Gwyneth yn ennill Coron Eisteddfod Genedlaethol

Gwyneth Lewis
Yr Archdderwydd yn cyhoeddi mai Gwyneth Lewis enillodd y Goron eleni

Gwyneth Lewis enillodd Goron Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bro Morgannwg 2012.

Cafodd ei geni yn y brifddinas ac mae hi'n gyn-Fardd Cenedlaethol Cymru.

Hi hefyd sy'n berchen ar y geiriau ar flaen Canolfan Mileniwm Cymru.

Mae ganddi gysylltiadau gyda Bro Morgannwg gan iddi ennill yn Eisteddfod yr Urdd yn Y Barri ac wedi ennill doethuriaeth am waith Iolo Morganwg.

Y dasg oedd cyfansoddi dilyniant o gerddi digynghanedd heb fod dros 250 llinell ar y testun Ynys.

Y beirniaid oedd Cen Williams, Cyril Jones a Penri Roberts.

Yn y feirniadaeth cafodd y gwaith ei ddisgrifio fel dilyniant cynhyrfus, anturus a mentrus.

"Llwyddodd y bardd i gyfoesi hen gainc o'r Mabinogi ac mae'r themâu ynddi yn rhai oesol - trachwant, rhyfela, llygredigaeth, ac ymgais beirdd - ac unrhyw un sy'n ymwneud â llunio darn o gelfyddyd - i oresgyn yr elfennau dinistriol hyn," meddai'r tri.

"Rhyw ymgais i dragwyddoli amser a chreu ynys Gwales yw pob darn o gelfyddyd ond yn y pen draw rhaid agor y drws tuag at Aber Henfelen y byd go iawn."

Dilyniant tynn

Cyfeiriodd y beirniaid at "ddoniolwch, difrifoldeb a dychan, gan ddefnyddio arddulliau gwahanol mewn cerddi dramatig, cerddi myfyriol a cherddi sylwgar gan un sy'n feistr ar dechnegau'r wers rydd.

"Digwydd y cyfan mewn dilyniant tynn gydag enghreifftiau o groesgyfeirio trwyddo.

Coron Eisteddfod Genedlaethol Bro Morgannwg 2012
Anne Morgan o Benarth wnaeth Y Goron eleni

"Mae pob gair a chymal yn llawn ystyr ac arwyddocâd ac mae ei ddehongliad o'r testun yn gwbl wahanol i bob un o'r beirdd eraill."

Roedd 32 ymgais wedi dod i law ac, yn ôl y beirniaid, roedd y safon yn amrywio gyda naw ymgais yn dod i'r brig.

Roedd y tri yn cytuno bod 'na deilyngdod ond doedd 'na ddim cytundeb.

Roedd Cyril Jones yn fodlon coroni pedwar a'r ddau arall yn fodlon coroni tri.

Y Frân

"Aran sy'n dod i'r brig gan Penri tra bod y ddau arall ohonom yn rhoi Unigolyn ac Y Frân yn uwch nag Aran," meddai Cen Williams wrth draddodi.

"Daw Y Frân yn ail gan Penri ond ar y brig yn gwbl glir ganddon ni.

"Rydym yn cyhoeddi mai Y Frân biau'r Goron, y clod a'r anrhydedd sy'n perthyn iddi."

Cafodd Gwyneth ei haddysgu yn Ysgol Gyfun Rhydfelen ac roedd yn fuddugol yn Y Fedal Lenyddiaeth yn Eisteddfod yr Urdd yn Y Barri yn 1977 a Llanelwedd yn 1978.

Gwyneth Lewis
Gwyneth oedd Bardd Cenedlaethol Cymru yn 2005-6

Astudiodd Saesneg yng Nghaergrawnt a threuliodd dair blynedd yn yr Unol Daleithiau fel Cymrodor Harkness.

Wedi ennill doethuriaeth yn Rhydychen am ei gwaith am Iolo Morganwg dychwelodd i Gymru a gweithio fel cynhyrchydd teledu. Gadawodd y BBC i ganolbwyntio ar ysgrifennu yn 2002.

Cafodd hi'r Wisg Wen yn Eisteddfod Abertawe yn 2006.

Mae hi wedi cyhoeddi wyth cyfrol o farddoniaeth yn Gymraeg a Saesneg ers 1990.

Cipio'r Goron fel priodi eto!

Cafodd y Goron, rhodd Cyngor Bro Morgannwg, a £750, rhodd oddi wrth Islwyn ac Ann Jones, Gwenfô.

Anne Morgan o Benarth luniodd y Goron sy'n adlewyrchu'r tir o amgylch traethau'r fro.