Rhybudd Comisiynydd Pobl Hŷn am effaith toriadau

Sarah Rochira
Mae Sarah Rochira yn pryderu am effaith toriadau cynghorau ar yr henoed

Gallai'r toriadau i wasanaethau cynghorau Cymru gael effaith ddifrifol ar yr henoed, yn ôl Sarah Rochira, Comisiynydd Pobl Hŷn Cymru.

Wrth siarad â rhaglen 'Week in Week Out' BBC Cymru, dywedodd y Comisiynydd fod yr henoed yn dioddef effaith y toriadau yn fwy nag eraill.

Ond yn ôl un cyngor, mae'r toriadau yn anorfod mewn cyfnod o gynni ariannol dybryd.

Dywedodd y Comisiynydd: ''Mae gen i bryderon gwirioneddol am effaith y newidiadau sydd yn digwydd a sut bydd hyn yn gwthio'r henoed i sefyllfa lle byddan nhw'n fwy musgrell, dibynnol a bregus nag sydd angen bod.''

Fe dreuliodd 'Week In Week Out' dri mis yn dilyn brwydr Eira, 85, a'i chyfeillion o Ynyshir yn y Rhondda, wrth iddyn nhw ymgyrchu i achub eu canolfan ddydd leol.

'Parhau i frwydro'

Mae'r cyngor lleol, Rhondda Cynon Taf, yn bwriadu cau'r ganolfan fis Ebrill fel rhan o gynlluniau i arbed £70m dros y pedair blynedd nesaf.

Mae Eira yn ymwelydd cyson â'r ganolfan, ble y gall gael prydau bwyd yn rhad a chyfle i gymdeithasu gyda ffrindiau.

Dywedodd: ''Dwi'n eistedd yn yr un sedd bob tro ac rydym yn eistedd a chael sgwrs a mwynhau ein hunain.''

Mae Eira yn dioddef o gyflwr sydd yn golygu bod ei chyhyrau yn dirywio.

Meddai: ''Coginio neu ffrio - fe fyddwn ychydig yn nerfus o wneud hyn - fyddwn i ddim yn gallu dychmygu gwneud y fath beth felly mae cau'r ganolfan yn mynd i fod yn anodd iawn i mi. Cyhyd â bod anadl yn fy nghorff fe fydda' i'n parhau i frwydro.''

'Angen arbedion ar frys'

Eira o Ynyshir
Mae Eira o Ynyshir yn pryderu am gau canolfan ddydd lleol

Mae'r Cynghorydd Michael Forey, aelod o gabinet Cyngor Rhondda Cynon Taf, yn amddiffyn y newidiadau, gan ddweud fod sefyllfa ariannol cynghorau ar hyd Cymru yn golygu fod angen gwneud arbedion ar frys.

Mae'n mynnu y bydd y gwasanaethau fydd ar gael yn yr ardal ar ôl y newidiadau yn rhai safonol:

''Wrth gynnal naw canolfan ddydd, ac wrth barhau i gynnal 12 llyfrgell yn Rhondda Cynon Taf, wrth barhau i gynnig gwasanaeth 'pryd-ar-glyd' sydd gystal ag unrhyw le yng Nghymru - fe fyddwn yn cydymffurfio â'n dyletswyddau statudol ac yn cynnig cymorth i gymunedau yn y ffordd gorau y gallwn ni.''

Mae Ian Thomas, Prif Weithredwr elusen Age Cymru, yn pryderu fod yr hinsawdd bresennol o doriadau yn mynd i arwain at fwy o ddibyniaeth a phwysau ar wasanaethau eraill.

Dywedodd: ''Bydd torri ar ganolfannau dydd, torri ar wasanaethau bysiau a llyfrgelloedd - yn golygu y bydd yr henoed yn y cymdeithasau hynny yn gorfod dibynnu ar wasanaethau eraill - felly fe fyddwch yn gweld mwy o bwysau ar wasanaethau gofal fel doctoriaid ac ysbytai - ac ar wasanaethau cyhoeddus.''

'Rhaid torri nôl'

Ar hyd a lled Cymru, mae awdurdodau lleol yn edrych am ddulliau i arbed arian ar ôl i Lywodraeth Cymru gyhoeddi ym mis Hydref fod arian i gynghorau yn cael ei dorri 5.81%.

Gall hyn arwain at gau 26 o lyfrgelloedd ym mis Ebrill ac mae bygythiad i 13 o wasanaethau hamdden fel pyllau nofio a chanolfannau hamdden.

Mae Prif Weithredwr Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru, Steve Thomas, yn cyfaddef y gall problemau tymor hir godi yn sgil y toriadau arfaethedig, ond nad oes modd i gynghorau arbed bob gwasanaeth yn wyneb y toriadau i'w cyllidebau.

Fe ddywedodd wrth 'Week In Week Out': ''Os nad yw'r arian yno i gadw'r gwasanaeth yn agored, beth yw'r dewis arall? Dwi'n clywed pobl yn dweud fod angen buddsoddi er mwyn achub gwasanaethau.

"Ond os nad yw'r arian yno i fuddsoddi yn y lle cyntaf, does dim modd buddsoddi er mwyn achub - mae'n rhaid i chi dorri nôl''.

Bydd rhaglen 'Week in Week Out - Council Cuts: Eira's Fight' yn cael ei darlledu am 10:35yh nos Fawrth, Chwefror 25 ar BBC1 Wales.