'Llanast' yw mesur statws cyfartal i ieithoedd yn ôl AC

  • 11 Hydref 2012
Y Cynulliad Cenedlaethol
Cafodd y mesur ei basio yr wythnos diwethaf yn Y Senedd

Mae Aelod Cynulliad Plaid Cymru Alun Ffred Jones wedi cyfeirio at safbwynt Swyddfa Cymru i gwestiynu pwerau'r Cynulliad i basio deddfwriaeth sy'n rhoi statws cyfartal i'r iaith Gymraeg a'r iaith Saesneg yn "llanast".

Ar raglen y Post Cyntaf dywedodd nad oedd yn siŵr o beth yw cymhelliad Swyddfa Cymru.

O dan Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006, dywedodd y Swyddfa, bod y Cynulliad yn gallu deddfu ar yr iaith Gymraeg ond nid yng nghyd-destun yr iaith Saesneg.

Dyw cynghorwyr cyfreithiol y Cynulliad ddim yn cytuno ac yn dadlau fod y mesur o fewn grymoedd y Cynulliad.

Cafodd y Mesur Ieithoedd Swyddogol ei basio ddydd Mercher diwethaf.

Yn ôl y cyfreithiwr Emyr Lewis yr ateb syml i'r cyfan yw "rhoi'r un math o drefniant yng Nghymru ac sy'n bodoli yn yr Alban ac yng Ngogledd Iwerddon, sef fod pob dim yn cael ei ddatganoli i Gymru ac eithrio'r hyn sy'n cael ei gadw'n ôl yn benodol yn San Steffan".

'Be ydi'r cymhellion?'

Yn ôl Comisiwn y Cynulliad, mae cyfeirio at yr iaith Saesneg yn "atodol" i'r ddarpariaeth y mae'r mesur yn ei gwneud mewn cysylltiad â'r iaith Gymraeg ac felly o fewn cymhwysedd deddfwriaethol y Cynulliad.

"Mae'n llanast yn tydy?," meddai Mr Jones, cyn-weinidog diwylliant Cymru.

"Dw i ddim yn siŵr iawn beth ydi cymhellion Swyddfa Cymru yn gwneud hyn.

"Mae'n debyg oherwydd bod 'na gyfeiriad at y Saesneg mae ysgrifennydd Cymru wedi penderfynu nad oes gynnon ni ddim hawl i ddweud dim byd am y Saesneg yng Nghymru.

"Busnes San Steffan ydi hynny, dwi'n meddwl bod y peth yn warthus.

"Mae'n ymwneud yn sylfaenol â'r setliad â'r ddeddf ddaru sefydlu'r lle yma.

"Yn wahanol i'r Alban mae wedi ei nodi yn y ddeddf be da ni'n cael gwneud."

Dywedodd Mr Lewis bod pŵer deddfu'r Cynulliad yn sicr yn ymestyn i ddeddfu mewn perthynas â'r iaith Gymraeg.

'Cymhlethdod'

"Y cyfan sydd wedi digwydd fan hyn ydy bod 'na ddatganiad ar y bil sy'n dweud mai'r iaith Gymraeg a'r Saesneg yw iaith swyddogol iaith busnes a'i bod nhw'n gyfartal.

"Fel mater technegol cyfreithiol, hyd y gwela' i mae'r Comisiwn yn gywir.

"Yr hyn sy'n deillio o hyn i gyd ydi mae'n dangos pa mor gymhleth â pha mor ansicr o hyd ydi'r ffin deddfu.

"Mae 'na ateb syml i hyn, yr ateb syml yw rhoi'r un math o drefniant yng Nghymru ag sy'n bodoli yn Yr Alban ac yng Ngogledd Iwerddon, sef fod pob dim yn cael ei ddatganoli i Gymru ac eithrio'r hyn sy'n cael ei gadw'n ôl yn benodol yn San Steffan."