Dyfodol ansicr i siopau elusen?

  • 27 Tachwedd 2012
Llanbed
Efallai y bydd llai o siopau elusen mewn trefi fel Llanbed yn y dyfodol

Mae elusennau'n rhybuddio y gallai traean o siopau elusen y stryd fawr gau pe bai rhaid iddynt dalu mwy o drethi busnes.

Ar Heol Fawr Llanbedr Pont Steffan, fel yn y rhan fwyaf o drefi Cymru, mae cymysgedd o fusnesau, tafarndai, banciau a siopau elusen.

Ond gallai'r sefyllfa newid pe bai argymhellion adolygiad o drethi busnes yn cael eu gweithredu.

Ers 1990 mae siopau elusen wedi cael gostyngiad o wythdeg y cant yn eu trethi busnes.

Yn gynharach eleni awgrymodd adolygiad o dan arweiniad yr Athro Brian Morgan o Brifysgol Fetropolitan Caerdydd y dylid lleihau'r gostyngiad hwn.

Mae Llywodraeth Cymru yn cynnal ymgynghoriad ar gasgliadau'r adolygiad fydd yn parhau tan ddiwedd y flwyddyn.

Codi arian

Eisoes mae'r Gymdeithas Manwerthu Elusennol wedi dweud y gallai newid y gostyngiad ar gyfer siopau elusen olygu cau hyd at draean ohonyn nhw.

Ddydd Mawrth mae'r mudiad, sy'n cynrychioli gwirfoddolwyr, cymunedau a hosbisau, yn cyfarfod ag Aelodau'r Cynulliad yn y Senedd.

Yn Llanbed Audrey Parkes, 77 oed, yw rheolwraig siop Freshfields sy'n codi arian ar gyfer gwarchodfa anifeiliaid yn Nasareth yng Ngwynedd.

Siop elusen Freshfields, Llanbedr-Pont Steffan
Mae siop Freshfields yn codi arian ar gyfer gwarchodfa anifeiliaid yn Nasareth yng Ngwynedd

"Ry'n ni'n gorfod talu rhent o £12,000 y flwyddyn ond oherwydd y gostyngiad o 80% yn ein trethi busnes mae ein bil treth ar hyn o bryd yn £82 y mis," meddai.

"Os yw'r gostyngiad yn cael ei newid o 80% i 50% fe fyddai'n rhaid i ni gau'r siop.

"Mae siopau elusen hefyd yn bwysig oherwydd maen nhw'n golygu y gall gwirfoddolwyr fel fi fynd allan o'r tŷ a dal i gyfrannu at gymdeithas."

Un arall o siopau elusen Llanbed yw Tenovus, un o blith 44 o siopau'r elusen yng Nghymru.

Agorwyd y siop ym 1996 gyda dau aelod staff llawn amser a 24 gwirfoddolwr yn eu helpu.

'£20,000'

Dywedodd Tim Finch, pennaeth manwerthu'r elusen: "Rydyn ni'n buddsoddi ar gyfartaledd £20,000 bob tro rydyn ni'n agor siop newydd ar y stryd fawr.

"Mae ein siopau elusen yn golygu dros 100 o swyddi a 1,000 o gyfleoedd ar gyfer gwirfoddolwyr."

Tenovus, Llanbed
Mae 24 o wirfoddolwyr yn gweithio yn siop elusen Tenovus yn Llanbed

Dywedodd Robert Jones, Is-gadeirydd Siambr Fasnach Llanbed, nad oedd yn gallu siarad ar ran y siambr ond ei fod wedi clywed cwynion fod gormod o siopau elusen.

"Dydyn ni ddim am i strydoedd mawr trefi gael eu llenwi gan siopau elusen sy' ddim yn talu trethi llawn," meddai.

"Does neb am i elusennau golli arian ond efallai bydd rhaid iddyn nhw feddwl am ffyrdd amgen i godi arian ..."

'Cryn sylw'

Dywedodd yr Athro Morgan: "Mae'r mater hwn wedi denu cryn sylw ac rydym yn awyddus i glywed barn pawb â diddordeb cyn paratoi'r ymateb i'r gweinidog yn y flwyddyn newydd.

Dyddiad cau anfon sylwadau yw dydd Mercher, Rhagfyr 19.

"Bydd ymgynghoriad arall fydd yn dod â'r elusennau a busnesau at ei gilydd cyn cyflwyno'r ymateb.

"Byddwn yn cyhoeddi'r manylion maes o law."