Cipio'r Goron fel priodi eto!

  • 6 Awst 2012
Gwyneth Lewis ar y maes wedi ei choroni
Gwyneth Lewis ar y Maes wedi ei choroni

Dipyn bach fel priodi gydag arogl y ddawns flodau yn gwefreiddio. Dyna'r cof am achlysur ei choroni sy'n aros gyda Gwyneth Lewis yn yn dilyn ei choroni yn Eisteddfod Genedlaethol Llandŵ ddydd Llun.

Wrth gael ei holi gan y wasg yn syth wedi'r seremoni dywedodd:

" Yr oedd e dipyn bach fel priodi a dweud y gwir. Hynny yw, y nerfau."

Ac am y seremoni ei hun dywedodd ei bod "yn llawer iawn mwy theatrig nag oeddwn i'n disgwyl".

Ychwanegodd, "Yr oedd e'n brofiad braf. Gwynt y blodau hefyd - roedd dawns y blodau yn arbennig."

Enillodd y Goron gyda dilyniant o gerddi mewn cystadleuaeth dyn ar y testun Ynys gyda thri enillydd posibl yn ôl y beirniaid, Cen Williams, yn traddodi, Cyril Jones a Penri Roberts.

Disgrifwyd ei hymgais fel "gwaith cynhyrfus, anturus a mentrus".

Seliodd ei cherddi ar chwedl Brân o'r Mabinogi a'r deugain mlynedd hynny a dreuliodd dilynwyr Bendigeidfran gyda'i ben ar Ynys Gwales wedi iddo gael ei dorri i ffwrdd ar ôl eu trechu mewn rhyfel yn Iwerddon.

Ar y maes gyda'r Archdderwydd
Ar y maes gyda'r Archdderwydd

"Rydw i wedi hwylio heibio Ynys Gwales ac rydw i'n treulio tipyn o amser yn Sir Benfro, felly cerdd am y môr ac am Brân ar Ynys Gwales a meddwl beth fyddai treulio deugain mlynedd yn ei olygu," meddai Gwyneth.

Er mai dyma'r tro cyntaf iddi ennill y Goron mae'n un o feirdd amlycaf Cymru yn y Gymraeg a'r Saesneg. Hi oedd y brad cyntaf i'w dewis yn Fardd Cenedlaethol Cymru a hi gyfansoddodd y geiriau ar Ganolfan y Mileniwm yng Nghaerdydd.

Nid dyma ei buddugoliaeth gyntaf ym Morgannwg gan iddi ennill y Fedal Ryddiaith yn Eisteddfod yr Urdd yn Y Barri.

"Roedd hynny dipyn o amser yn ôl. Gwallt du oedd gen i'r adeg honno ond mae hwnnw wedi mynd yn llwyd erbyn hyn," meddai gan chwerthin.

Torri calon

Cyfaddefodd iddi ymgeisio am y Goron sawl gwaith dros y blynyddoedd - gan anobeithio a rhoi'r gorau i gystadlu am gyfnod oherwydd y tybiai bod "yn gwneud mwy o niwed i mi" i gystadlu nag i beidio.

"Doeddwn i ddim yn bwriadu cystadlu byth eto," meddai.

Dywedodd mai "digwydd hoffi'r testun" a barodd iddi newid ei meddwl a chystadlu y tro hwn.

"Bron nad oeddwn i'n fodlon cyfaddef i mi fy hunan fy mod i wedi trial a minnau wedi cystadlu a chael fy siomi yn y gorffennol," meddai.

Y tro hwn, a hithau yn fuddugol dywedodd y gallai gydymdeimlo yn llwyr ag ymgeisydd arall yn y gystadleuaeth, Aran, a ddaeth mor agos at ennill y tro hwn.

"Rydw i yn cydymdeimlo â phwy bynnag yw Aran gan fy mod i wedi bod yn y sefyllfa yna yn aml iawn. Dwi'n gwybod sut mae Aran yn teimlo a dwi'n cydymdeimlo," meddai.

Barn y beirniaid

Gyda 32 yn cystadlu yr oedd mwy na theilyngdod yn y gystadleuaeth eleni gyda'r beirniaid yn anghytuno pwy ddylid ei goroni.

Meddai Cen Williams wrth draddodi'r feirniadaeth:

"Byddai Cyril yn fodlon coroni pedwar, Penri a minnau'n fodlon coroni tri. Aran mae Penri am ei goroni gyda'r ddau arall ohonom yn rhoi Unigolyn ac Y Frân yn uwch nag Aran.

"Daw Y Fran yn ail gan Penri ond ar y brig yn gwbl glir ganddo ni'n dau. Felly rydym yn cyhoeddi mai Y Frân biau'r Goron," meddai gan ddisgrifio'r cerddi fel rhai cynhyrfus, anturus a mentrus.

"Llwyddodd y bardd i gyfoesi hen gainc o'r Mabinogi ac mae'r themâu yn rhai oesol - trachwant, rhyfela, llygredigaeth ac ymgais beirdd ac unrhyw un sy'n ymwneud â llunio darn o gelfyddyd i oresgyn yr elfennau dinistriol hyn," meddai Cen Williams.

Dywedodd fod llawer yn y cerddi i'n hatgoffa o Gwales Iwan Bala hefyd.