'Angen ail-brisio trethi busnes' yn ôl arbenigwr

Siop clociau
Image caption Mae arbenigwyr eiddo yn dweud bod busnesau, fel y siop trwsio clociau yma yng Nghasnewydd, yn dal i dalu trethi uchel, er y dirwasgiad a lleihad mewn gwariant can y cyhoedd

Mae rhai busnesau yn talu bron i ddwbl y trethi y dylen nhw, yn ôl arbenigwr Cymreig.

Mae Huw Thomas o gwmni eiddo Cooke & Arkwright, yn dweud bod y drefn draddodiadol o osod trethi busnes ar tua hanner y rhent ar gyfer adeilad wedi mynd, a bod rhai cwmnïoedd yn talu'r un faint mewn trethi ac y maen nhw mewn rhent.

Casnewydd yw un rhan o Gymru lle mae'r broblem ar ei waethaf.

Bydd Aelodau Cynulliad yn ystyried gosod uchafswm ar drethi busnes mewn trafodaeth ddydd Mawrth.

'Dad-gysylltiad'

Dros y blynyddoedd diwethaf, mae trethi busnes wedi bod tua hanner cost rhentu adeilad y cwmni. Mae'r trethi yn cynyddu yn flynyddol gyda chwyddiant.

Ond cafodd y trethi eu gosod am y tro diwethaf yn 2008, yn fuan cyn yr argyfwng ariannol pan oedd y farchnad ar ei uchaf.

Image caption Mae Huw Thomas am weld system o brisio cyson i helpu busnesau

Ers hynny, mae siopwyr wedi bod yn gwario llai, mae busnesau yn gwneud llai o elw ac mae rhent wedi gostwng.

Ond mae'r trethi yn dal i fod wedi eu seilio ar ffigyrau 2008, ac ni fydd y prisiad nesaf tan 2017.

Mae Mr Thomas yn dweud bod busnesau mewn rhai rhannau o Gymru yn talu dwywaith gymaint mewn trethi busnes ac y dylen nhw, a bod rhai yn talu mwy o drethi nac o rent.

"Mae datgysylltiad wedi codi rhwng y gwerth cyfredol a'r gwerth ardrethol oherwydd cryfder a dyfnder y dirwasgiad," meddai Mr Thomas.

"Mae hynny [y dirwasgiad economaidd] yn golygu bod cyn-lleied o arian gan bobl i'w wario, a hefyd mae mwy yn prynu nwyddau dros y we.

"Canlyniad hynny yw bod elw manwerthwyr yn gostwng, a hefyd bod rhentiau eu hunain wedi cwympo.

"Mae'n broblem fawr i'r manwerthwyr oherwydd mae'r rhent wedi cwympo gymaint ond maen nhw'n dal i orfod talu'r lefel o drethi sydd wedi ei seilio ar pan oedd y farchnad ar ei uchaf yn 2008."

'Gorfod cynyddu prisiau'

Un sydd wedi teimlo effaith y trethi yma yw Leonard Cole, sy'n rhedeg siop trwsio clociau yng Nghasnewydd gyda'i nai.

Image caption Dywedodd Leonard Cole ei fod wedi gorfod cynyddu prisiau yn ei siop oherwydd trethi uchel

Mae Mr Cole wedi bod yn y swydd ers 62 o flynyddoedd, ac yn ei siop yn y ddinas ers 1996. Mae'n dweud bod cwsmeriaid ffyddlon ganddo, ond na fyddai'n hoffi dechrau busnes o'r newydd heddiw.

"Ry'n ni wedi gorfod cynyddu prisiau, sydd ddim yn beth da i gwsmeriaid," meddai.

"Ry'n ni dal i fod yn gystadleuol, ond os byddai rhaid i ni gyflogi rhywun, dydw i ddim yn meddwl y bydden ni'n gystadleuol."

Yn ôl Huw Thomas, byddai newid y system yn helpu i gadw busnesau yng nghanol y ddinas.

Dywedodd bod Mothercare, sy'n delio gyda Cooke & Arkwright, yn talu £80,000 mewn trethi busnes, ond bod eu gwerth yn fwy tebyg i £45,000 dan y gyfradd draddodiadol.

Mae'n galw am gyflwyno system o brisio mwy cyson, i sicrhau bod busnesau yn talu trethi tecach yn y dyfodol.

Bydd Aelodau Cynulliad yn trafod sut y gallen nhw wella'r sefyllfa i fusnesau yn y senedd ddydd Mawrth.

Bydd ACau yn ystyried dilyn esiampl y canghellor yn San Steffan, i gapio'r cynnydd mewn trethi i 2%, yn hytrach na chyfradd chwyddiant sydd dros 3%.

Straeon perthnasol