BBC HomeExplore the BBC
Mae’r dudalen yma wedi cael ei harchifo ac nid yw’n cael ei diweddaru bellach. Mwy am dudalennau sydd wedi eu harchifo.

18 November 2014

BBC Homepage
Cymru'r Byd

Contact Us

Deunyddiau Sain

logo Radio Cymru

Atgofion Dr Derec Llwyd Morgan am Gefn-Bryn-Brain (1.08)

Rhan o sgwrs gan yr Athro Derec Llwyd Morgan am ei ardal enedigol

GEIRFA
comin; perfeddwlad; glo carreg; glofaol; achos Annibynnol; arwrol; efengylu; Y Diwygiad Methodistaidd; dileu; cyfamser; purion; clwyfo; dychymyg

GWRANDO A DEALL
i) Ble codwyd pentref Cefn?
ii) Pryd cafodd y pentref ei godi?
iii) O ble daeth pobl i fyw yno?
iv) Ble roedden nhw'n gweithio?
v) Beth oedd y gwahaniaeth rhwng Cefn a Chwmllynfell?
vi) Pa mor bell aeth Evan Wiliams i bregethu?
vii) Ydy'r siaradwr yn byw yn yr ardal nawr?
viii) Beth sy'n digwydd i bob pentref yn ôl y siaradwr?
ix) Beth ydych chi'n meddwl oedd penderfyniad swyddogion y Swyddfa Gymreig?
x) Pa mor hapus ydy Derec Llwyd Morgan â'r penderfyniad?

IAITH
a) Gwir neu anwir?
Hen bentref yw Cefn-bryn-brain.
Doedd dim diwydiant yn yr ardal.
Mae'n sefyll yn ymyl Cwmllynfell.
Roedd achos Methodistaidd yng Nghwmllynfell yn amser Cromwell.
Dydy'r siaradwr ddim yn byw yno nawr.
Penderfynodd y Swyddfa Gymreig adleoli'r pentref.
Mae'r siaradwr wrth ei fodd â'r penderfyniad.

b) Esboniwch y gwahaniaeth rhwng y parau hyn:
diwydiant diwylliant
comin cae
efengylu darlithio
diwygiad chwyldro

c) Ar y cyd, cynlluniwch sgwrs fer am ardal y dosbarth gan gynnwys yr ymadroddion hyn:
Ers llawer dydd; roedd mynd ar; dan ei sang; Sul, gðyl a gwaith; nerth bôn braich; wedi mynd â'i ben iddo; ar drai; cael dau ben llinyn ynghyd; daw tro ar fyd; ar ben eu digon.

TRAFOD
i) 'Mae arddull y siaradwr yn ffurfiol iawn'. Casglwch dystiolaeth i gadarnhau neu wrthbrofi'r gosodiad hwn.
ii) Soniwch am newid yn eich ardal nad ydych yn hapus ag ef.
iii) Disgrifiwch ardal rydych yn hoff ohoni.

YMADRODDION
hyn a hyn hwn a hwn hon a hon

YSGRIFENNU
Ymadael â'ch ardal enedigol.
Newidiadau yr hoffwn i eu gweld yn fy ardal.
Mynd yn ôl i'r hen ardal heddiw.

TRAWSGRIFIAD
Pentre newydd ydyw'r Cefen, un a godwyd ar y comin a rhai o gaeau Bryn-brain ddiwedd y ganrif ddwetha a dechrau hon. Yn hyn a hyn o dai, rhai o berfeddwlad Sir Gâr a ddaeth dros y Mynydd Du i weithio'n y gweithfeydd glo carreg. Pentre glofaol oedd Cwm Llynfell hefyd er mae e'n hen hen bentre, o leia yr oedd yna achos Annibynnol cryf yn chwarter ola canrif Cromwell, ac i Eglwys yr Annibynwyr yng Nghwmllyfnell y perthynai'r Evan Williams arwrol hwnnw a fu'n efengylu mor bell â Shir Gaernarfon ym mlynyddoedd cynnar y Diwygiad Methodistaidd. Yn awr fe ddileir y rhaniad naturiol hwnnw.

Dydw i ddim wedi byw gartre ers dros bymtheng mlynedd. Yn y cyfamser fe newidiodd y lle fel pob man, ond y mae'r gorffennol, pell ac agos, yn fwy byw i'r absennol, a thirion i bwyllgorwyr y Swyddfa Gymreig wybod y bydd eu penderfyniad nhw yn rhwym o gleisio dychymyg a chof un creadur o Gefen-bryn-brain o leia, a hynny yn o arw. Fydd y lle byth bythoedd yn rhan o Forgannwg i mi er mai Morgan ydy f 'enw i.


NODER

Nod y trawsgrifiadau hyn yw adlewyrchu'n gywir yr hyn a glywir ar y crynoddisgiau. Nid yw siaradwyr y Gymraeg, yn fwy na siaradwyr unrhyw iaith arall, yn llefaru'n ramadegol gywir bob amser ac oherwydd hynny ceir enghreifftiau o iaith wallus. Gall y rhain fod yn adnodd gwerthfawr i'r tiwtor ac yn brawf i'r dysgwr nad yw gwneud camgymeriadau yn rhwystr bob amser i gyfathrebu effeithiol. Ar dro, gellir tynnu sylw at wall a manteisio arno i danlinellu ambell bwynt. Greddf y tiwtor a'i adnabyddiaeth o'i ddosbarth fydd yn penderfynu pryd y dylid gwneud hyn ai peidio.

Argraffu'r dudalen




About the BBC | Help | Terms of Use | Privacy & Cookies Policy