi'n Sur

  • 14 Mehefin 2016

Mae 'na elfen o fytholeg yn perthyn i'r gred nad yw cyfansoddiad y Deyrnas Unedig yn un ysgrifenedig. Mae modd ei ddarllen - os ydych chi'n gwybod ym mha lefydd y sy'n rhaid chwilota. Os am arbed amser gellir darllen cyfansoddiadau un o'r gwledydd eraill sy'n defnyddio'r Westminster System. Gwnaiff Canada neu Awstralia'r tro ond mae 'na ddigon o rhai eraill hefyd.

Un o hanfodion y gyfundrefn yw ei bod hi'n system o ddemocratiaeth gynrychiadol - conglfaen a grisialwyd orau gan Edmund Burke yn ei araith enwog i etholwyr Caerodor, fel oedd y Cymry'n galw Bryste ar y pryd. Mae'n debyg eich bod yn gyfarwydd â'r cymal ond rhag ofn eich bod wedi ei anghofio, dyma fe.

Darllen yr erthygl yn llawn Y Gwin yn Troi'n Sur

Poni welwch chwi hynt y gwynt a'r glaw?

  • 9 Mehefin 2016

Pan oeddwn i'n grwt roedd y teulu yn cadw ieir yn yr ardd gefn a'n nhasg i oedd eu bwydo a chasglu'r wyau. Gwynfor oedd enw'r ceiliog a Harriet, Jemima a Georgia oedd ei gymheiriaid. Cewch chi weithio mas ar ôl pwy yr oedd y dofednod wedi eu henwi - ond efallai bod hi'n help i chi wybod taw casglu llofnodion gwleidyddion oedd fy hobi ar y pryd!

Chwi gasglwch o hynny fy mod wedi bod â dileit mewn gwleidyddiaeth ers i mi fod yn fach a does yr un digwyddiad gwleidyddol wedi methu ac ennyn fy niddordeb ers hynny. Roedd hyd yn oed y pleidleisiau sych ar y Sul a refferendwm y bleidlais amgen yn ddigon i hela 'nghalon i rasio.

Darllen yr erthygl yn llawn Poni welwch chwi hynt y gwynt a'r glaw?

Ei Mawrhydi

  • 7 Mehefin 2016

Peth digon rhyfedd yw agoriad brenhinol y Cynulliad - rhyw grochan mawr o gawl sy'n llawn o gynhwysion nad ydynt mewn gwirionedd yn gweddu â'i gilydd. Ceir ystod o symbolau seneddol Normanaidd, llond lletwad o filitariaeth Brydeinig ynghyd ag ambell i gerdd ac emyn i roi ychydig o flas Cymreig ar y cyfan.

Y rhyfeddod yw bod y peth yn gweithio o gwbl er efallai ei fod yn golygu gwahanol bethau i wahanol bobol. Yn sicr dyw'r seremoni ddim yn wrthun i aelodau Plaid Cymru fel y buodd hi yn y gorffennol gyda dim ond Bethan Jenkins yn cadw draw. O farnu o'u hwynebau roedd aelodau'r Ceidwadwyr ac Ukip wrth eu boddau â'r peth tra bod ymarweddiad yr aelodau Llafur yn fwy niwtral.

Darllen yr erthygl yn llawn Ei Mawrhydi

Tra Bo Dau

  • 20 Mai 2016

Cytundeb digon rhyfedd yw hwnnw rhwng Kirsty Williams a Carwyn Jones i alluogi i Kirsty Williams ymuno a'r llywodraeth. Pwysleisir gan Lafur nad cytundeb clymblaid yw hwn. Does dim modd clymbleidio ac unigolyn, meddir, ac o'r herwydd does dim angen i Carwyn sicrhau sêl bendith ei blaid.

Mae'r Democratiaid Rhyddfrydol ar y llaw arall yn ceisio portreadu'r cytundeb fel un tebyg ei anian i'r rheiny a gafwyd rhwng y ddwy blaid a rhwng Llafur a Phlaid Cymru mewn cynulliadau blaenorol.

Darllen yr erthygl yn llawn Tra Bo Dau

Tri pheth sy'n anodd nabod

  • 18 Mai 2016

Mae tri yn rhif hudolus medden nhw, ond o wylio sesiwn y Cynulliad y prynhawn yma mae'n taro dyn nad yw bod yn drydedd blaid yn y Cynulliad hwn yn lle swynol iawn i fod. Gyda Phlaid Cymru mwy neu lai yn penderfynu pa ddarnau o fusnes y Llywodraeth fydd yn cael eu gwireddu ac Ukip yn hawlio sylw trwy daflu tân gwyllt i bob cyfeiriad, roedd Andrew R.T Davies yn edrych yn ffigwr ymylol braidd heddiw, yn amherthnasol rhywsut, a gallasai hynny fod yn broblem ddifrifol dros y blynyddoedd nesaf.

Mae'r ymdrechion i ffurfio llywodraeth, llanast y Democratiaid Rhyddfrydol a llwyddiant Ukip wedi hawlio llawer o'r sylw ers yr etholiad. Efallai bod Andrew R.T Davies yn falch o hynny o gofio pa mor siomedig oedd perfformiad ei blaid wrth iddi syrthio yn ôl i'r trydydd safle a cholli ei statws fel y brif wrthblaid, ond megis cychwyn mae'r problemau.

Darllen yr erthygl yn llawn Tri pheth sy'n anodd nabod