Cymru'n cofio Dydd Cadoediad

  • 11 Tachwedd 2011

Mae seremonïau wedi eu cynnal i gofio am y milwyr fu farw yn y gwahanol ryfeloedd ers y Rhyfel Byd Cyntaf hyd at rhyfel presennol yn Afghanistan ac Irac.

Am 11am roedd 'na ddwy funud o dawelwch i nodi'r adeg pan ddaeth cadoediad i rym ar diwedd y Rhyfel Byd Cyntaf ym 1918.

Prif Weinidog Cymru, Carwyn Jones, fu'n arwain y cofio ym Mae Colwyn.

Fe fydd gwasanaethau eraill yn cael eu cynnal dros y penwythnos ac fe fydd Tywysog Cymru'n gosod torch yng Nghofeb Rhyfel y Gwarchodlu Cymreig yn Llundain ddydd Sul.

900,000

Mae cymunedau yng Nghymru wedi nodi Dydd y Cadoediad, Tachwedd 11, gan gynnal digwyddiadau ar dir, ar y môr ac yn yr awyr.

Cafodd bron 900,000 o aelodau lluoedd arfog Prydain eu lladd rhwng 1914 a 1918.

Fe nododd Aelodau a staff y Cynulliad y diwrnod yng nghwmni'r Lleng Brydeinig.

Image copyright BBC news grab
Image caption Y cofio yn Llandudno

Rosemary Butler, Llywydd y Cynulliad a David Melding, y Dirprwy Lywydd, oedd yn arwain y cofio yng nghwmni Ken Terry, Cadeirydd Cangen Gogledd Ddwyrain Morgannwg y Lleng Brydeinig.

"Mae'r Cynulliad mewn partneriaeth â'r Lleng Brydeinig Frenhinol, yn croesawu'r cyfle i nodi Dydd y Cofio yn y Senedd," meddai Ms Butler.

"Mae'r flwyddyn hon hefyd yn nodi 10 mlynedd ers dechrau'r gwrthdaro yn Afghanistan.

"Dylai hyn ein hatgoffa hyn i gyd - er na fyddwn fyth yn anghofio aberth y rhai fu farw yn gwasanaethu ers y Rhyfel Byd Cyntaf, y dylem hefyd gofio am y rhai sy'n parhau i beryglu eu bywydau heddiw."

Ymysg y bobl hynaf yn cymryd rhan mewn seremonïau mae'r cyn-aelod y Llynges Frenhinol, Charles Cook o Drecelyn ger Caerffili, enillodd 10 medal yn ystod yr Ail Ryfel Byd.

Mae Mr Cook, sy'n 96 oed, yn dychwelyd i un o longau'r Lynges Frenhinol am y tro cyntaf ers 66 blynedd.

Fe yw gŵr gwadd HMS Exploit wrth fynd ar daith o gwmpas Bae Caerdydd.

Mae Abigail Fisher o Grughywel ym Mhowys yn treulio diwrnod ei phen-blwydd yn 11 oed ar 11.11.11 yn ceisio codi £1,111 ar gyfer plant sy'n ddioddefwyr rhyfel.

Canolfan Goffa

"Fe fydda i'n cerdded 11 milltir cyn seiclo 11 milltir a reido ceffyl am 11 milltir," meddai.

"Rwy'n sicr ei bod yn frawychus ofni bod bomiau yn cwympo neu fod plant yn gorfod ymladd mewn rhyfeloedd," meddai.

Image copyright (C) British Broadcasting Corporation
Image caption David Melding a Rosemary Butler yn arwain y Cofio yn Y Senedd

"Does dim digon o fwyd i blant, mae eu cartrefi yn cael eu dinistrio ac maen nhw'n cael eu gwahanu oddi wrth eu rhieni."

Mae'r digwyddiadau yn yr awyr yn cynnwys awyren yn debyg i un o'r Rhyfel Byd Cyntaf yn hedfan heibio Canolfan Goffa ym Mrynteg ger Wrecsam ddydd Sadwrn.

Dydd Gwener fe ddarllenodd cyn-ringyll y Llu Awyr, Leslie Faircloth, ei farddoniaeth yn y ganolfan.

Cafodd awyren Mr Faircloth ei saethu i'r ddaear pan oedd yn hedfan dros Ffrainc yn 1944.

Llwyddodd i ddychwelyd i Brydain wedi iddo osgoi cael ei ddal am 44 diwrnod cyn iddo gyrraedd Sbaen.

Yn Sir Benfro mae pentrefwyr Carew Cheriton yn talu teyrnged i'r 100 o ddynion oedd yn gwasanaethu yn y ganolfan awyr a fu farw yn ystod yr ail Ryfel Byd.

Arolwg

Mae arolwg o 2,500 o filwyr a chyn-filwyr wedi datgan fod lleiafrif arwyddocaol (44%) yn teimlo nad oedden nhw wedi cael sylw ynghylch eu cyfraniad personol wrth ymladd dros eu gwlad.

Image copyright (C) British Broadcasting Corporation
Image caption Y cofio yn Sgwâr Y Frenhines, Wrecsam

Cafodd yr ymchwil ei gomisiynu gan Dominic Hayhoe, sylfaenydd gwefan Forces Reunited.

"Mae'n galonogol fod nifer o gyn-aelodau'r Lluoedd Arfog yn credu bod agwedd pobl wedi gwella," meddai.

"Ond mae'r canlyniadau'n dangos bod llawer o waith i'w wneud i gydnabod cyfraniad personol aelodau'r Lluoedd Arfog i'r Deyrnas Unedig."

Cysylltiadau Rhyngrwyd

Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am safleoedd rhyngrwyd allanol.