Y diwydiant llaeth yn destun trafod yn Y Sioe Frenhinol

Llaeth mewn archfarchnad
Gall Llywodraeth Cymru gymryd camau i warchod eu ffermwyr

Mae brwydr rhai o ffermwyr llaeth Cymru am brisiau gwell yn mynd i fod yn destun trafod rhwng gwleidyddion ar Faes y Sioe Frenhinol yn Llanelwedd.

Bydd gweinidogion llywodraeth Prydain, Cymru, Yr Alban a Gogledd Iwerddon yn cyfarfod â ffermwyr a phroseswyr er mwyn llunio cytundeb gwirfoddol - rhyw fath o god ymddygiad - rhwng y ddwy ochr.

Ond mae Llywodraeth Cymru yn ystyried mynd gam ymhellach a chyflwyno deddfwriaeth i reoli prisiau a chynorthwyo amaethwyr petai'r cod yn methu.

Bydd Ysgrifennydd Amgylchedd San Steffan, Caroline Spelman, hefyd yn bresennol yn y cyfarfod yn Llanelwedd.

Daw hyn wedi dyddiau o brotestiadau y tu allan i brosesfeydd llaeth yn Lloegr wedi i bedwar cwmni ddweud eu bod yn bwriadu talu llai am eu llaeth.

'Anghynaladwy'

Bu cyfarfodydd protest yng Nghymru fel rhan o'r ymgyrch am bris teg hefyd.

Yn ôl Meurig Raymond, is-lywydd cenedlaethol NFU, mae'n costio 29c-30c i gynhyrchu litr o laeth.

Ond o Awst 1 fe fyddan nhw'n derbyn 25c y litr am eu cynnyrch.

"Dydi hyn ddim yn gynaliadwy," meddai.

Mae rhai proseswyr yn dal i fynnu nad ydyn nhw'n gallu fforddio talu mwy ac am weld y cod ymddygiad er mwyn cael mwy o bwerau bargeinio am y pris gorau.

Ddydd Sul fe wnaeth Alun Davies, Dirprwy Weinidog Amaeth Cymru, gyfarfod gyda Jim Paice, Gweinidog Amaeth Llywodraeth San Steffan a Richard Lochhead, Gweinidog Amaeth Yr Alban, i drafod y sefyllfa.

Mewn datganiad ar y cyd, dywedon nhw fod y sector llaeth yn rhan allweddol o'r diwydiant amaeth a bod holl lywodraethau'r Deyrnas Unedig yn benderfynol y dylai gael dyfodol proffidiol a chynaliadwy.

"Mae angen i'r diwydiant ymateb i'r sefyllfa bresennol o ran y pris sy'n cael ei dalu yn ogystal â'r strwythur a'r mecanwaith a fydd yn cynorthwyo dyfodol hirdymor y sector."

Cefnogaeth

Dywedodd Mr Davies y gallai Cymru edrych ar warchod y ffermwyr llaeth o dan reolau'r Polisi Amaethyddol Cyffredin.

Ond mae Mr Davies hefyd yn galw am reoleiddiwr gydag awdurdod i ddelio â phroblemau'r diwydiant.

Mae'r syniad yma yn cael cefnogaeth llywydd NFU Cymru, Ed Bailey.

"Does dim angen i ni weithio mor galed i sicrhau bod y prisiau yn iawn heb gael rhyw fath o gytundeb.

"Mae angen cytundeb cryf rhwng y ffermwyr a'r arwerthwyr.

"Mae angen dyfarnwr da i sicrhau bod hyn yn digwydd."

Ar draws Cymru, mae ffermwyr godro wedi gweld y pris maen nhw'n cael am eu llaeth yn gostwng.

Mae nifer naill ai'n ystyried gadael y sector neu wedi gadael.

Un sydd wedi gadael y diwydiant yw Elwyn Evans o Fodorgan, Ynys Môn.

"Doedd o ddim yn hawdd, fe wnaeth gymryd dipyn o amser i wneud y penderfyniad.

"Edrych yn ôl, dyna oedd y peth iawn i wneud.

"Diwedd y gadwyn ydan ni a does 'na ddim posib sefyll i fyny i'r cwmnïau."