Rhybudd am ddyfodol siopau elusen

  • 19 Mehefin 2013
Siop elusen
Mae siopau elusen yn gwrthwynebu cynlluniau'r llywodraeth

Mae elusennau'n rhybuddio y gallai hyd at 20% o siopau elusen yng Nghymru gau os yw Llywodraeth Cymru yn penderfynu bwrw ymlaen a'r newidiadau i drethi busnes.

Bydd y Gymdeithas Manwerthu Elusennol (GME) hefyd yn rhybuddio mewn uwchgynhadledd argyfwng yn ddiweddarach y gallai'r newidiadau gostio miliynau o bunnoedd mewn elw i elusennau yn ogystal â swyddi a chyfleoedd gwirfoddoli.

Mae adolygiad yn cynnig newid y gostyngiad o 80% yn nhrethi busnes elusennau i 50% a chyflwyno graddfa o gostau yn dibynnu ar werth y siop.

Bydd ymgynghoriad y llywodraeth ar gasgliadau'r adolygiad yn cau ar ddiwedd y mis.

Cafodd yr adolygiad annibynnol o drethi busnes ar gyfer elusennau ei gadeirio gan yr Athro Brian Morgan o Brifysgol Fetropolitan Caerdydd.

Cyhoeddwyd yr argymhellion penodol ym mis Ebrill, gan gynnwys:

  • Trothwyon trethi busnes newydd ar gyfer siopau elusen yn seiliedig ar werth y siop, gan amrywio o 80% ar gyfer y rhai lleiaf gwerthfawr i 0% ar gyfer y mwyaf gwerthfawr;
  • Torri rhyddhad trethi busnes ar gyfer holl siopau elusen o 80% i 50%;
  • Parthu neu gyfyngu ar siopau elusen mewn ardal benodol.

'Ymosodiad'

Mae'r GME yn dweud pe bai'r argymhellion yn cael eu gweithredu byddai'n gyfystyr â "ymosodiad ar siopau elusen".

Mae'r gymdeithas yn cynrychioli mwy na thri-chwarter o'r dros 500 o siopau elusen sydd yng Nghymru.

Casgliad arolwg y GME o'u haelodau oedd y byddai 15% o siopau elusen yn cau. Dywed yr adroddiad hefyd y byddai £1.9 miliwn o elw yn cael ei golli, a 130 o swyddi yn ogystal â 1,800 o swyddi gwirfoddol petasai ond y cyntaf o'r argymhellion yn cael ei gweithredu.

Cynhaliodd y GME arolwg tebyg ym mis Hydref 2012 yn gofyn am sgil effaith yr ail gynnig ar elusennau.

Dywedodd yr elusennau eu bod nhw'n disgwyl y byddai £1.54 miliwn yn cael ei ychwanegu at eu biliau trethu busnes, gan arwain at ostyngiad o 11% yn eu helw, a 95 o'r 512 o siopau elusen yng Nghymru yn cau.

Dywedodd Warren Alexander, Prif Weithredwr GME: "Mae'r cynigion niweidiol hyn yn cynrychioli'r hunllef waethaf i unrhyw elusen sy'n codi arian drwy siopau elusen.

"Mae'r adroddiad yn cynrychioli ymosodiad ar siopau elusen ac ni fydd yn gwneud dim i achub y stryd fawr, ond yn hytrach yn effeithio'n uniongyrchol ar fywydau pobl yng Nghymru sy'n dibynnu ar wasanaethau elusennol megis gofal hosbis."

'Cyfartal'

Ond mae un o'r aelodau annibynnol o'r Grŵp Gorchwyl a Gorffen Trethi Busnes a gynhaliodd yr adolygiad wedi amddiffyn argymhellion y grŵp.

Dywedodd Chris Sutton: "Rydym yn cydnabod y gwaith gwych y mae'r sector siop elusen yn ei wneud.

"Rydym yn credu byddai dod a'r trothwyon trethi busnes yn gyfartal i'r un fath o lefel o ryddhad ar drethi busnes mae busnesau bach yn mwynhau yn ein galluogi i ymestyn gostyngiadau mewn mannau eraill, yn enwedig tuag at fentrau cymdeithasol fel undebau credyd.

Mae Llywodraeth Cymru eisoes wedi dweud y byddant yn, "ystyried yr holl safbwyntiau ar y mater o ryddhad trethi busnes ar gyfer elusennau."

Bydd yr ymgynghoriad yn cau ar 28 Mehefin.