Llun coll yn dychwelyd i Bontiets wedi 95 mlynedd

  • 16 Chwefror 2014
band pres pontiets Image copyright Alan Evans
Image caption Band Pres Pontiets ar ddiwrnod dathlu diwedd y Rhyfel Mawr.

Mae llun sydd wedi dod i'r golwg ar ôl 95 o flynyddoedd, wedi cael ei adnewyddu a'i ddychwelyd i'w wir gartref yn y Gorllewin.

Fe gafodd y llun ei dynnu gan Stanley Phillips, ffotograffydd proffesiynol o San Clêr yn ystod dechrau'r 1900au.

Roedd yn rhedeg ei stiwdio'i hun yn ogystal â bod yn ffotograffydd i bapurau newydd The Welsh Mirror a The Welshman.

Fe dynnwyd y llun o fand pres Pontiets yn ystod diwrnod Chwaraeon San Clêr yn 1919, i ddathlu diwedd y Rhyfel Mawr.

Roedd y llun wedi bod yn gorwedd mewn bocs am 95 o flynyddoedd, ond erbyn hyn, mae wedi cael ei adnewyddu a'i brintio mewn maint tipyn mwy ar gyfer ei osod ar wal Neuadd y Glowyr, Pontiets.

Fe fyddai sawl un yn y llun wedi gorfod cymryd rhan yn y Rhyfel Mawr neu Rhyfel De Affrica.

Mae yna ddau lun arall - un o'r band gyda'u teuluoedd ar fferm Pentre, San Clêr, a'r llall o'r teuluoedd yn mwynhau'r diwrnod chwaraeon wrth lan y cei yn San Clêr.

Mae'n debyg iawn y byddai'r dynion hyn a'u teuluoedd wedi cerdded neu ddefnyddio cert a cheffyl i fynd o Bontiets i San Clêr ac yn ôl.

Image copyright Alan Evans
Image caption Llun o aelodau'r band pres ynghŷd â'u teuluoedd ar fferm Pentre, San Clêr.
Image copyright Alan Evans
Image caption Aelodau'r band pres a'u teuluoedd yn mwynhau'r diwrnod chwaraeon ar lan y cei, San Clêr

Fe gafodd y lluniau eu rhoi i'r Neuadd gan Stella Griffiths, merch y ffotograffydd gwreiddiol, sy'n 80 oed, a hi fydd yn eu dadorchuddio.

Dywedodd Stella: "Roedd fy nhad yn tynnu lluniau o nifer o bobl mewn cymaint o bentrefi o amgylch Sir Gâr, ac rydym yn ffodus bod casgliad eang ar gael o hyd mewn dwylo preifat.

"Fe fyddai fy nhad wedi bod yn falch iawn ac yn hapus bod pobl yn mwynhau ei waith. Roedd o'n hoffi rhoi i'r gymuned, dwi'n credu bod hynny yn ganlyniad i weld cymaint o ddioddef drwy ddau ryfel byd."

Yn ôl ceidwad yr archifau, Alan Evans, sydd hefyd yn ffotograffydd professiynol sydd wedi bod yn helpu ailbrintio'r lluniau yma: "Ein bwriad yw dychwelyd cymaint o'i luniau ag sy'n bosib i'w gwir gartrefi.

"Fe ddylen nhw gael eu harddangos mewn pentrefi a threfi ar draws Sir Gâr gan eu bod yn cyfleu hanes y bobl.

"Heb y cofnodion hyn, mae fel petai bod y bobl o'n blaenau ni heb fodoli. Dwi'n gweld y gwaith hwn yn bwysig i gymunedau lleol ac i'r byd y tu allan i Sir Gaerfyrddin.

"Fe fydd y llun hwn yn cymryd lle blaenllaw a balch yn y neuadd lle byddai'r dynion hyn wedi bod yn ymarfer."