'Methiant' heddlu dros farwolaeth babi

Mae barnwr Uchel Lys wedi rhoi manylion "methiant i weithredu" gan Heddlu'r De yn dilyn marwolaeth babi.

Rhoddodd Mr Ustus Moor ychydig o hanes ymwneud yr heddlu â'r achos mewn dyfarniad ysgrifenedig.

Dywedodd y barnwr fod yr achos yn ymwneud â dynes o ardal Abertawe a gyfaddefodd iddi ladd ei merch ac anafu babi arall.

Mae ei ddyfarniad, a gyhoeddwyd wedi cais gan y cyfryngau mewn gwrandawiad yn yr Adran Deuluol, yn cyfeirio at "oedi" gan yr heddlu.

Yn ei ddyfarniad ysgrifenedig, cododd y barnwr gyfyngiadau ar beth allai newyddiadurwyr ei adrodd.

Dywedodd fod barnwr Uchel Lys wedi casglu yn 2008 fod y ddau blentyn yn ôl pob tebyg wedi dioddef "anaf nad oedd yn ddamweiniol".

Cafodd y ddynes, meddai, ei "chyhuddo o'r diwedd" yn 2013.

Dywedodd y barnwr na allai newyddiadurwyr adnabod y ddynes, y plentyn fu farw, y plentyn anafwyd, na'u tad.

Ond, dywedodd y gallai adroddiadau ddweud mai'r Heddlu dan sylw oedd Heddlu'r De ac fe allen nhw gynnwys cyfeiriad at "fethiant yr heddlu i weithredu" a'r "amser gymrodd hi i benderfynu erlyn".

'Niwed sylweddol'

Dywedodd ei fod wedi gosod cyfyngiadau gohebu ym Mawrth 2013 wedi cais gan awdurdod lleol, ond ei fod wedi codi nifer o'r cyfyngiadau hynny wedi cais gan y BBC ac eraill.

Dywedodd y barnwr fod swyddogion Dinas a Sir Abertawe wedi dadlau y byddai adnabod y ddynes yn achosi "niwed sylweddol iawn" i blant eraill yn y teulu.

Dywedodd fod y ferch wedi ei geni yn 2006 a bu farw rai wythnosau'n ddiweddarach. Anafwyd yr ail fabi yn hwyr yn 2007

Dywedodd y barnwr "na wnaeth yr heddlu na'r awdurdod lleol wneud unrhyw beth sylweddol ar yr adeg hynny".

Dim ond ar ôl i'r ail blentyn gael ei dderbyn i'r ysbyty dros flwyddyn yn ddiweddarach "yn eithaf difywyd", gydag anafiadau amheus, y dechreuodd ymchwiliadau.

Cyhuddo yn 2013

Ym Mawrth 2009 cyflwynwyd bwrdd ymyrraeth i oruchwylio gwasanaethau plant a theuluoedd cyngor Abertawe wedi cyfres o arolygon beirniadol.

Cafodd y panel o arbenigwyr ei dynnu nôl 18 mis yn ddiweddarach wedi i arolygwyr gasglu bod yna welliannau positif wedi bod.

Dywedodd Mr Ustus Moor fod barnwr Uchel Lys wedi cynnal gwrandawiad i ganfod y ffeithiau a chasglu yn 2008 fod y ddau blentyn yn ôl pob tebyg wedi dioddef "anaf nad oedd yn ddamwain, yn benodol, roedden nhw wedi bod yn ddioddefwyr ysgwyd neu ysgwyd/trawiad".

Dywedodd ym Medi 2011 fod yr heddlu "o'r diwedd wedi gwneud cais am ddadleniad papurau'r achos".

Yn Nhachwedd 2011, roedd barnwr Uchel Lys wedi dweud "fod yna, cyhyd ag y medra i weld, 'ddim cyfiawnhad rhesymol' dros yr oedi mewn gwneud cais a ymddangosai'n 'ddiesgus'," meddai Mr Ustus Moor.

Yn ddiweddarach yn Nhachwedd 2011, gorchmynnodd barnwr Uchel Lys i'r heddlu i gynnal eu hymchwiliad "ar frys ac mor gyflym â phosib".

Dywedodd Mr Ustus Moor fod mam y plant wedi ei "chyhuddo o'r diwedd" yn Chwefror 2013.

Dywedodd: "Mae yna nifer o ... agweddau y mae'n glir y dylai'r cyfryngau fedru eu hadrodd."

Dywedodd y gallai adroddiadau ddweud mai Heddlu'r De oedd yr awdurdod heddlu, ac fe allen nhw "gyfeirio at fethiant yr heddlu i weithredu yn 2006 a 2007 a'r amser y cymrodd hi i benderfynu erlyn ers hynny".

Dywedodd Mr Ustus Moor y gallai newyddiadurwyr adrodd mai mam o ardal Abertawe oedd y ddynes, y gallen nhw ddweud bod y plentyn fu farw a'r plentyn a anafwyd yn siblingiaid ac fe allen nhw enwi'r awdurdod lleol.

Dywedodd fod mam y plant i fod i gael ei dedfrydu ddydd Iau. Mae disgwyl iddi ymddangos gerbron Mr Ustus Wyn Williams yn Llys y Goron Abertawe.