Ad-dalu £3.6 miliwn i gleifion

  • 19 Mehefin 2012
Nyrs yn gafael llaw claf
Mae 'na alw am newid y modd y mae cleifion yn cael eu hasesu ar gyfer gofal am ddim

Yn ôl gwaith ymchwil gan BBC Cymru, mae cleifion oedrannus a sâl wedi talu miliynau o bunnoedd mewn ffïoedd nyrsio pan y dylen nhw fod wedi cael y gofal yn rhad ac am ddim.

Mae rhaglen Week In Week Out BBC Cymru wedi darganfod fod byrddau iechyd Cymru eisoes wedi ad-dalu £3.6 miliwn i gleifion oedd wedi clywed yn wreiddiol na fydden nhw'n gymwys i gael Gofal Iechyd Parhaus ar y Gwasanaeth Iechyd.

Mae disgwyl ad-daliadau eraill, gwerth miliynau o bunnoedd yn rhagor, wrth i dros 2,000 o achosion pellach gael eu hasesu.

Mewn rhai achosion, mae cleifion oedd wedi talu trwy gamgymeriad wedi gorfod gwerthu eu tai i gwrdd â'r costau pan y gallai'r Gwasanaeth Iechyd fod wedi talu'r bil.

Ffrae

Ymhlith y rhai sy'n herio'r Gwasanaeth Iechyd y mae merch dynes 83 oed o Borthcawl.

Cafodd Cynthia Molkner, oedd yn wraig fusnes a model, ddiagnosis am ddementia fasgwlar yn 2009.

Hyd at ei dyddiau olaf roedd yng nghanol ffrae ynglŷn â phwy ddylai dalu am ei gofal.

Bu'n rhaid i'w merch Helen Jones, 63 oed, ofalu amdani yn ei chartre' am ddwy flynedd a hanner heb unrhyw ofal seibiant.

Roedd Mrs Molkner yn gaeth i'w gwely a doedd hi ddim yn gallu cyfathrebu na bwydo ei hun, ac roedd hi'n baeddu ei hun yn rheolaidd.

Er hyn, doedd ei bwrdd iechyd lleol, Abertawe Bro Morgannwg, ddim yn ystyried ei hanghenion yn ddigon cymhleth i warantu gofal am ddim.

Herio

Dywedodd Mrs Jones ei bod wedi gorfod gwerthu peth o'i heiddo i dalu am ofalwyr fyddai'n galw ddwywaith y dydd i ymolchi a gwisgo ei mam.

Petai nhw wedi dymuno cael gofal seibiant, byddai hynny wedi costio £700 yr wythnos, a phetai Mrs Molkner wedi gorfod mynd i gartre' nyrsio, byddai'r teulu wedi gorfod gwerthu ei fflat i dalu'r ffioedd.

Mae Mrs Jones nawr yn herio penderfyniad y bwrdd iechyd, wedi iddyn nhw benderfynu ychydig cyn ei marwolaeth fod ei mam yn gymwys i gael rhai oriau o ofal am ddim.

Dywedodd Mrs Jones: "Cafodd ei pherswadio gan lywodraethau blaenorol mai'r peth gorau i'w wneud oedd cael pensiwn. Fe dalodd ei hyswiriant cenedlaethol yn llawn, yn ogystal â'i threthi, a dyma'r hyn a gafodd hi - ydw i'n mynd i ymladd drosti? Ydw!"

Mae Mrs Jones wedi dechrau ymgyrch er cof am ei mam, yn galw am enwid y rheolau cyllido, ac i geisio helpu gofalwyr eraill herio penderfyniadau byrddau iechyd yng Nghymru.

Mae un o undebau nyrsio mwya'r wlad yn rhannu ei phryderon ac yn galw ar Lywodraeth Cymru i newid y modd mae cleifion yn cael eu hasesu i benderfynu ynglŷn â gofal am ddim.

Anoddach

Dywedodd Tina Donnelly, Cyfarwyddwr yr RCN: "Os oes gennych chi nyrsys yn dweud nad ydy o'n iawn, mae gennych chi gleifion yn dweud yr un fath, yn ogystal â'u teuluoedd, yna rwy'n credu ei bod yn bryd i'r llywodraeth wrando a newid y dull asesu."

Cafodd y ffurflen ateb â thic - sydd wedi'i gymeradwyo gan y llywodraeth - ei haddasu yn 2010, ac mae rhai yn dadlau ei fod yn ei gwneud hi'n anoddach i rai cleifion yng Nghymru gael gofal am ddim. Mae'r ffurflenni wedi aros yr un fath yn Lloegr.

Yn ôl Ms Donnelly: "Dyw'r ffurflen ei hun ddim yn gadael llawer o ryddid - mae'n fy atgoffa o holiadur fyddai'n cael ei lenwi gyda'ch hoff a'ch cas bethau. 'Dach chi'n gwybod mai nad dyna'r ateb ry'ch chi eisiau ei roi ond dyna'r agosaf at yr hyn sy'n cael ei ofyn."

Gwrthododd Bwrdd Iechyd Abertawe Bro Morgannwg a Gweinidog Iechyd Cymru, Lesley Griffiths, wneud cyfweliad gyda BBC Cymru ynglŷn ag achos Mrs Molkner.

Mae Llywodraeth Cymru wedi gofyn i Swyddfa Archwilio Cymru gynnal adolygiad o'r system asesu ac mae disgwyl adroddiad o'u casgliadau gael ei gyhoeddi yn y gwanwyn.

Bydd rhaglen Week In Week Out ar BBC One Wales am 10:35pm nos Fawrth.