Vaughan Roderick

Golygydd Materion Cymreig y BBC

Golygydd Materion Cymreig y BBC yn blogio'n rheolaidd ar faterion gwleidyddol Cymru.

O Gymru, Fy Nghymru

  • 23 Hydref 2014

Mae 'na beth amryfusedd ynghylch pryd yn union y cafodd Plaid Cymru ei sefydlu. 1925 yw'r man cychwyn swyddogol ond mae rhai'n dadlau mai yng nghyfarfod yng Nghaernarfon yn Rhagfyr 1924 y ganwyd y blaid.

Pwy bynnag sy'n iawn does dim cymaint â hynny i fynd cyn i'r blaid gyrraedd ei nawdegau. Mae'n bryd felly, yn ôl rhai, i'r blaid aeddfedu a thyfu'n blaid lywodraethol go iawn.

Problem Plaid Cymru am y rhan fwyaf o'i hanes oedd ei bod hi'n llythrennol amhosib iddi sicrhau grym cenedlaethol - gan nad oedd strwythur seneddol a llywodraethol cenedlaethol yn bodoli yng Nghymru.

Fe newidiodd hynny yn 1999 ond hyd heddiw erys rhai o'r hen arferion a'r hen agweddau o'r degawdau hir pan nad oedd unrhyw ddewis gan Blaid Cymru ond ymddwyn fel gwrthblaid fach yn hofran ar gyrion y wladwriaeth Brydeinig.

Doedd hynny ddim yn lle cwbl anghysurus i fod. Gall plaid o'r fath bod yn aneglur ynghylch ei hunion weledigaeth a does dim angen rhaglen lywodraethol resymegol. Fe wnaiff llond bwced o addewidion cymysg y tro o'u gwisgo mewn mantell maniffesto - yr union fath o ddogfen a gyflwynwyd gan Blaid Cymru i etholwyr Cymru yn etholiad 2011.

Darllen yr erthygl yn llawn O Gymru, Fy Nghymru

Rhosyn Gwridog Iechyd

  • 21 Hydref 2014

Dyw sesiwn gwestiynau'r Prif Weinidog ym Mae Caerdydd ddim yn ddigwyddiad theatrig fel un San Steffan. Serch hynny, mae'r rhan fwyaf o newyddiadurwyr y Cynulliad yn gwylio'r sesiwn gan geisio dyfalu o flaen llaw pa bynciau sy'n debyg o gael eu codi gan arweinwyr y gwrthbleidiau.

Roedd pawb yn sicr heddiw mai cyflwr y gwasanaeth iechyd fyddai'n denu sylw Andrew R.T Davies. Wedi'r cyfan mae'r Daily Mail wedi treulio deuddydd yn colbio Llywodraeth Cymru ynghylch y pwnc gan adleisio'r union ddadleuon y mae Andrew ei hun yn defnyddio.

Darllen yr erthygl yn llawn Rhosyn Gwridog Iechyd

Help Llaw

  • 16 Hydref 2014

Ar y cyfan dydw i ddim y fath o berson sy'n mwynhau ciniawau ffurfiol ond anodd yw gwrthod ambell i wahoddiad. Roeddwn i'n annerch cinio yng Nghlwb Rygbi Senghennydd dros y Sul a drefnwyd gan un o'r cymdeithasau hynny sy'n gwneud cymaint i ddyrchafu ein bywyd cymunedol.

Codi arian i roi cymorth i bobol ifanc o gefndiroedd difreintiedig i fynd i goleg oedd pwrpas y digwyddiad. Dyw'r ysgoloriaethau a gynigir ddim yn fawr - ond mae'n gallu gwneud gwahaniaeth gwirioneddol i gyfleoedd bywyd y rheiny sy'n eu derbyn.

Darllen yr erthygl yn llawn Help Llaw

Mynd i'r fan a'r fan

  • 14 Hydref 2014

Gyda rhyw chwe mis i fynd tan yr etholiad cyffredinol un o'r tasgau sy'n wynebu darlledwyr yw ceisio penderfynu ym mha ganolfannau cyfri i leoli camerau a gohebwyr. Mewn geiriau eraill rhaid yw gweithio mas lle mae'r straeon mwyaf yn debyg o ddigwydd.

Ar y cyfan rydym yn broffwydi gweddol lwyddiannus er bod ambell i gamgymeriad wedi digwydd ar hyd y blynyddoedd. Doedd dim camera yng Ngheredigion pan gurodd Cynog Dafis Geraint Howells, er enghraifft, a lluniau o drannoeth yw'r rheiny o ddathliadau Plaid Cymru yn Rhondda ac Islwyn yn 1999.

Darllen yr erthygl yn llawn Mynd i'r fan a'r fan

Clactona

  • 10 Hydref 2014

O ystyried isetholiadau Clacton a Heywood and Middleton pa ffigyrau yw'r mwyaf trawiadol i chi? I fi, nid mwyafrif teilwng Ukip yn Clacton na mwyafrif tila Llafur ym Manceinion sy'n sefyll allan. Mae'r ffigyrau 51.2% a 36.02% yn fwy arwyddocaol. Dyna i chi'r canrannau o'r etholwyr wnaeth drafferthu bwrw pleidlais yn y ddwy etholaeth. Ystyriwch nhw am eiliad.

Dydw i ddim yn cofio unrhyw isetholiad yn cael mwy o sylw na Clacton. Mae'r peth wedi llenwi'r papurau ers wythnosau a'r pleidiau wedi bod yn arllwys gweithwyr i mewn i'r lle. Eto i gyd prin hanner yr etholwyr wnaeth bleidleisio o gwbl a dim ond rhyw ugain y cant ohonyn nhw wnaeth bleidleisio i'r tair plaid fawr draddodiadol.

Darllen yr erthygl yn llawn Clactona

Mil o alwadau

  • 7 Hydref 2014

Dydw i ddim yn gwybod pwy sy'n cyfri'r pethau yma ond fe fydd y Cynulliad yn cyrraedd tipyn o garreg filltir yr wythnos hon. Cyfarfod yfory fydd y milfed tro i'n haelodau etholedig eistedd lawr mewn sesiwn lawn. Hyd y gwn i does 'na ddim dathliadau arbennig wedi eu trefnu - ond beth am atgoffa'n gilydd o rhai o'r uchafbwyntiau !

Pwy all anghofio y tro hwnnw y gwnaeth Mick Bates, Aelod Cynulliad Maldwyn, droi i fyny wedi ei wisgo fel Siôn Corn? Mynd i ysbryd yr ŵyl oedd Mick yn hytrach na gwneud pwynt gwleidyddol - ond efallai y dylasai fe wedi dysgu gwers ynghylch dathlu'n anaddas!

Darllen yr erthygl yn llawn Mil o alwadau

Cadw Gair

  • 2 Hydref 2014

"Please don't call it that. What ever you do don't call it that!"

Roedd wyneb y Lib Dem bach yr oeddwn yn siarad â fe yn wyn a phanig gwyllt yn ei lygaid. Dydw i erioed wedi gweld unrhyw un yn edrych mor bryderus.

Darllen yr erthygl yn llawn Cadw Gair

Dan y Dŵr

  • 30 Medi 2014

Nid Capel Celyn yw'r unig bentref i ddiflannu o dan y dŵr yng Nghymru - nid hwnnw yw'r mwyaf hyd yn oed. Hen bentref Llanwddyn sydd â'r anrhydedd arbennig yna gyda Ynysyfelin yn ail agos.

Cyn i'r lle ddiflannu roedd gan Ynysyfelin felin wlân ynghyd â chapel, Bethel, ysgol, dau dafarn - y Llew Coch a'r Farmer's Arms, bythynod, tyddynod a ffermydd.

Darllen yr erthygl yn llawn Dan y Dŵr

Y Bois yn y Bar

  • 25 Medi 2014

Weithiau mae pethau'n newid heb i ddyn sylweddoli hynny. Y dyddiau hyn mae'n gwbl amhosib dychmygu'r Blaid Lafur yn cynnal cynhadledd i ddewis ymgeisydd seneddol mewn clwb sy'n gwahardd menywod rhag yfed yn y bar. Eto i gyd dyna'n union ddigwyddodd yn ôl yn y flwyddyn 2000 pan ddewiswyd Dai Havard i olynu Ted Rowlands fel yr ymgeisydd Llafur ym Merthyr.

Rwy'n ddiolchgar i Tomos Livingstone am fy atgoffa o'r stori ac mae'n werth ei darllen yn ei chyfanrwydd.

Darllen yr erthygl yn llawn Y Bois yn y Bar

Saethu Grugieir

  • 24 Medi 2014

Nofel wnaeth gael argraff fawr arnaf pan oeddwn i'n grwt oedd un o'r enw "The Day the Queen Flew to Scotland for the Grouse Shooting". Byswn i'n hoffi ei hail-ddarllen hi ond gan fod y copi rhataf sydd ar gael ar lein yn costio £2,499.49 fe fydd yn rhaid i mi wrthsefyll y demtasiwn!

Fel mae'n digwydd rwy'n cofio hanfod y stori yn bur dda. Roedd gogledd Lloegr wedi codi mewn gwrthryfel yn erbyn y Llywodraeth - a chymaint oedd y panig y San Steffan nes i'r Frenhines gael ei danfon i Balmoral er mwyn sicrhau ei diogelwch.

Darllen yr erthygl yn llawn Saethu Grugieir

Mwy am Vaughan

Mae Vaughan Roderick wedi gweithio i BBC Cymru ers 1978 gan ohebu ar bob etholiad a refferendwm ers hynny.

Fe gyfrannodd yr adroddiad cyntaf ar fwletin newyddion cyntaf S4C yn 1982 ac mae'n ymddangos yn gyson ar ystod eang o wasanaethau Cymreig a Phrydeinig y BBC.

Mae'n un o gyflwynwyr Newyddion 9: Y Sgwrs ar S4C, ac mae e hefyd yn cyflwyno 'O'r Bae' ar BBC Radio Cymru a 'Sunday Supplement' ar BBC Radio Wales.

Gellir cael hyd i archif y blog o Ebrill 2007-Ebrill 2013yma