Smith: 'Rhaid rhoi ffydd yn y cynghorau'

  • 15 Mehefin 2014
Owen Smith
Owen Smith yw llefarydd y Blaid Lafur ar Gymru

Mae aelod blaenllaw o'r Blaid Lafur wedi dweud wrth arweinwyr y cynghorau i "godi'r baton" a mynd ati i ddiwygio llywodraeth leol.

Yn ôl Owen Smith mi ddylai ffydd gael ei roi yn y cynghorau i gario'r baich o uno rhai ohonynt.

Fis Ionawr fe gafodd adroddiad ei gyhoeddi oedd yn argymell gostwng y nifer o'r 22 presennol i 10, 11 neu 12.

Casgliad y Comisiwn Williams oedd y byddai hynny yn arwain at ddarparu gwasanaethau cyhoeddus mewn modd fwy effeithlon.

Mae Mr Smith yn dadlau na ddylai'r broses o uno fod yn un sy'n cael ei orfodi ar y cynghorau gan y llywodraeth.

Roedd yn siarad mewn cyfweliad ar raglen Sunday Politics ar BBC Cymru.

Adfywio a gloywi

Dywedodd: "Mae'n rhaid i hwn gael ei weld fel rhywbeth cydweithredol. Nid rhywbeth sy'n cael ei orfodi o'r top.

"Mae'n rhaid iddo gael ei yrru gan lywodraeth leol ei hun oherwydd dyna'r ffordd y gwnawn ni orffen gyda'r cydbwysedd gorau rhwng gwasanaethau lleol a phobl leol.

"Rwy'n dweud wrth arweinwyr llywodraeth leol: 'mae e lan i chi godi'r baton nawr a herio eich hunain i adfywio a gloywi eich hunain'."

Ychwanegodd yr AS dros Bontypridd bod "angen ymddiried ynddyn nhw i fynd ati, ond bod angen iddyn nhw fynd ati".

'Dim arian sbâr'

Ellen Ap Gwynn
Rhaid ystyried y gost o ad-drefnu, yn ôl Ms ap Gwynn

Un o'r cynigion o fewn yr adroddiad oedd uno cyngor Ceredigion gydag un Sir Benfro.

Yn ôl arweinydd y cyngor, Ellen ap Gwynn o Blaid Cymru dyw uno ddim yn uchel ar restr ei blaenoriaethau.

"Does dim arian sbâr ar gyfer talu am unrhyw ad-drefnu," meddai wrth Sunday Politics.

"Yr hyn rydyn angen ei wneud yw canolbwyntio'n llwyr ar ddarparu gwasanaethau. Dyna mae pobl ar lawr gwlad eisiau ei weld.

"Mae pobl leol angen gwasanaethau lleol ac ni fydd tynnu'r ffocws i ffwrdd o'r gwasanaethau hynny yn gwneud lles i neb."

Ymateb cyn yr haf

Andrew RT Davies
Mae Mr Davies eisiau gweld y llywodraeth yn gweithredu

Dyw Llywodraeth Cymru heb roi eu hymateb swyddogol i argymhellion y Comisiwn Williams eto ond maen nhw wedi dweud y byddan nhw'n cyhoeddi map o sut ddylai'r cynghorau edrych yn eu barn nhw rhywbryd cyn Gorffennaf 17.

Fe ddywedodd y Prif Weinidog Carwyn Jones yn ddiweddar bod rhai cynghorau yn methu a sicrhau bod addysg dda ar gael o fewn eu hardal a bod hynny'n atgyfnerthu'r achos dros dorri'r niferoedd.

Ond yn ôl Arweinydd y Ceidwadwyr yn y Cynulliad, Andrew RT Davies mae Llafur yn rhoi gormod o bwyslais ar linellau ar fap yn hytrach na edrych ar bwerau'r cynghorau a'r ffordd maen nhw'n cael eu hariannu.

"Mae angen i'r prif weinidog ddangos arweiniad ar y mater hwn yn lle troi ei sodlau fel mae'n gwneud ar hyn o bryd".

Bydd Sunday Politics Wales yn cael ei darlledu ar BBC One Cymru ddydd Sul, 15 Mehefin am 11:00.