Yr arlunydd Eirian Llwyd wedi marw

  • 30 Ionawr 2014
Eirian Llwyd
Image caption Bu farw Eirian Llwyd yn Ysbyty Gwynedd ddydd Mercher.

Mae'r arlunydd Eirian Llwyd wedi marw yn 63 oed wedi salwch byr.

Roedd hi'n wraig i gyn arweinydd Plaid Cymru a'r cyn Aelod Cynulliad Ieuan Wyn Jones.

Hefyd mae'n gadael tri o blant, Gerallt, Gwenllian ac Owain a chwech o wyrion ac wyresau.

Mewn datganiad mae ei theulu wedi dweud bod ei chyfraniad wedi bod yn "amhrisiadwy".

"... mi roddodd oes o gariad i'w ffrindiau a'i theulu, oes o wasanaeth i'w chenedl a'i chyd-ddyn ...," meddai'r datganiad.

"Roedd gan Eirian ffydd gref ac yn ystod ei salwch, fe ddangosodd gadernid anghyffredin, ac wynebu'r cyfan gyda gras ac urddas.

"Mi ddaethon ni i'w hadnabod yn well a bu'n fraint i'w theulu a chyfeillion agos fod yn ei chwmni. Rydym yn well pobl o'r herwydd."

'I'r carn'

Mae arweinydd Plaid Cymru, Leanne Wood wedi rhoi teyrnged i Eirian Llwyd gan ddweud ei bod yn "genedlaetholwraig i'r carn" a oedd "yn ymfalchio wrth weld cymaint yr oedd y Blaid wedi ei gyflawni yn ystod y degawdau diwethaf, yn enwedig wrth ddod yn rhan o lywodraeth Cymru.

"Estynnwn ein cydymdeimlad i deulu sydd wedi colli gwraig, mam a nain annwyl iawn."

Roedd hi'n dod o Brion ger Dinbych. Dychwelai i Danywaen, fferm y teulu, yn gyson i dderbyn maeth ac ysbrydoliaeth ac roedd John ei brawd a Bethan ei chwaer yn golygu cymaint iddi.

Cymhwysodd fel nyrs yn Lerpwl 1969-73 cyn gweithio fel bydwraig yn Ysbyty Llanelwy.

Priododd Ieuan yn 1974 a rhoddodd bob cefnogaeth i Ieuan yn ystod ei yrfa wleidyddol fel Aelod Seneddol, Aelod Cynulliad, Arweinydd Plaid Cymru ac fel Dirprwy Brif Weinidog Cymru'n Un.

Yn sicr, heb ei chefnogaeth gyson a pharhaol hi ni allai e fod wedi cyflawni cymaint.

Bu hi'n gweithio i hybu lle merched mewn gwleidyddiaeth, gan wella cyfansoddiad y Blaid yn y 1980au a sicrhau lle amlycach i ferched yn y prif bwyllgorau.

Cymorth i Fenywod

Hi sefydlodd Gangen y Rhyl o Gymorth i Fenywod yn y saithdegau. Perswadiodd Cyngor Sir Clwyd a'r Cyngor Bwrdeistref i ariannu noddfa i ferched a helpodd sicrhau cartref dros dro i ferched a phlant oedd yn dioddef trais yn y cartref.

Brwydrodd yn galed i newid agweddau asiantaethau lleol, megis adrannau gwasanaethau cymdeithasol, y gwasanaeth iechyd a'r heddlu. Roedd hyn mewn cyfnod pan nad oedd llawer o'r asiantaethau yn cydnabod bod angen ymyrraeth mewn achosion o drais yn y cartref.

Cymhwysodd fel ymwelydd iechyd ar ôl symud i Ynys Môn a bu'n gweithio yn y maes tan ddiwedd y nawdegau.

Roedd yn uchel ei pharch a'i chonsyrn am blant a theuluoedd mewn angen yn amlwg. Ysgrifennodd draethawd ymchwil ar ddamweiniau i blant yn y cartref ac fe drefnodd seminar ar y pwnc gan ddod â'r holl asiantaethau dan yr un to.

Cafodd nifer o'r argymhellion eu gweithredu, gan gynnwys gwneud llefydd chwarae i blant yn fwy diogel.

Newid cyfeiriad

Yn 2001 newidiodd gyfeiriad a graddiodd ym maes arlunio yn Athrofa Caerdydd.

Arbenigodd ym maes print a dangoswyd ei gwaith yn gyson yng Nghymru a thu hwnt. Creodd waith mewn sawl cyfrwng print a'i gwaith yn aml yn seiliedig ar fyd natur, henebion ac eglwysi Ynys Môn, gan ddefnyddio cyfryngau fel torluniau, ysgythriadau a lithograff.

Gyda dwy ffrind sefydlodd gwmni Y Lle Print Gwreiddiol i ddod â phrintiadau gwreiddiol nifer o artistiaid blaenllaw Cymru i sylw cynulleidfa ehangach.