Dadorchuddio trysor hanesyddol Llancarfan

  • 5 Rhagfyr 2013
Gweithio ar yr wrthgefn
Gweithiodd y tîm am chwe mis i adfer y patrwm cymhleth i'w gyflwr gwreiddiol.

Bydd trysor hanesyddol y mae arbenigwyr yn credu i fod yn 500 mlwydd oed, yn cael ei ddadorchuddio am y tro cyntaf ddydd Iau, Rhagfyr 5ed.

Y gred yw bod y sgrîn neu wrthgefn allor o'r 16eg ganrif wedi bod yn Eglwys Sant Cadog ers canol y 1600au, ond does neb yn sicr pam ei fod yn yr eglwys fechan ym Mro Morgannwg.

Dros y chwe mis diwethaf mae tîm wedi bod yn gweithio i adfer y darn i'w gyflwr gwreiddiol.

Fel rhan o ddathliad o waith cadwraeth eang yn yr eglwys, bydd y sgrîn yn cael ei harddangos am y tro cyntaf ar ei newydd wedd.

Y gwrthgefn hanesyddol
Dywedodd Hugh Harrison bod dyluniad lliwgar y darn yn ei roi ar 'lefel arall o soffistigeiddrwydd'

Patrwm cymhleth

Mae'r sgrîn, sy'n sefyll y tu ôl i'r allor yn yr eglwys, yn batrwm cymhleth sydd fel arfer yn cael eu gweld mewn cadeirlannau ac eglwysi mawr dros Gymru a Lloegr.

Ond mae'r dirgelwch yn parhau am sut y daeth y trysor hwn i Lancarfan.

Mae'r Eglwys yng Nghymru yn dweud ei fod yn bosib i'r gwrthgefn gael ei symud o leoliad arall pan oedd tua 150 oed.

Gall fod wedi dod oherwydd Diddymiad y Mynachlogydd fel rhan o'r Diwygiad Protestannaidd yn y 16eg ganrif, neu'n rhodd gan berson cyfoethog lleol ar y pryd.

Fel rhan o waith cadwraeth sydd wedi bod yn mynd ymlaen am rai blynyddoedd, cafodd y sgrin ei adfer gan dîm o dri arbenigwr dros gyfnod o chwe mis.

Cafodd darluniau Canoloesol eu darganfod ar waliau'r eglwys hefyd, fydd yn cael eu harddangos am y tro cyntaf.

Darlun
Cafodd darluniau canoloesol wedi peintio ar y waliau eu darganfod hefyd

Denu ymwelwyr

Mae'r cadwraethwyr yn credu i'r gwaith diweddar drawsnewid yr hen eglwys i fod yn un o'r mwyaf diddorol yng Nghymru.

Yn ôl un fu'n gweithio ar y gwrthgefn, Hugh Harrison, mae sgriniau tebyg i'w gweld mewn nifer o eglwysi yng Nghymru a Lloegr, ond does dim un mor "grand" a "lliwgar" ac un Llancarfan.

"Mae'r dyluniad lliwgar yn rhoi'r darn yma ar lefel arall o soffistigeiddrwydd," meddai.

"Mae hefyd yn unigryw gan ddefnyddio bracedi metel syml i arddangos uchafbwyntiau o flaen y brif sgrîn fel eu bod yn hofran yn yr awyr...syniad sydd ddim yn cael ei weld yn unman arall."

Dywedodd Archddiacon Llandaf, a'r Offeiriad sy'n gyfrifol am Lancarfan, Peggy Jackson: "Ers i'r gwaith cadwraeth ddechrau yn 2010, mae'r wedi denu ymwelwyr o bob rhan o'r byd.

"Rydym yn falch ein bod wedi cael y fath gefnogaeth a chymorth ariannol ond hefyd rydym yn falch o weld y brwdfrydedd a'r llawenydd mae'r eglwys wedi ei roi i'w gefnogwyr a'r cyhoedd."

Bydd y gwaith celf hanesyddol yn cael eu harddangos nos Iau.