Meddalwedd yn deall iaith

Technoleg
Image caption Mae pennaeth y prosiect yn dweud y bydd datblygu'r dechnoleg yn gam mawr ymlaen

Mae llawer o bobl yn defnyddio rhaglenni adnabod llais fel Siri ar eu ffonau symudol a Dragon ar eu cyfrifiaduron er mwyn cyflymu'r broses o drosglwyddo gwybodaeth o'u hymennydd i ffurf ddigidol.

Dyw'r ffaith mai yn Saesneg mae'r rhan fwyaf o'r rhaglenni o'r fath yn gweithio orau ddim yn syndod gan mai yn yr Unol Daleithiau mae llawer o'r dechnoleg yn cael ei datblygu.

Er hynny mae meddalwedd yn gwella'n gyson ac mae rhaglenni'n bodoli bellach sy'n deall Chinëeg, Almaeneg, Ffrangeg, Eidaleg a llu o ieithoedd mawr eraill.

Yn fuan mae'n bosib y bydd cyfrifiaduron yn dysgu iaith sydd ddim hyd yma wedi cyrraedd lefel tebyg o ddefnydd drwy'r byd, sef Cymraeg.

Mae Prifysgol Bangor wedi llwyddo i sicrhau grant o £56,000 o gronfa Technoleg a'r Gymraeg Llywodraeth Cymru a Cronfa Ddigidol S4C er mwyn datblygu'r dechnoleg.

Her sylweddol

Delyth Prys yw pennaeth Uned Technolegau Iaith Prifysgol Bangor ac mae hi wedi bod yn esbonio sut gwnaeth y syniad ddatblygu.

"Ar y dechrau, dim ond safoni termau oedden ni," meddai, "ond wrth lansio ein Canllawiau Defnyddio Terminoleg Anabledd nôl yn 2001, fe ddywedodd un cyfaill dall fod angen mwy na thermau safonol arnyn nhw, ac mai'r hyn oedden nhw wir ei angen oedd cyfrifiadur i siarad Cymraeg.

"Aethon ni ati wedyn i chwilio am arian i wneud adnoddau testun i leferydd, lle mae'r cyfrifiadur yn darllen allan destun Cymraeg, ac roedd hynny'n llwyddiant mawr.

"Wedyn roedd pobl yn gofyn i ni am raglen iddyn nhw fedru siarad yn Gymraeg gyda'r cyfrifiadur, ond roedd hynny'n llawer mwy anodd. Bydd y grant yma yn help mawr i ni greu system rheoli â llais, a chorpws llafar mawr i helpu gwneud system fwy soffistigedig."

Mae gan Uned Technolegau Iaith yng Nghanolfan Bedwyr brofiad blaenorol mewn datblygu meddalwedd sy'n ynghlwm wrth yr iaith Gymraeg - y nhw wnaeth ddatblygu Cysill, rhaglen mae cyfieithwyr a newyddiadurwyr yn ei hadnabod yn dda.

'Manteision sylweddol' i S4C

Image caption Mae rhaglen Siri, gafodd ei ddatblygu gan gwmni Apple, eisoes yn gallu adnabod nifer o ieithoedd - ond nid Cymraeg

Yn ôl cyfarwyddwr corfforaethol S4C Elin Morris mae'n hollbwysig bod technoleg sy'n cael ei defnyddio'n eang gan bobl yn cael ei addasu ar gyfer cael eu defnyddio drwy gyfrwng y Gymraeg.

Dywedodd: "Mae technoleg adnabod llais yn y Gymraeg wedi'i drafod fel adnodd fyddai'n cynnig manteision sylweddol i ni fel darlledwyr mewn sawl ffordd dros y blynyddoedd diwethaf...

"Wrth i dechnoleg symud yn ei flaen yn gyflym ym maes darlledu, mae'n bwysig iawn inni adnabod cyfleoedd fydd yn golygu nad yw'r Gymraeg yn cael ei gadael ar ôl, nac yn cael ei disodli mewn aelwydydd Cymraeg eu hiaith.

"Yn yr achos yma fe fydd gan y dechnoleg y potensial i agor drysau i'r Gymraeg ar blatfformau digidol, megis teledu clyfar, archifo cynnwys digidol a gwasanaethau ffôn cyfrifiadurol."

Pwysigrwydd technoleg Gymraeg

Y Prif Weinidog Carwyn Jones sydd â'r cyfrifoldeb dros yr iaith Gymraeg o fewn y llywodraeth.

Mae Mr Jones wedi wynebu beirniadaeth am ei ymateb i'r Gynhadledd Fawr ac am beidio rhoi digon o sylw i'r iaith wrth lunio deddfwriaeth, a hynny gan Gymdeithas yr Iaith yn bennaf.

Er hynny mae'n mynnu ei fod wedi ymrwymo tuag at yr iaith, a dywedodd wrth gyhoeddi fod y grant yn cael ei roi i ddatblygu'r dechnoleg newydd:

"I sicrhau bod yr iaith Gymraeg yn ffynnu yn yr 21ain ganrif rhaid i ni wneud yn siwr bod technoleg a chyfryngau digidol Cymraeg ar gael yn hawdd," meddai.

"Rwy'n falch iawn ein bod wedi gallu cefnogi'r datblygiad hwn, a fydd yn agor y drws ar fedru rheoli pob math o declynnau gyda geiriau Cymraeg.

"Mae gweld ymchwil fel hyn yn digwydd mewn prifysgol yng Nghymru, hefyd yn beth i'w groesawu'n fawr."

Dechreuodd gwaith safoni iaith ym Mhrifysgol Bangor nôl yn 1993 pan gafon nhw'r cyfrifoldeb o safoni termau'r cwricwlwm cenedlaethol, a daeth y tîm yn rhan o'r uned newydd yng Nghanolfan Bedwyr yn 2001.

Maen nhw bellach yn cyflogi 11 o bobl sy'n arbenigo ym meysydd iaith, terminoleg a datblygu meddalwedd.

Straeon perthnasol

Cysylltiadau Rhyngrwyd

Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am safleoedd rhyngrwyd allanol.