Comisiynydd yn 'gorchymyn' prif gwnstabl i adael

Cyn brif gwnstabl Heddlu Gwent Carmel Napier Image copyright BBC news grab
Image caption Cadarnhawyd yr wythnos ddiwetha' fod Carmel Napier yn gadael Heddlu Gwent

Mae Comisiynydd Heddlu a Throsedd Gwent wedi cyfadde' ei fod wedi dweud wrth ei brif gwnstabl i ymddeol neu ymddiswyddo.

Dywedodd Ian Johnston fod dull rheoli Carmel Napier yn "gwbl annerbyniol".

Fe wnaeth ei sylwadau ar ôl i ddogfennau gael eu rhyddhau i bapur newydd y South Wales Argus.

Mewn datganiad mae Mrs Napier wedi codi cwestiynau ynglŷn â pha mor addas yw rhoi hawl i'r comisiynwyr alw ar benaethiaid i ymddiswyddo.

'Annibyniaeth'

"Rhaid i'r llywodraeth benderfynu os yw'r ddeddfwriaeth yn ddigon cryf wrth amddiffyn annibyniaeth plismona gweithredol," meddai.

Mae nifer o ASau yr ardal wedi beirniadu'r comisiynydd.

Ar BBC Cymru fore Mawrth dywedodd Mr Johnston: "Doedd y berthynas byth yn mynd i weithio gan fod un o'r partïon yn methu derbyn cysyniad y comisiynwyr heddlu a throsedd."

"Gallaf eich sicrhau fod y dystiolaeth oedd gennym yn gwbl ddibynadwy," meddai.

Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais
Adroddiad Aled ap Dafydd.

Ond mae Mrs Napier wedi dweud ei bod hi'n cynabod y "rôl hanfodol" mae'r comisiynwyr yn ei chwarae.

'Ysbryd yn isel'

Ychwanegodd y comisiynydd fod Ms Napier yn elyniaethus i'w rôl yntau

"Mae'r ysbryd o fewn y llu ar ei isa' erioed," meddai Mr Johnston.

Ychwanegodd: "Cefais sgwrs waraidd gyda'r prif gwnstabl, roeddwn i'n credu fod gennym gytundeb y byddai hi'n ymddeol ac yn cael ei phensiwn a swm o arian ac mai dyna fyddai diwedd y mater.

"Ond, yn amlwg, mae rhywun wedi rhyddhau'r ddogfen hon i'r Argus ac nid fi na fy staff sy'n gyfrifol.

"Dydw i ddim yn mynd i wadu fod y cyfarfod wedi'i gynnal, dydw i ddim yn mynd i wadu'r manylion a gyhoeddwyd yn yr Argus."

Roedd Mrs Napier wedi treulio 30 mlynedd yn gwasanaethu o fewn yr heddlu yn Lloegr a Chymru, ac ymunodd â Heddlu Gwent yn 2008 fel dirprwy brif gwnstabl cyn cymryd yr awenau dair blynedd yn ddiweddarach.

Dywedodd hi mewn datganiad: "Mae gan y Comisiynwyr Heddlu a Throsedd rôl hanfodol i'w chwarae yn cynrychioli'r bobl mae'r heddlu'n eu gwasanaethu a sicrhau bod prif gwnstabliaid yn cael eu dwyn i gyfri am safon y gwasanaethau maent yn ei ddarparu i'w cymunedau."

"Mae prif gwnstabliaid hyd a lled y wlad yn derbyn hynny ac yn ei gefnogi.

"Fodd bynnag, mae llawer wedi ei ddweud ynghylch pa mor bwysig ydi bod y comisiynwyr ddim yn dechrau ymgymryd â phlismona gweithredol a bod prif gwnstabliaid yn cadw eu hannibyniaeth."

Dywedodd Wayne David, AS Caerffili a llefarydd Llafur ar gyfiawnder: "Mae gweithredoedd Comisiynydd Heddlu a Throsedd Gwent yn gwbl annerbyniol.

"Yn ystod taith y ddeddfwriaeth drwy'r Senedd roedd Llafur wedi mynegi pryderon am wrthdaro posib rhwng y comisiynwyr a'r prif gwnstabliaid."

'Hen ffasiwn'

Image copyright Ian Johnston
Image caption Mae Ian Johnston yn honni nad oedd Carmel Napier yn cytuno â rôl y comisiynwyr

Yn ôl yr AS dros Orllewin Casnewydd, Paul Flynn, byddai'n warthus petai doniau Ms Napier yn cael eu colli "oherwydd agwedd drahaus Comisiynydd Heddlu a Throsedd sy'n blismon wedi ymddeol beth bynnag, gyda syniadau hen ffasiwn".

"Rwy'n credu ei fod yn berson nad yw'n ysbrydoli ac fel comisiynydd rwy'n credu ei fod yn anelu i gael gwared ar y prif gwnstabl.

Ond mynnodd Mr Johnston ei fod wedi gwneud popeth posib i geisio cael y berthynas rhyngddo â'r prif gwnstabl i weithio.

Yn y dogfennau a ryddhawyd, dywedodd Mr Johnston wrth Ms Napier fod ei swyddogion a'i staff wedi colli ffydd ynddi.

Roedd ei dull rheoli, meddai, yn "annerbyniol, cwta a ddim yn helpu" ac roedd wedi methu â rheoli perthnasau mewnol ac allanol yn ddigonol.

Ag yntau'n gyn dditectif, dywedodd Mr Johnston na fyddai wedi gwneud yr honiadau "os nad oeddwn yn credu fod gen i'r dystiolaeth i'w profi".

'Dull rheoli'

Ond dywedodd AS Islwyn, Chris Evans: "Ers y cyhoeddiad fod y prif gwnstabl yn ymddeol, dyw'r comisiynydd heddlu a throsedd ddim wedi yngan gair.

"Dyw e ddim yn argoeli'n dda fod yr hyn arweiniodd at ei hymddeoliad ond wedi dod i'r amlwg mewn dogfennau a ryddhawyd i'r Argus.

"Mae angen i'r comisiynydd ystyried ei ddull rheoli o ddifri. Dyw ei ddim yn ddigon da mai ei weithred gynta' yn y swydd yw gorfodi'r prif gwnstabl i adael ei swyddi."

Yn ôl Jessica Morden, AS Dwyrain Casnewydd: "Fe rybuddiodd y Blaid Lafur am y posibilrwydd hwn pan wrthwynebon ni'r ddeddfwriaeth ac, yn anffodus, mae'n ymddangos bod sail i'n pryderon.

"Mae 'na lawer o gwestiynau i'w hateb ac fel ASau byddwn ni'n chwilio am atebion."

Brynhawn Mawrth dywedodd y comisiynydd: "Dwi'n gresynu'n fawr fod cynnwys fy memorandwm wedi ei ryddhau i'r papur lleol.

'Pryderon'

"Ar Fai 23 mewn cyfarfod â hi fe godais bryderon am nifer o bynciau trafod a chyfeiriwyd at y rhain mewn memorandwm.

"Wedyn penderfynodd Mrs Napier ymddeol.

"Pe na bai hi wedi penderfynu hyn roeddwn yn bwriadu mynd â'r mater ymhellach ac fe allai hi fod wedi cael cais i adael."

Dywedodd y byddai'n penodi prif gwnstabl newydd cyn gynted ag y byddai modd.

Yn y cyfamser, byddai'n cydweithio â'r prif gwnstabl dros dro, Jeff Farrar.

Straeon perthnasol

Cysylltiadau Rhyngrwyd

Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am safleoedd rhyngrwyd allanol.