Tir Garth Celyn: cwestiynau yn codi

  • 28 Mai 2013

Mae ymchwiliad gan Adran Newyddion BBC Cymru wedi darganfod fod aelod blaenllaw tu ôl i apêl ariannol i brynu tir hanesyddol yng Ngwynedd yn fam i'r bobl sydd yn gwerthu'r tir.

Image copyright Getty Images
Image caption Mae'r actores Catherine Zeta-Jones wedi rhoi cyfraniad ariannol i'r apêl

Mae Ymddiriedolaeth Garth Celyn yn apelio am £180,000 i brynu 24 acer o dir yn Garth Celyn. Mae'n lleoliad i lys hynafol tywysog Llywelyn ap Iorwerth yn ôl rhai haneswyr.

Fe roddodd Catherine Zeta Jones gyfraniad ariannol i'r apêl yn ddiweddar yn ôl yr ymddiriedolaeth, ac mae'r ymddiriedolaeth yn gobeithio gwarchod y tir ar gyfer y dyfodol.

Mae ymchwil gan BBC Cymru wedi darganfod fod y tir y mae'r ymddiriedolaeth yn gobeithio ei brynu yn eiddo i ferched Kathryn Pritchard Gibson - sydd yn ffigwr blaenllaw gydag Ymddiriedolaeth Garth Celyn.

Cwestiynau yn codi

Fe ddywedodd Dewi Roberts, aelod o Gyngor Cymuned Abergwyngregyn, fod cwestiynau wedi eu gofyn yn lleol am dryloywder yr ymddiriedolaeth, ac am unrhyw wrthdaro mewn buddiannau posib sydd yn codi o berthynas Kathryn Pritchard Gibson gyda'r ymddiriedolaeth, a'i pherthynas gyda pherchnogion y tir. Fe ddywedodd Mr Roberts:

"Fel aelod o'r cyngor cymuned mae 'na amryw o drigolion y pentref wedi bod yn holi am yr apêl yma. Mae 'na son am achub y tir yma, ond gan ei fod yn y Parc Cenedlaethol dwi ddim yn meddwl fod na lawer o ffatris na dim byd felly am fod ar y tir.

Be sy'n mynd ymlaen yn hollol? Mae'n amlwg fod eisiau edrych i mewn i'r mater er mwyn i ni gael atebion i'r cwestiynau mae'r pentrefwyr yn eu codi."

Fe ddywedodd Kathryn Pritchard Gibson wrth BBC Cymru ei bod wedi cymryd camau bwriadol i rwystro gwerthiant y tir i brynwyr, er mwyn i'r ymddiriedolaeth allu ei brynu.

Bydd y tir yn cael ei werthu mewn arwerthiant ar Fehefin 13eg, ac mae Mrs Gibson yn bwriadu cael gwaharddeb llys i rwystro gwerthiant y tir. Fe ddywedodd hi wrth BBC Cymru:

"Os oes 'na ffordd i fi rwystro'r gwerthiant yna yn bersonol mi fyddai yn gwneud hynny - ac rydw i wedi ymdrechu yn galed iawn, iawn hyd yn hyn i wneud hynny...os nad ydyn nhw yn codi digon o arian o fewn amser i brynu'r tir yn yr arwerthiant, neu beth bynnag ddigwyddith, yna fe fydd yr arian yn mynd yn ôl i'r bobl hynny a gyfrannodd o."

'Dim gwrthdaro' buddiannau

Fe gofrestrodd Kathryn Pritchard Gibson wefan Ymddiriedolaeth Garth Celyn a chomisiynu adroddiad gwerthuso tir ar gyfer yr ymddiriedolaeth ym mis Mawrth 2012, er mwyn gwerthuso'r tir y mae'r ymddiriedolaeth yn gobeithio ei brynu.

Mae hi'n byw gerllaw'r tir dan sylw, ac wedi ymgyrchu ers blynyddoedd i greu cofeb barhaol yng Ngarth Celyn. Wrth ymateb i honiadau o wrthdaro mewn buddiannau, dywedodd Mrs Gibson:

"Er i mi dalu am y wefan, nid fi wnaeth y wefan - mae hynny wedi cael ei wneud gan wirfoddolwyr. Rhan o fy rhodd i i'r ymddiriedolaeth ydi drwy roi amser ag arian ac rydw i wedi helpu'r prosiect mewn unrhyw ffordd ac mae eraill wedi gwneud yr un peth. Does 'na ddim gwrthdaro mewn buddiannau rhyngddo fi na neb arall sydd yn ymwneud a'r ymddiriedolaeth."

Image caption Mae Ymddiriedolaeth Garth Celyn yn ceisio codi £180,000 i brynu'r tir

Cwestiynau i'r ymddiriedolaeth

Fe ddywedodd Martin Price, sydd yn arbenigwr ar ffurfio elusennau, fod angen ateb cwestiynau am statws Ymddiriedolaeth Garth Celyn mewn perthynas â'r ffordd y mae'n codi arian:

"Mae'r enw Ymddiriedolaeth Garth Celyn yn rhoi'r awgrym ei fod yn elusen - edrych ar ol darn o dir neu warchod darn o dir er budd y cyhoedd - byddai hyn yn edrych fel pwrpas elusennol, ac ar y wefan mae geiriau fel 'donate', 'donation' ag 'appeal' - felly mae'n edrych fel elusen. Tydi o ddim yn defnyddio'r gair 'charity' unrhywle ar y wefan, ond mae 'na awgrym yna."

Mae cofrestru corff fel elusen yn golygu tryloywder manwl, ac unwaith y caiff elusen ei chofrestru, mae manylion yr ymddiriedolwyr, ynghyd a manylion ariannol yr elusen, yn dod yn wybodaeth gyhoeddus.

Yn ol y Comisiwn Elusennau, cafodd cais amlinellol ei wneud ar Fawrth 28ain eleni gan Ymddiriedolaeth Garth Celyn er mwyn derbyn statws elusennol.

Dywedodd Kathryn Pritchar Gibson:

'Efallai bod 'na elfen fechan o amwysedd, ond rydan ni wedi derbyn cyngor cyfreithiol - mae'r ymddiriedolaeth wedi derbyn cyngor cyfreithiol gyda hwn - ac roedd yn fudiad go iawn gyda chyfansoddiad a chyfrif banc - felly mae ganddo statws a hawliau.

Tydi'r ffaith nad oedd o'n elusen ddim yn berthnasol.'

Cysylltiadau Rhyngrwyd

Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am safleoedd rhyngrwyd allanol.