Cyhoeddi dogfennau am streic y glowyr

Miners and miners' wives held demonstrations during the strike
Bu'r glowyr a'u gwragedd yn cynnal protestiadau yn ystod y streic

Mae dogfennau sydd newydd eu cyhoeddi yn datgelu sut y gwnaeth Margaret Thatcher gyfarfod yn gyfrinachol gyda gwragedd glowyr a weithiodd yn ystod streic 1983/84.

Cynhaliwyd y cyfarfod - yn Downing Street - ar gais gwraig glöwr o dde Cymru.

Mae'r papurau yn yr Archifau Cenedlaethol yn Kew, Llundain, yn dangos sut y cafodd Mrs Thatcher y wybodaeth ddiweddaraf ar gyflenwadau glo a datblygiadau yn yr anghydfod - ac maen nhw'n cynnwys taflen gan undeb y glowyr yn beirniadu glowyr a ddychwelodd i'w gwaith.

Mae'r papurau wedi eu cyhoeddi oherwydd newid i'r "rheol 30 mlynedd" a olygai bod papurau cabinet Llywodraeth y DU yn gweld golau dydd 30 mlynedd ar ôl iddyn nhw gael eu hysgrifennu.

Mae'r llywodraeth bellach yn symud tuag at reol 20 mlynedd.

O ganlyniad cyhoeddwyd ffeiliau 1983 yn Awst 2013, ac mae ffeiliau 1984 a gyhoeddir ddydd Gwener yn cynnwys cofnod o gyfarfod rhwng Mrs Thatcher a Jane Fjaelberg o'r Beddau, cyfarfod a drefnwyd ar ôl iddi ysgrifennu at y prif weinidog.

Roedd gŵr Mrs Fjaelberg, Gordon, yn gweithio yng nglofa Cwm yn ystod y streic.

Dirywiad anochel

Mae'r dogfennau'n cynnwys nodiadau ynghylch y cyfarfod yn llawysgrifen Mrs Thatcher, a newidiadau a wnaeth hi i ddatganiad drafft a oedd wedi ei baratoi gan swyddogion.

Gwnaeth pwyllgor gweinidogol ar lo gwrdd yn rheolaidd yn ystod y streic i gynllunio strategaeth y llywodraeth, ond gwrthodwyd cais Ysgrifennydd Cymru, Nicholas Edwards i ymuno â'r pwyllgor.

Mae'r Arglwydd Crughywel yn dweud mai ei flaenoriaeth e oedd dod â diwydiannau eraill i Gymru yn hytrach na chanolbwyntio ar ddirywiad anochel y diwydiant glo. Roedd e hefyd eisiau diogelu'r diwydiant dur, yn enwedig yn Llanwern.

Yn gyhoeddus, dywedodd y llywodraeth fod ganddi ddigon o lo wrth gefn i ennill y streic. Yn breifat, roedd hi'n llai hyderus, gan drafod sut i alw stad o argyfwng.

Cafodd y ffigyrau swyddogol ynghylch pa mor hir y gallai'r cyflenwadau bara eu cwestiynu gan Norman Tebbit, yr Ysgrifennydd Diwydiant a Masnach ar y pryd.

Ar un adeg, gwnaeth cyn Ysgrifennydd Cymru a Llefarydd Tŷ'r Cyffredin, Is-Iarll Tonypandy, ffonio Downing Street i gynnig cymodi rhwng y llywodraeth ac undeb y glowyr.

Cafodd ei gynnig ei basio i Mrs Thatcher ond dywedodd swyddog nad oedd wedi rhoi unrhyw awgrym i Is-Iarll Tonypandy y byddai'n cael ei dderbyn.