Lansio archif am y Rhyfel Byd Cynta

  • 28 Tachwedd 2013
Brwydr y Somme
Brwydr y Somme

Bydd archif ddigidol o'r Rhyfel Byd Cyntaf ar gael yn rhad ac am ddim diolch i brosiect sy'n cael ei arwain gan Lyfrgell Genedlaethol Cymru.

Y flwyddyn nesaf bydd pobl yn nodi 100 mlynedd ers dechrau'r Rhyfel Mawr, rhyfel a welodd cannoedd o filoedd yn cael eu lladd a newidiadau trawiadol i'r hen ffordd o fyw.

Cafodd Y Rhyfel Byd Cyntaf a'r Profiad Cymreig (cymru1914.org) ei lansio yng Ngholeg Merthyr Tudful ddydd Iau gan Huw Lewis, Gweinidog Addysg a Sgiliau Cymru.

Cyfanswm cost yr archif yw £1miliwn. Llyfrgell Genedlaethol Cymru fydd yn cynnal y prosiect yn yr hir dymor.

Bydd yr archif yn cefnogi holl agweddau coffau'r Rhyfel Byd Cyntaf yng Nghymru, mewn cydweithrediad â Bwrdd Rhaglen Coffau'r Rhyfel Mawr a sefydlwyd gan Brif Weinidog Cymru dan gadeiryddiaeth yr Athro Syr Deian Hopkin.

Dywedodd Mr Lewis y byddai'r archif yn cyfrannu'r fawr at goffau'r Rhyfel Byd Cyntaf yng Nghymru.

"Bydd yr archif ddigidol arbennig hon yn cael ei defnyddio yn eang at bwrpas addysg ac ymchwil, yn arbennig felly gyda chanmlwyddiant y Rhyfel Byd Cyntaf ar y gorwel," meddai Mr Lewis.

"Bydd yn datgelu hanes cuddiedig y Rhyfel ac yn dangos ei effeithiau ar bob agwedd o fywyd Cymru."

Effaith y Rhyfel

Hefyd yn rhan o'r bartneriaeth sy'n gyfrifol am y prosiect mae Archifau a Chasgliadau Arbennig Cymru (sef prifysgolion Aberystwyth, Bangor, Caerdydd, Abertawe, Prifysgol y Drindod Dewi Sant, BBC Cymru, Casgliad y Werin Cymru a swyddfeydd archifau a chofnodion lleol Cyngor Archifau a Chofnodion Cymru).

Eisoes mae'r hanesydd Dr Paul O'Leary o Brifysgol Aberystwyth wedi defnyddio'r adnodd i greu arddangosfa ar-lein, 'Y Rhyfel Byd Cyntaf a'r Cymoedd Diwydiannol'.

Dywedodd: "Byddai wedi cymryd blynyddoedd lawer o chwilota'r archifau i ddod o hyd i'r adnoddau hyn a'u dwyn ynghyd mewn ffordd sydd yn dangos effaith y Rhyfel Byd Cyntaf ar dde Cymru," meddai Dr O'Leary.

"Mae argaeledd yr archif ddigidol yn mynd i fod o fudd mawr iawn ar gyfer ymchwil a dysgu."

Fe wnaeth cynllun e-Gynnwys Jisc, corff sy'n cynnig gwasanaethau digidol ar gyfer addysg ag ymchwil yn y Deyrnas Unedig, roi £500,000 i'r fenter gyda'r partneriaid yn cyfrannu'r gweddill.