BBC HomeExplore the BBC
Mae’r dudalen yma wedi cael ei harchifo ac nid yw’n cael ei diweddaru bellach. Mwy am dudalennau sydd wedi eu harchifo.

18 November 2014

BBC Homepage
Cymru'r Byd

Contact Us

Deunyddiau Sain

logo Radio Cymru

Guto Roberts yn sôn am gymeriad gwreiddiol (2.44)

Guto Roberts yn sôn am Rol, Croesor Bach, un o gymeriadau gwreiddiol pentref Croesor

GEIRFA
arbenigrwydd; hyderu; ias; cwta ddeufis; dyhead; disymwth; mudo; eirin tagu; cyforiog; llwm; moel; surni; moethusrwydd; coinio; cymariaethau; gwaith sets; dihafal; annioddefol; clecian; glaw taranau; nobl

GWRANDO A DEALL
i) Pa mor adnabyddus oedd Rol?
ii) Ers pryd mae e wedi marw?
iii) Sawl brawd oedd ganddo?
iv) Sut roedd e'n dymuno marw?
v) Ble bu Guto Roberts yn sgwrsio ag ef?
vi) I ble symudodd e o Groesor?
vii) Beth roedd e'n ei fwyta "yn hogyn 10 oed"?
viii) I ba fath o deulu y perthynai?
ix) Ble bu'n gweithio ar un adeg?
x) Pam roedd ei het wellt wedi mynd "fel clustia' sbaniel"?

IAITH

a) Lluniwch frawddegau yn cynnwys yr ymadroddion canlynol a ddefnyddiwyd yn y sgwrs:
rhyfeddol o: aml i dro; ers tro byd; am fy nhraed; clamp o b) Pa eiriau eraill a ddefnyddiwyd yn y sgwrs i gyfleu: gobeithio; sydyn; symud; ers amser; tlawd; chwerwder; anghymarol; het fawr.

c) Rhestrwch y geiriau hyn o dan y penawdau DYMUNOL ac ANNYMUNOL:
ffraeth; twp; cwynfanllyd; caredig; swrth; byrbwyll; galluog; cymwynasgar; cybyddlyd; hynaws; siriol; ffiaidd.

TAFODIAITH
Brodor o Eifionydd yng Ngwynedd oedd Guto Roberts. Gwrandewch ar ei sgwrs eto a nodwch beth sy'n digwydd i'r terfyniad lluosog -au yn y geiriau: 'sgidiau; awgrymiadau; cymariaethau; taranau a clustiau.

TRAFOD
i) Llunio sgwrs fer am unrhyw 'gymeriad' rydych yn ei nabod.
ii) Ysgrifennwch enwau cymeriadau adnabyddus hanesyddol neu gyfoes ar gardiau a glynwch nhw ar gefnau eich cyd-aelodau yn y dosbarth â selotape. Tasg pob un bydd ceisio darganfod pwy ydyw trwy gerdded o gwmpas a holi'r lleill.

YMADRODDION
ar un adeg; am gyfnod; ymhen tipyn; ar ôl ysbaid; ar fyr o dro; ychydig yn ôl.

YSGRIFENNU
Portread o gymeriad
Llunio rhestr o gwestiynau ar gyfer holi cymeriad lleol.

TRAWSGRIFIAD
Chydig iawn ohonoch chi fydd wedi clywad sôn am y cymeriad dw i am ddeud gair neu ddau amdano fo heno 'ma a hyd yn oed wedi i mi ei enwi fo, dim ond chydig iawn o bobol mewn rhyw gylch o bum milltir i Borthmadog oedd yn ei nabod o, ond roedd i Rolant ei arbenigrwydd a chyn diwedd y sgwrs 'ma dw i'n hyderu y byddwch chi yng nghanolbarth a de Cymru wedi teimlo rywfaint o iâs yr arbenigrwydd hwnnw. Cwta ddeufis sy 'na er pan fu farw Rol, Croesor Bach, neu Rolant Panwyl Williams, i roi ei enw fo'n llawn, ac yng Nghroesor Bach, Croesor, yn un o dri o fechgyn, y magwyd o. Mi fuo'r ddau frawd arall, sef Dafydd a Ben, farw yn sydyn a disymwth, chydig o flynyddoedd yn ôl a dull Rolant o fynegi ei ddyhead o am farwolaeth debyg oedd hwn: "Dw i'n disgwyl ca i farw â sgidia am 'y nhraed," a mi gafodd, yn union felly.

Ro'n i wedi dod i nabod Rolant Williams ers tua ugian mlynadd, nid yn rhyfeddol o dda ond yn ddigon da, er hynny, i fynd ato fo i'r tŷ am sgwrs ryw unwaith neu ddwy ac amal i dro y bûm i'n sgwrsio efo fo ar y stryd ym Mhorthmadog. Roedd o wedi dod o Groesor ac wedi setlo ym Mhorthmadog ers tro byd a phan ofynnodd rywun iddo fo yn fuan ar ôl y mudo sut oedd o'n setlo yn y Port, medda Rolant, "Dw i'n hapusach na buo mi er pan o'n i'n hogyn deg oed yn bwyta eirin tagu", a dyna i chi atab sy'n gyforiog o awgrymiada. Hynny ydy, roedd o wedi dod o gefndir mor llwm a moel nes y cyfrifid surni eirin tagu yn foethusrwydd. A dyn efo'r ddawn a'r gallu i goinio cymariaethau cofiadwy fel yna oedd Rol, Croesor Bach. Mi ofynnodd rywun iddo fo rywdro sut ddyn oedd hwn a hwn, a dyma'r atab: "Y dyn iawn i ddeud bod hi'n braf neu bod hi'n bwrw wrtho fo".

Roedd o wedi bod yn gweithio ar un adag yn y gwaith set ym Minffordd a mae 'na stori amdano fo yn sôn am ryw wsnos o dywydd dihafal o boeth yn y cyfnod hwnnw. "Erbyn dydd Gwenar," medda Rol, "roedd hi wedi dwad yn anioddefol a dyna hi'n dod i glecian at y tri o'r gloch yma ac yn law t'rana mwya diawledig welist ti rioed. Ro'n i 'di cychwyn yn bora efo clamp o het wellt noblia welist di am ben neb ond pan o'n i'n cyrraedd yn f 'ôl chydig wedi pump roedd hi wedi mynd yn union fel clustia spaniel".


NODER

Nod y trawsgrifiadau hyn yw adlewyrchu'n gywir yr hyn a glywir ar y crynoddisgiau. Nid yw siaradwyr y Gymraeg, yn fwy na siaradwyr unrhyw iaith arall, yn llefaru'n ramadegol gywir bob amser ac oherwydd hynny ceir enghreifftiau o iaith wallus. Gall y rhain fod yn adnodd gwerthfawr i'r tiwtor ac yn brawf i'r dysgwr nad yw gwneud camgymeriadau yn rhwystr bob amser i gyfathrebu effeithiol. Ar dro, gellir tynnu sylw at wall a manteisio arno i danlinellu ambell bwynt. Greddf y tiwtor a'i adnabyddiaeth o'i ddosbarth fydd yn penderfynu pryd y dylid gwneud hyn ai peidio.

Argraffu'r dudalen




About the BBC | Help | Terms of Use | Privacy & Cookies Policy