Y Fari Lwyd yn fyw ond yn fflat ar y maes

Creu Mari Lwyd
Image caption David Pitt ar stondin trac

Mae'r Fari Lwyd wedi dychwelyd i'w bro ei hun ar gyfer yr Eisteddfod Genedlaethol Llandŵ eleni.

Mae degau ohonyn nhw ym mhabell Tŷ Gwerin trac ar faes y Brifwyl gyda chyfle i ymwelwyr brynu a gwneud eu Mari Lwyd eu hunain o becyn sy'n cael ei werthu yno.

Lansiwyd y Pecyn-fflat Mari Lwyd yn Eisteddfod yr Urdd yn Eryri ddeufis yn ôl, ac er efallai allan o'i chynefin braidd yn y gogledd yr oedd yn hynod boblogaidd ymysg plant ac oedolion.

David Pitt, storïwr traddodiadol o Abertawe, sy'n cael ei adnabod fel Crowman a Mistar Brân, - ddyfeisiodd y pecyn i 'trac', mudiad a sefydlwyd i ddiogelu, hyrwyddo a datblygu traddodiadau gwerin Cymreig o bob math.

Noddwyd y cynllun gyda £6,700 o arian gan Gronfa Dreftadaeth y Loteri a chafwyd cyngor gan yr hanesydd, y Dr Rhiannon Ifans, ac eraill.

Mae traddodiad y Fari Lwyd yn un cwbl Gymreig ac ar ei gryfaf yng nghymoedd y de ac yn arbennig ardal yr Eisteddfod Genedlaethol eleni.

Penglog

Dros dymor y Nadolig a'r Calan byddai rhywun wedi ei wisgo a phenglog ceffyl wedi ei addurno â rhubanau a chlychau yn mynd o dŷ i ddymuno lwc dda, ymddiddan ac yfed.

Image caption Gwneud Mari Lwyd

Y dyddiau hyn, fodd bynnag, dywedodd David Pitt nad yw mor hawdd cael gafael ar benglog ceffyl go iawn i'w ddefnyddio.

"Pan soniodd 'trac' wrthyf am yr anhawster ac am y diddordeb yn yr arferiad mi gynigiais wneud y pecyn-fflat iddyn nhw fel y gall pobl greu eu Mari Lwyd eu hunain o gardbord a'i haddurno fel maen nhw'n dymuno.

"Mae yna ddiddordeb mawr," meddai yn ystod ei ymweliad ag Eisteddfod yr Urdd.

Mae pecyn maint llawn y gellir ei wisgo a phecynnau llai y gellir eu cario yn eich llaw.

Ac mae'r un brwdfrydedd i'w weld ar faes Llandŵ hefyd ym mhabell 'trac'.

Gyda'r pecyn mae llyfryn yn rhoi manylion sut i addurno, yn rhoi'r cefndir hanesyddol a dewis o ganeuon a phenillion sy'n gysylltiedig ar ddefod ddiddorol hon.