Genedigaethau tu allan i briodas yn debygol o godi?

Baby
Mae ffigyrau ONS yn dangos mae'r oed cyffredin i gael babi yng Nghymru yw rhwng 25 a 29

Mae'r nifer o fabanod fydd yn cael eu geni y tu allan i briodas yn debygol o godi yn y blynyddoedd nesaf, yn ôl un fydwraig. Ac mi fydd y syniad o deulu hefyd yn newid, meddai Grace Thomas.

Mae ffigyrau newydd y Swyddfa Ystadegau Gwladol (ONS) yn dangos bod 58% o enedigaethau yng Nghymru yn 2012 wedi bod y tu allan i briodas.

Mae'r ffigwr hwnnw wedi bod yn cynyddu yn raddol ers y 70au. Dyw hyn ddim yn ei synnu.

"Mae lot mwy o fabanod wedi cael eu geni tu allan i briodas yn y 10 mlynedd diwethaf. Ond mae'r rhan fwyaf gyda phartner ac mae enw dau riant yn cael eu rhoi lawr ar y dystysgrif geni."

Mae Grace Thomas wedi bod yn gweithio fel bydwraig ers bron i 25 mlynedd. Hi hefyd yw prif fydwraig ar gyfer addysg ym Mhrifysgol Caerdydd.

Mae'n dweud bod y syniad o deulu erbyn hyn yn wahanol i'r hyn oedd o flynyddoedd yn ôl.

Teulu yn newid

"Ni yn gweld teuluoedd yn newid. Mae'r syniad o fam a thad yn aros efo'i gilydd am flynyddoedd maith, mae hwnna yn newid. Nawr weithiau mae'r fenyw yn cael plant ac mae'r dyn yn cael plant ac wedyn maen nhw'n cael plant gyda'i gilydd.

"Mae diwylliant wedi newid. Ni ddim jest yn gweld teulu sydd gyda menyw a dyn. Ni'n gweld mwy o deuluoedd gyda dwy fenyw a dau ddyn. Mae'r term teulu yn newid."

Mae'r nifer o ferched sydd wedi cael plant yn eu harddegau wedi bod yn uchel yng Nghymru. Ond mae ffigyrau ONS ar gyfer 2012 yn dangos mai 2% oedd wedi cael babi pan oedden nhw yn iau na 18 oed. Mae hyn yn dangos cwymp yn y blynyddoedd diwethaf.

Un o'r rhesymau am hyn meddai Grace Thomas yw bod y llywodraeth a grwpiau eraill wedi bod yn gweithio'n galed i atal beichiogrwydd ymhlith merched ifanc.

Mamau hŷn

"Mae e yn cael ei dderbyn fwy bod pobl ifanc yn gallu cael dulliau atal cenhedlu. Mae e yn cael ei dderbyn fwy bod pobl ifanc yn mynd i'r clinic a'r doctor ac mae pwyslais wedi bod ar atal afiechydon rhywiol. Mae hyn i gyd yn mynd law yn llaw i godi ymwybyddiaeth."

Er mai rhwng 25 a 29 yw'r oed mwyaf cyffredin i ferched gael babi, mae 3% yn cael plentyn yn 40 oed neu yn hŷn. Disgwyl i'r ffigwr hwnnw gynyddu mae Grace Thomas.

Mae tystiolaeth yn dangos pan mae merch yn cael babi yn hŷn, mae mwy o broblemau iechyd cymleth yn debygol, fel pwysau gwaed uchel a chlefyd siwgr. Hefyd, mae Grace Thomas yn dweud eu bod nhw'n gofalu am famau gyda chyflyrau iechyd fyddai ddim wedi goroesi yn y gorffennol.

"Ni yn gofalu am famau nawr, 30 mlynedd yn ôl fyddai byth yn feichiog, er enghraifft am eu bod nhw wedi cael triniaeth calon pan yn fach. Blynyddoedd yn ôl, bydden nhw wedi marw fel plant."