Y gorau o ddau ddewis

  • 29 Gorffennaf 2015

Mae damcaniaethau lu wedi eu cynnig i esbonio'r trychineb sydd wedi traflyncu Llafur yr Alban.

Prin tair blynedd sydd yna ers cyhoeddi "The Strange Death of Labour Scotland" gan Gerry Hassan a Eric Shaw oedd yn rhagweld llawer o'r hyn sydd wedi digwydd yn yr Alban ers hynny. Mae hwnnw gwerth ei ddarllen neu ei ailddarllen ac am olwg fwy cyfoes mae e-lyfr Ian McWhirter "Tsunami: Scotland's Democratic Revolution" yn ddarlleniad hanfodol.

Mae 'na un ffactor y mae pawb sydd wedi pendroni ynghylch y pwnc yn gytûn yn ei chylch sef bod Llafur wedi dioddef oherwydd y canfyddiad mae'r ail dîm oedd wedi ei ddanfon i'r cae yn Holyrood. Ar gaeau bras San Steffan yr oedd bwystfilod mawr Llafur yr Alban yn chwarae.

Dyw hynny ddim wedi bod yn gymaint o broblem i Lafur yng Nghymru yn rhannol oherwydd ddiffyg cyffredinol o safbwynt magu sêr gwleidyddol.

Mae'n wir bod Peter Hain a Paul Murphy wedi chwarae yn yr uwch gynghrair yn San Steffan ond, a bod yn onest, doedd y naill na'r llall yn debyg o gyrraedd y Champion's League! Doedd gan Lafur Cymru neb o swmp a statws Brown, Cook, Darling neu hyd yn oed George Robertson a Douglas Alexander.

Darllen yr erthygl yn llawn Y gorau o ddau ddewis

Slochian yn Nhai'r Gwaith

  • 21 Gorffennaf 2015

Un agwedd ddifyr o hanes y Blaid Lafur yng Nghymru yw'r rôl y chwaraeodd gweinidogion yr Annibynwyr yn ei sefydlu - yn enwedig yn y maes glo caled.

Roedd fy nhad-cu, y Parch T.M Roderick, yn un ohonyn nhw. Fel cyn-löwr ei hun ymaelododd a'r ILP yn 1906 gan adael union ddegawd yn ddiweddarach yn 1916. Penderfyniad y blaid i agor clwb yfed yn Nhai'r Gwaith wnaeth peri iddo adael ac mae'n sicr ei fod yn teimlo fod gorchymyn yr ynadon i gau'r lle oherwydd anrhefn flwyddyn y ddiweddarach wedi cyfiawnhau ei safiad!

Darllen yr erthygl yn llawn Slochian yn Nhai'r Gwaith

Fel y maddeuwn ninnau i'n dyledwyr

  • 14 Gorffennaf 2015

Am wn i, y gwleidydd sy'n cael ei ddyfynnu amlaf yw Winston Churchill. Yn sicr roedd ganddo ddawn dweud er nad efe oedd yn gyfrifol am bob un o'r dywediadau a briodolir iddo. Nid Churchill, er enghraifft, wnaeth honni mai "rum, sodomy and the lash" oedd prif nodweddion llynges Prydain a chyfaill iddo oedd yn gyfrifol am y sylw bod pawb yn Rhyddfrydwyr yn eu hieuenctid ac yn Geidwadwyr yn eu henaint.

Ond Churchill ei hun oedd yn gyfrifol am y fathu'r dywediad "To jaw-jaw is always better than to war-war." Fe ddywedodd hynny gyntaf yn 1954 gan awgrymu bod yr hen ryfelgi wedi dysgu rhywbeth yn ystod ei yrfa hir.

Darllen yr erthygl yn llawn Fel y maddeuwn ninnau i'n dyledwyr

Paratoi am Glymblaid?

  • 1 Gorffennaf 2015

Mae'n gynnar ar y naw i ddechrau darogan ynghylch etholiad Cynulliad 2016 ond medraf ddweud un peth wrthoch chi hyd sicrwydd sef y cwestiwn allweddol fydd yn cael ei ofyn drannoeth y canlyniad. Dyma fe.

"O gymryd nad oes gan Lafur fwyafrif yn ei rhiwnedd ei hun - ydy cyfanswm seddi'r Blaid Lafur a'r Democratiaid Rhyddfrydol yn ddeg ar hugain neu fwy?"

Darllen yr erthygl yn llawn Paratoi am Glymblaid?

Nai Vai ac Oxi

  • 30 Mehefin 2015

Yn ôl ar ddechrau'r saithdegau roeddwn i ar drip ysgol i wlad Groeg ac roedd posteri ym mhob man yn gwaeddu 'Nai' a 'Vai' ar y cyhoedd. Roedd refferendwm i ddiddymu'r frenhiniaeth yn cael ei gynnal ar y pryd ac roeddwn i'n cymryd mai 'Ie' a 'Na' oedd ystyr y poster.

Credais hynny tan i rywun esbonio mai'r un llythyren yw N a V yn y wyddor Roegaidd ac mai 'Ie' oedd neges y posteri i gyd. Roedd ambell i 'Oxi' i weld fan hyn, fan draw ond roedd y rheiny oedd wedi paentio'r 'Na' ar ambell i wal mewn peryg o fynd i'r jail o gael eu dal.

Darllen yr erthygl yn llawn Nai Vai ac Oxi

Y Rownd Olaf

  • 24 Mehefin 2015

Coeliwch neu beidio ar hyn o bryd mae rhywun yn pori trwy'r cannoedd o filoedd o eiriau sydd wedi ymddangos ar y blog hwn ar hyd y blynyddoedd yn y gobaith bod 'na lyfr yn celu yn y brwyn. Fe gawn weld.

Soniais wrth y person ffodus hwnnw fy mod yn amau fy mod wedi sgwennu ambell i erthygl fwy nac unwaith gan ail-wyntyllu ambell i syniad ac ailgylchu ambell i stori. Roedd ei gwen fach siriol yn adrodd cyfrolau!

Darllen yr erthygl yn llawn Y Rownd Olaf

Y Niwl ar Fryniau Dyfed

  • 17 Mehefin 2015

Dyn a wyr sut mae academyddion yn gallu gweithio'r pethau yma mas ond Gwent, medden nhw, yw'r enw tiriogaethol hynaf yng Nghymru. Mae'n tarfu, yn ôl y rheiny ddylai wybod o Venta Silwrium, Caerwent ei dyddiau ni, ac yn ôl y traddodiad sefydlodd Caradoc Freichfras ei frenhiniaeth Wentaidd rhywbryd yn y bumed ganrif.

Gwir ai peidio, gallwn fod yn gwbl sicr bod enw Monmouthshire y Normaniaid yn newydd ddyfodiad o'i gymharu â Gwent y Brythoniaid. Mae'n werth cofio hynny wrth i bobl wylofain ynghylch colli enwau 'hanesyddol' o ganlyniad i adrefnu llywodraeth leol.

Darllen yr erthygl yn llawn Y Niwl ar Fryniau Dyfed

Clochemerle Cymru

  • 16 Mehefin 2015

Fe fydd 'na lawer o ffwdanu'r wythnos hon ynghylch adrefnu llywodraeth leol yng Nghymru gyda Llywodraeth Cymru yn cyhoeddi ei map, neu fapiau, hir ddisgwyliedig yn awgrymu sawl cyngor dylai 'na fod a'u hunion ffiniau.

Heb os fe fydd y map yn esgor ar drafodaeth digon bywiog ond gwyddid eisoes bod y Llywodraeth wedi methu a sicrhau cefnogaeth unrhyw wrthblaid i'r cynllun. Fe fydd yn rhaid aros tan ar ôl etholiad 2016 am unrhyw ddeddfwriaeth ac mae'n debyg y bydd hi'n 2020 cyn i unrhyw newid ddod i rym.

Darllen yr erthygl yn llawn Clochemerle Cymru

Eithr bydded eich ymadrodd chwi, Ie, ie; Nage, nage

  • 9 Mehefin 2015

Un o ddywediadau enwog George Orwell yw hwnnw ynghylch pwysigrwydd hanes. Dyma fe.

'He who controls the past controls the future. He who controls the present controls the past.'

Darllen yr erthygl yn llawn Eithr bydded eich ymadrodd chwi, Ie, ie; Nage, nage

Gwaelod y Dosbarth

  • 4 Mehefin 2015

Un o ddigwyddiadau mwyaf rhyfedd y calendr gwleidyddol yw Glee Club y Democratiaid Rhyddfrydol - rhyw fath ar noson lawen anffurfiol sydd wedi cael ei chynnal yng nghynhadleddau'r blaid ers oes pys. Os hoffech chi wrando ar Lembit Opik yn chwarae'r organ geg gyda Mike German yn cyfeilio ar y piano, y Glee Club yw'r lle i fynd. Peidiwch gyd a rhuthro'r un pryd.

Uchafbwynt y noson hyd heddiw yw canu anthem answyddogol y blaid "The Land" - can o ddyddiau Lloyd George sy'n croniclo'r frwydr rhwng tenantiaid a'u landlordiaid. Dyna oedd y rhaniad cymdeithasol sylfaenol ym Mhrydain am y rhan fwyaf o'r mileniwm diwethaf - y gwahaniaeth rhwng y lleiafrif oedd yn berchen ar dir a thai a'r rheiny oedd byw ar ofyn eraill.

Darllen yr erthygl yn llawn Gwaelod y Dosbarth