O flaen eu gwell

  • 17 Ebrill 2018

Hawdd yw anghofio weithiau mai peth cymharol newydd yw Goruchaf Lys y Deyrnas Unedig. Mae cartref y Llys yn neuadd hanesyddol swydd Middlesex a'r gynnau ac arfbeisiau traddodiadol yn drewi o hanes ond cwta ddeng mlynedd yw oed y Llys mewn gwirionedd. Cafodd y ddeddfwriaeth i'w greu, ei chymeradwyo yn 2005 a daeth y llys i fodolaeth rhai blynyddoedd wedyn yn 2009.

Mewn gwirionedd, mae pwerau'r llys pan ddaw hi at faterion cyfansoddiadol yn gymharol gyfyng o'u cymharu â llysoedd cyfatebol mewn gwledydd a chyfansoddiadau ysgrifenedig. Prin yw'r cyfreithiau yn yr Unol Daleithiau, er enghraifft, nad ydynt yn wynebu rhyw fath o her gyfansoddiadol yn y llysoedd.

O dan ein trefniant ni mae heriau o'r fath yn amhosib yn achos deddfwriaeth San Steffan. Sofraniaeth seneddol wedi'r cyfan yw egwyddor sylfaenol y 'Westminster system'. Mae'r sefyllfa'n wahanol pan ddaw hi at ddeddfau'r seneddau datganoledig. Yn wir datganoli oedd un o'r rhesymau y sefydlwyd y Goruchaf Lys yn y lle cyntaf. Mae gwefan y llys yn esbonio'n bellach.

Mae'r Goruchaf Lys yn penderfynu ar faterion datganoli hefyd, hynny yw, pa un ai a yw'r awdurdodau datganoledig gweithredol a deddfwriaethol yng Nghymru, yr Alban a Gogledd Iwerddon wedi gweithredu neu'n bwriadu gweithredu o fewn eu pwerau, ynteu a ydynt wedi methu cydymffurfio ag unrhyw ddyletswydd arall a orfodwyd arnynt.

Y Twrne Cyffredinol sydd â'r hawl i gyfeirio deddfwriaeth ddatganoledig at y llys ar ran Llywodraeth y DU ac mae wedi gwneud hynny yn achos y mesurau Cymreig ac Albanaidd i ymgorffori corpws deddfwriaeth Ewrop ar lyfrau statud y ddwy wlad.

Darllen yr erthygl yn llawn O flaen eu gwell

Nic Cric a'r Grands Projets

  • 20 Mawrth 2018

Dywedodd Saunders Lewis rhyw dro bod hi'n bosib i ddyn fyw'n rhy hir. Dwn i ddim os ydy hynny'n wir am Nicholas Edwards ond roedd hi'n sioc i mi ddoe bod yna bron neb yn yr ystafell newyddion â chof personol o'i gyfnod fel Ysgrifennydd Cymru. Roedd hynny'n llai o syndod wrth i mi sylweddoli bod hi'n ddeng mlynedd ar hugain ers i'n hysgrifennydd gwladol mwyaf hirhoedlog benderfynu gosod ei dŵls ar y bar a symud ymlaen i borfeydd brasach.

"Si monumentum requiris, circumspice" medd y geiriau ar y garreg a osodwyd i gofio Sir Christopher Wren yng nghadeirlan Saint Paul's. "Os geisiwch ei gofeb, edrychwch o'ch cwmpas" yw ystyr y geiriau a does ond angen i mi gerdded at ffenest ein swyddfa yn Nhŷ Hywel i weld cofeb Nicholas Edwards -y bared ar draws Bae Caerdydd a'r holl ddatblygiadau daeth yn ei sgil.

Darllen yr erthygl yn llawn Nic Cric a'r Grands Projets

Bywyd ar ôl Carwyn

  • 15 Mawrth 2018

Dwn i ddim beth fyddai ateb David Cameron pe bai rhyw un yn gofyn iddo beth oedd ei gamgymeriad mwyaf mewn gwleidyddiaeth.

Galw'r refferendwm wnaeth roi terfyn ar ei yrfa fyddai'r ateb amlwg - ond mae'r cyn-brif weinidog wedi mynnu'n gyhoeddus ei fod o hyd yn credu taw dyna oedd y peth iawn i wneud. Gadewch i ni feddwl am un arall felly. Beth am y frawddeg hon yn ystod ymgyrch etholiad 2015?

Darllen yr erthygl yn llawn Bywyd ar ôl Carwyn

Metro ar fyd

  • 8 Mawrth 2018

Roedd 'na gyfnod pan oedd lansiad car newydd yn ddigwyddiad o bwys, yn haeddu ei le ar y bwletinau newyddion. Pwy all anghofio dyfodiad y Fiesta neu'r Austin Mini Metro - "the British car to beat the world".

Efallai'n wir bod y Metro 'yn ddigon da i drechu'r byd' ond doedd e ddim yn ddigon da i achub British Leyland!

Darllen yr erthygl yn llawn Metro ar fyd

Pedwar Polyn

  • 15 Chwefror 2018

Mae 'na gwestiynau dyrys yn wynebu Cymru ar ôl Brexit ond mae un cwestiwn arbennig yn achosi tipyn o gur pen i rai o weision ac aelodau'r cynulliad ar hyn o bryd sef pa faneri y dylai chwifio y tu allan i adeiladau'r cynulliad ar ôl i Brydain adael yr Undeb Ewropeaidd.

Ar hyn o bryd mae tair set o bolion y tu fas i'r Senedd, Tŷ Hywel a phencadlys y gogledd ym Mae Colwyn yn chwifio'r Ddraig Goch, Jac yr Undeb, baner Ewrop a baner y cynulliad. Mae'r olaf o'r baneri hynny'n cael ei disodli o bryd i gilydd gan faneri eraill megis baner yr enfys, baner y Gymanwlad ac yn y blaen.

Darllen yr erthygl yn llawn Pedwar Polyn

Dydd Gŵyl Drygioni

  • 14 Chwefror 2018

Os ydych chi eisiau achosi trafferth i Lywodraeth yn y Cynulliad mae un wythnos yn rhagori ar bob wythnos arall ac wythnos Gŵyl Dewi yw honno. Dyna'r wythnos lle mae gweinidogion Cymru yn teithio i bedwar ban byd i farchnata Cymru ac ymuno yn nathliadau'r alltudion.

Pryd gwell felly i'r gwrthbleidiau gyflwyno cynnig dadleuol, cynnig o ddiffyg hyder efallai, a fyddai'n gorfodi i'r holl drefniadau hynny fynd ar chwâl gan orfodi i aelodau'r cabinet ddychwelyd i Gaerdydd i achub croen y Prif Weinidog?

Darllen yr erthygl yn llawn Dydd Gŵyl Drygioni

2-4-6-8 Motorwê

  • 1 Chwefror 2018

Go brin fod 'na ystafelloedd cyfarfod mwy afiach na'r rheiny sydd wedi eu lleoli yn y bont oedd yn cysylltu adeiladau'r hen Swyddfa Gymreig ym Mharc Cathays. Maen nhw wedi gwella rhywfaint ers i Lywodraeth Cymru eu hetifeddu ond yn ôl yn nyddiau'r Arglwyddi Rhaglawiaid Ceidwadol roeddent yn dywyll heb unrhyw olau dydd naturiol a'r muriau wedi eu troi'n felyn gan genedlaethau o ysmygwyr.

I un o'r ystafelloedd hynny y cawsom ni newyddiadurwyr ein galw yn ôl ar ddechrau'r 1990au er mwyn i weison sifil yr adran ffyrdd esbonio'r modd yr oedd ffaeleddau'r M4 yng Nghasnewydd yn tagu economi'r de a pha mor amhosib oedd hi i ddatrys y sefyllfa trwy wella'r ffordd.

Darllen yr erthygl yn llawn 2-4-6-8 Motorwê

Newid yn y gwynt

  • 30 Ionawr 2018

Dyma gwestiwn sy'n hollti'n swyddfa ni lawr y canol ar hyn o bryd. Pwy aiff gynta - Theresa May neu Carwyn Jones? Mae'n amlwg bod awdurdod y ddau arweinydd yn dadmer yn gyflym ar hyn o bryd ond p'un sy'n debyg o syrthio gyntaf?

Gadewch i ni ystyried sefyllfa Carwyn Jones yn gyntaf. Does dim dwywaith bod newid wedi bod yn yr awyrgylch o fewn y grŵp Llafur er troad y flwyddyn.

Darllen yr erthygl yn llawn Newid yn y gwynt

Ond gwenwyn fu

  • 9 Ionawr 2018

I rai ohonom un o dasgau mwy pleserus y Dolig a'r Calan yw darllen yr holl lyfrau sydd wedi eu prynu yn ystod y flwyddyn ac sydd wedi bod yn magu llwch ar y silff. Un o'r rheiny i fi eleni oedd "Golwg Newydd ar yr Hen Ogledd" - llyfr sydd, fel Ronseal, yn gwneud beth mae'n dweud ar y tun.

Diolch i'r awdur, Glen George, mae gen i lawer gwell ddealltwriaeth o Ystrad Clud, Rheged a'r gweddill na'r ychydig linellau o'r Gododdin yr oedd pobol o'n genhedlaeth i yn gorfod dysgu ar eu cof.

Darllen yr erthygl yn llawn Ond gwenwyn fu

Cwestiynau, Atebion a Chelwyddau

  • 5 Rhagfyr 2017

Sut mae cysoni'r ddau ddatganiad isod? Daw'r cyntaf o bost ar flog y cyn-ysgrifennydd, Leighton Andrews rhai dyddiau ar ôl marwolaeth Carl Sargeant.

Yesterday I told a couple of journalists that there had been deliberate personal undermining of Carl Sargeant from within the Welsh Labour Government over several years.

Darllen yr erthygl yn llawn Cwestiynau, Atebion a Chelwyddau