Vaughan Roderick

Golygydd Materion Cymreig y BBC

Golygydd Materion Cymreig y BBC yn blogio'n rheolaidd ar faterion gwleidyddol Cymru.

Beth yw'r utgorn glywai'n seinio?

  • 30 Ionawr 2015

Yn ôl 1973 rwy'n cofio mynd i gyngerdd yn hen sinema'r Capitol yng Nghaerdydd. Does gen i ddim cof o bwy oedd yn perfformio ond rwy'n sicr mae hwnnw oedd y tro cyntaf i mi weld y faner las a chylch o sêr arni sydd bellach yn faner i'r Undeb Ewropeaidd. "Fanfare for Europe" oedd enw'r gyngerdd ac roedd hi'n o gyfres o ddigwyddiadau am ddim a drefnwyd i ddathlu'r ffaith bod y Deyrnas Unedig wedi ymuno â'r Gymuned Economaidd Ewropeaidd neu'r 'farchnad gyffredin' ar lafar gwlad.

Mae'r ffaith bod y Llywodraeth yn teimlo'r angen i gynnal digwyddiadau o'r fath yn arwydd o ba mor rhanedig oedd y farn gyhoeddus ac fe'u trefnwyd gan weinidog ifanc brwdfrydig. Rhywbeth Thatcher oedd ei henw hi, os cofiaf yn iawn!

Mae'n werth cofio bod gwleidyddion yr asgell dde ymhlith y mwyaf brwd dros ymuno ac Ewrop yn ôl yn chwedegau a saithdegau'r ganrif ddiwethaf. Roedd pobol y chwith yn llawer mwy amheus. Pan ddaeth hi'n refferendwm yn 1975 ymgyrchu dros bleidlais 'na' y gwnaeth y rhan fwyaf o'r undebau, nifer fawr o aelodau Llafur ar lawr gwlad, y mwyafrif o bosib, a thrwch aelodau Plaid Cymru.

Mae pob un blaid bron wedi cael cyfnodau o Euro-scepticiaeth dros yr hanner canrif ddiwethaf. Y Democratiaid Rhyddfrydol a'u rhagflaenwyr yw'r eithriad. Erbyn hyn mae'r sefyllfa mwy neu lai'n ddrychddelwedd o'r hyn oedd hi hanner canrif yn ôl gyda'r chwith yn bleidiol i'r Undeb a'r dde'n amheus.

Gellir gosod dyddiad ar y newid yn weddol hawdd. Fe ddigwyddodd ym Medi 1988 pan wnaeth Llywydd y Comisiwn Ewropeaidd, Jacques Delors, annerch cynhadledd y TUC gan amlinellu ei weledigaeth o undeb gymdeithasol fyddai'n diogelu hawliau gweithwyr ac yn cynnal y gwan. O fewn wythnosau roedd trefnydd y ffanfer ar gefn ei cheffyl yn Bruges o bobman yn lambastio nid yn unig Delors a'i weledigaeth ond yr holl brosiect Ewropeaidd.

Darllen yr erthygl yn llawn Beth yw'r utgorn glywai'n seinio?

A chithau, Carmel

  • 27 Ionawr 2015

Nid fi yw'r person iawn i ysgrifennu'r darn bach yma ond fe ddylai rhywun ysgrifennu rhywbeth ac, hyd a gwelaf i, does neb wedi gwneud.

Wythnos ddiwethaf datgorfforwyd eglwys Carmel, Gwauncaegurwen. Roedd sych-bydredd wedi ei ganfod yn yr adeilad ac roedd datrys y broblem yn ormod o her i'r gynulleidfa fechan oedd yn weddill. Caewyd y drysau felly.

Darllen yr erthygl yn llawn A chithau, Carmel

Rhosyn a Rhith

  • 22 Ionawr 2015

Mae gan y llinellau "Yn nwfn swyn ei fynwes, O caf lonydd, caf le i huno!" arwyddocâd arbennig yn hanes y Gymraeg. Darn o awdl gan Ben Bowen sydd i'w weld ger cofeb Tryweryn yw'r geiriau, mae'n debyg, ond mae eu pwysigrwydd yn deillio o'r ffaith mae'r rheiny oedd y geiriau Cymraeg cyntaf i ymddangos ar y rhyngrwyd.

Yn ôl y rheiny sydd wedi ymchwilio i'r peth un o weithwyr AT&T yn New Jersey oedd yn gyfrifol am y post. Chwilio am gyfieithiad nid creu hanes oedd ei fwriad ond hanes a greuwyd. Y pymthegfed o Awst 1989 oedd y dyddiad - dyddiad geni'r rhith fyd Cymraeg.

Darllen yr erthygl yn llawn Rhosyn a Rhith

Nid Aur yw Popeth Melyn

  • 20 Ionawr 2015

Mae'n ystrydeb bron i ddweud mai gornest rhwng y gwan bydd etholiad 2015. O gymryd bod yr arolygon barn yn weddol o agos ati gallwn ddisgwyl etholiad lle bydd y gefnogaeth i'r tair plaid fawr Brydeinig yn hanesyddol o isel.

Mae'r polau wedi bod yn awgrymu hynny ers tro byd. Serch hynny, ces i dipyn o sioc o weld canlyniad arolwg diweddaraf Ashcroft. Mae hwnnw'n awgrymu bod y gefnogaeth i'r Ceidwadwyr a Llafur fel ei gilydd yn llai na deg ar hugain y cant tra bod y Democratiaid Rhyddfrydol yn y pumed safle gyda llai o gefnogaeth nac Ukip a'r Gwyrddion.

Darllen yr erthygl yn llawn Nid Aur yw Popeth Melyn

Da yw Swllt

  • 16 Ionawr 2015

Fe rybuddiais i wythnos yn ôl ynghylch peryglon darllen gormod o'r marchnadoedd betio - yn enwedig y rheiny sy'n ymwneud a thueddiadau Prydain gyfan. Rhaid cofio mai adlewyrchu barn y rheiny sy'n mentro swllt mae'r marchnadoedd - nid adlewyrchu'r farn gyhoeddus.

Ar ôl dweud hynny mae ambell beth difyr yn digwydd ar y marchnadoedd ar hyn o bryd. Beth am fentro mewn felly yng nghwmni yn ein hen gyfaill, Karl y bwci?

Darllen yr erthygl yn llawn Da yw Swllt

Testun Dadlau

  • 14 Ionawr 2015

Mae'r dadleuon teledu rhwng Jack Kennedy a Richard Nixon yn 1960 yn rhan o chwedloniaeth wleidyddol erbyn hyn. Rwy'n cymryd bod y rhan fwyaf o bobl sy'n darllen y blog hwn yn gyfarwydd â'r hyn ddigwyddodd. Roedd y rheiny wnaeth wrando ar y ddadl gyntaf ar y radio o'r farn bod Nixon wedi ennill y dydd. Roedd y rheiny oedd wedi gweld y Gweriniaethwr chwyslyd a di-golur ar y teledu yn credu taw Kennedy oedd y buddugwr.

Mae'n debyg bod y 'fuddugoliaeth' honno yn ffactor allweddol mewn etholiad a enillwyd gan Kennedy o drwch blewyn - er bod a wnelo gallu Maer Chicago i stwffio blychau pleidleisio'r ddinas honno rywbeth a'r peth hefyd!

Darllen yr erthygl yn llawn Testun Dadlau

Je Suis Jac

  • 8 Ionawr 2015

Dydw i ddim yn sicr ydy'r haeriad nad oes gan Gymru ddiwylliant gweledol yn cyfri fel ystrydeb neu ddarn o enllib. Yn sicr mae hanes cartwnau yng Nghymru yn hwy ac yn fwy anrhydeddus nac y byddai rhai'n ei gredu.

Ymddangosodd y cartŵn Cymraeg cyntaf y gwyddir amdano yn 1798 fel clawr lun "Cwyn yn erbyn Gorthrymder" un o'r pamffledi mwyaf radicalaidd a chwyldroadol i'w gyhoeddi yn y Gymraeg erioed. Thomas Robert, Llwynrhudol oedd awdur y pamffled ond eiddo Jac Glanygors oedd y cartŵn.

Darllen yr erthygl yn llawn Je Suis Jac

O Fryniau Caersalem Ceir Gweled

  • 7 Ionawr 2015

Fe fyddai'r naill blaid na'r llall yn cyfaddef hynny wrth reswm ond rhesymol yw credu bod panjyndryms y blaid Lafur a'r Ceidwadwyr wrthi'n paratoi cynlluniau wrth gefn ar gyfer senedd grog.

Yn ôl ym Mai 2010 roedd gan David Cameron gynnig i'r Democratiaid Rhyddfrydol yn ei boced cefn pe bai angen un. Doedd Llafur ddim wedi paratoi i'r un graddau. Go brin y bydd y blaid yn gwneud yr un camgymeriad eto.

Darllen yr erthygl yn llawn O Fryniau Caersalem Ceir Gweled

Mentro Swllt

  • 6 Ionawr 2015

Dyma ni felly, yn ôl wrth y ffas, y morthwyl a'r mandrel yn barod i dorri talpiau wrth i'r etholiad cyffredinol ddod yn nes.

Mae'n debyg eich bod wedi sylwi erbyn hyn bod 'na orfodaeth ar bawb sy'n darogan ynghylch yr etholiad i ddatgan taw hwn yw'r etholiad anoddaf i broffwydo ers tro byd cyn datgan yn blaen taw senedd grog yw'r canlyniad mwyaf tebygol.

Darllen yr erthygl yn llawn Mentro Swllt

Da yw Chwech

  • 10 Rhagfyr 2014

Fel pawb arall mae'n gwleidyddion yn edrych ymlaen at gael hoe dros y Nadolig a'r Flwyddyn Newydd cyn wynebu un o'r gornestau etholiadol mwyaf diddorol ers degawdau. Heb os fe fydd etholiad 2015 yn un i'r llyfrau hanes gyda hyd yn oed y seffolegwyr mwyaf peniog yn crafu eu pennau ynghylch yr hyn allai ddigwydd.

Mae 'na etholiadau agos wedi bod o'r blaen wrth gwrs. Dau etholiad 1974 a buddugoliaeth annisgwyl John Major yn 1992 yw'r rhai sy'n neidio i'r cof ond i ddefnyddio hoff gymhariaeth y Democratiaid Rhyddfrydol 'rasys dau geffyl' oedd y rheiny. Mae etholiad 2015 yn edrych yn debycach i'r Grand National bob dydd!

Darllen yr erthygl yn llawn Da yw Chwech

Mwy am Vaughan

Mae Vaughan Roderick wedi gweithio i BBC Cymru ers 1978 gan ohebu ar bob etholiad a refferendwm ers hynny.

Fe gyfrannodd yr adroddiad cyntaf ar fwletin newyddion cyntaf S4C yn 1982 ac mae'n ymddangos yn gyson ar ystod eang o wasanaethau Cymreig a Phrydeinig y BBC.

Mae'n un o gyflwynwyr Newyddion 9: Y Sgwrs ar S4C, ac mae e hefyd yn cyflwyno 'O'r Bae' ar BBC Radio Cymru a 'Sunday Supplement' ar BBC Radio Wales.

Gellir cael hyd i archif y blog o Ebrill 2007-Ebrill 2013yma