Wyneb i waered

Caio
Image caption Mae Caio Glyn yn addasu yn dda ar ôl deall bod ganddo diabetes Math 1

Trodd bywyd un teulu o'r gorllewin wyneb i waered ddechrau'r flwyddyn pan glywson nhw bod gan eu mab chwech oed, Caio Glyn, glefyd y siwgr neu diabetes.

Mae ei fam Catrin Evans-Thomas o Groeslan ger Llandysul yn rhannu ei stori gyda Cymru Fyw:


Ers dechrau'r flwyddyn roedd Catrin wedi gweld gwahaniaeth yn ei mab Caio Glyn.

"Doedd pethau ddim yn iawn - roedd yn mynd i'r tŷ bach yn amlach, a holi am ddŵr i'w yfed ar adegau nad oedd e'n gwneud cynt," meddai.

"Roedd hi'n galed ei gael i godi yn y bore, ac am y pythefnos cyntaf ym mis Ionawr, roeddwn i'n ei gario lawr y staer o'i wely a gadael iddo ddod at ei hunan yn araf deg ar y soffa."

Doedd clefyd y siwgr ddim wedi croesi ei meddwl hi, meddai, ond penderfynodd wneud apwyntiad i weld y meddyg.

"Anghofia i fyth y dyddiad - Ionawr 29ain, diwrnod pen blwydd Gwenlli, ei chwaer fach yn bedair oed," meddai.

Draw i Ysbyty Glangwili oedd y cam nesaf, ac ar ôl un prawf gwaed syml, dyma gadarnhau, heb amheuaeth, mai clefyd y siwgr oedd ar Caio Glyn.

Dim 'gormod o losin'

Un o'r pethau anodd am gael mab gyda chlefyd y siwgr oedd ymdopi ag anwybodaeth pobl ynglŷn â'r hyn a achosodd y clefyd, meddai.

"Mae'r gefnogaeth a'r geiriau caredig ni wedi eu derbyn wedi bod cymaint o gymorth i ni. Ond yn anffodus ynghanol y môr o eiriau cefnogol, rwy'n cofio bod un person wedi holi Mam os oedd Caio Glyn wedi datblygu'r clefyd 'am ei fod yn bwyta gormod o losin'.

"Do'n i ddim yn gwybod beth i'w wneud - gweiddi neu lefen. Roedd e'n teimlo fel petai'r person yn holi ai ni oedd wedi gorfodi'r cyflwr arno trwy roi deiet llawn siwgr iddo!

Image caption Profi lefel y siwgr yn ei waed

"Ry'n ni'n deulu sy'n byw'n iach iawn, ac er fod y plant yn cael losin ar adegau, dyw beth chi'n ei fwyta ddim byd o gwbwl i wneud gyda Math 1 fel sydd ar Caio Glyn.

"Rwy'n credu bod angen tipyn o waith codi ymwybyddiaeth am y gwahaniaeth rhwng diabetes Math 1 a Math 2, yn bendant! Ma' 98% o blant sydd â diabetes yn dioddef o Math 1, pan fo system awtoimiwnedd y corff yn ymosod ar y pancreas ac yn dinistrio ei allu i gynhyrchu inswlin.

"Oedolion sy'n dioddef Math 2 gan amlaf. Mae'r corff yn colli'r gallu i ymateb i inswlin ac mae'n cael ei gysylltu gyda lefel ymarfer corff a deiet y person. Does dim angen pigiadau inswlin i'w reoli fel arfer."

Galaru

Unwaith y cawson nhw gadarnhad o'r cyflwr, aeth hi'n chwyrligwgan o broses wedyn, meddai, gyda'u meddyliau ar ras.

"Roeddwn i'n llawn cwestiynau. Beth ar y ddaear oedd wedi achosi hyn? Fyddai rhaid newid deiet yn llwyr? Fyddai Caio yn dal i allu mynd i dŷ ffrindiau i chwarae? Sut ddyfodol fyddai o'i flaen e?

"Aeth popeth yn deilchion am wythnos, ond roedd rhaid i ni fod yn gryf er ei fwyn e. Doedd e wir ddim yn deall ei fod yn sâl," meddai Catrin Evans-Thomas.

Image caption Bachgen dewr

"Roedd cymaint o bethau newydd - pigiadau inswlin a phrofi gwaed saith gwaith y dydd, cyfri'r carbohydradau ym mhob peth roedd e'n ei fwyta.

"Osgoi hypoglycemia (siwgr yn y gwaed yn rhy isel), osgoi hyperglycemia (siwgr yn y gwaed yn rhy uchel), bolus, basal, cymaint o eiriau dieithr.

"Buodd llawer iawn o ddagrau, a rhyw broses tebyg iawn i alaru - galaru am y plentyn bach perffaith, iach oedd bellach â chyflwr meddygol fyddai'n effeithio arno am weddill ei fywyd.

"Roedd y profiad cyntaf o roi pigiad iddo yn dorcalonnus a roedd rhaid ymladd yn erbyn y dagrau, er ei fwyn e.

"Roedd y syniad o wthio nodwydd i'w groen yn mynd yn erbyn bob greddf mamol. Eisiau ei amddiffyn e o'n i, nid achosi poen."

Ond roedden nhw hefyd yn ddiolchgar iawn o gymeriad Caio ei hun, a'r ffaith ei fod e mor bositif trwy bopeth.

"Diolch byth ei fod e'n blentyn mor siriol. A dweud y gwir, fe wnaeth ein dysgu ni sut i ymdopi gyda'r cyfnod anodd hwnnw, jyst trwy bod yn fe'i hunan!"

Bag 'Star Wars'

Er y gefnogaeth cyson gan y meddyg lleol, mae un peth yn amlwg, meddai Catrin Evans-Thomas, sef bod yna brinder mawr yn y buddsoddiad ym maes clefyd y siwgr.

"Mae gan y nyrs agos at 200 o gleifion ar draws y tair sir, a dim ond un unigolyn yw hi i edrych ar ôl y cleifion i gyd.

"Mae gwirioneddol angen i'r llywodraeth glustnodi mwy o gyllid i ofal cleifion clefyd y siwgr, yn enwedig gan fod nifer yr achosion newydd yn parhau i godi. Rhywbeth sy'n frawychus iawn."

Image caption Mae hon yn ddefod ddyddiol i Catrin a Caio

Rhaid profi gwaed Caio yn syth ar ôl deffro, a wedyn bob tro cyn bwyta a dwy awr ar ôl bwyta, meddai ei fam.

Rhaid hefyd cael pigiad inswlin cyn iddo fwyta unrhyw beth ac un cyn mynd i gysgu.

"Mewn diwrnod mae hynna'n sawl nodwydd, a mae gennym gwpwrdd cyfan llawn cyfarpar ar ei gyfer!"

Ond yr her fwyaf, meddai, yw ceisio cadw popeth mor 'normal' â phosib iddo, fel nad yw e na'i chwaer fach yn gweld bod dim yn wahanol i fel oedd pethau cynt.

"Mae ganddo fag Star Wars sy'n mynd gydag e i bobman sy'n cynnwys ei holl gyfarpar meddygol.

"Hefyd, mae gweithio fel tîm yn hollol hanfodol. Blaengynllunio gartre' beth fyddwn ni'n bwyta'n ddyddiol, cydweithio gyda staff Ysgol Bro Teifi sy'n gofalu amdano yn y dydd, a Mam a Dad sy'n gwarchod y plant ar ôl ysgol.

"Mae gyda ni lyfr cofnodion fel ein bod i gyd rhyngom yn gallu nodi popeth mae e'n ei fwyta, a'i bigiadau ac ati, a mae hynny'n cadw trefn arnon ni i gyd. Ond mae pawb wedi bod yn wych, a fydden ni methu ymdopi heb y rhwydwaith o bobol sydd o'n cwmpas yn ein helpu.

"Ar nodyn gwahanol, mae e'n her ceisio esbonio i Gwenlli pam na all hi fwyta jelly babies am 8 y bore fel mae'n rhaid i Caio Glyn wneud, a mai meddyginiaeth yw e i'w brawd hi, nid losin!"

'Hwyaid ar lyn'

Rhaid bod yn ofalus iawn ohono, meddai Catrin Evans-Thomas, a chadw llygad barcud.

"Yn aml ry'n ni'n teimlo fel hwyaid ar lyn - edrych yn ddigon tawel yn arnofio ar y dŵr, ond pedlo'n coesau ffwl pelt o dan yr arwyneb jyst er mwyn ceisio cadw popeth i fynd fel y dylai.

"Mae e'n dal i fynd i'w wersi nofio, karate a gymnasteg fel cynt, ac wrth ei fodd.

"Mae sôn y bydd trawsblaniadau pancreas ar y gorwel ymhen rhai blynyddoedd, fydd yn golygu diwedd ar y cyflwr. Pa mor agos yw hynna, Duw a ŵyr, ond mae datblygiadau newydd drwy'r amser.

"Ro'n i wedi gweld y posteri '4T' (Tired, Thirsty, Toilet, Thin) yn y feddygfa, ond heb eu darllen yn drylwyr. Deallaf nawr pa mor bwysig yw codi ymwybyddiaeth am y pedwar symptom yma.

"Byddwn yn siarsio unrhyw riant sy'n amau bod y symptomau yma gyda'u plentyn i fynd â nhw at y meddyg i fod yn saff.

"Hanner awr o'ch diwrnod yw e, ond mae dal y cyflwr yn gynnar yn golygu bod modd dechrau trin y plentyn cyn eu bod yn mynd yn wirioneddol sâl."

Image caption Mae Caio Glyn yn byw bywyd llawn er gwaetha'r cyflwr

Stori a lluniau: Llinos Dafydd