| cadwyn fwyd, cadwynau bwydydd |
food chain(s) |
| diagram sy'n dangos sut mae egni yn cael ei drosglwyddo rhwng pethau byw trwy ddangos beth sy'n bwyta beth |
 |
| calsiwm |
calcium |
| elfen gemegol (symbol Ca) sy'n bwysig iawn at gryfhau a gwella esgyrn pobol. Mae calsiwm mewn llaeth |
|
| capilari, capilarïau |
capillary, capillaries |
| 'tiwb' tenau iawn sy'n rhan o system cylchredeg gwaed yn y corff dynol, yn cysylltu gydag alfeoli yn yr ysgyfaint |
|
| carbohydrad, carbohydradau |
carbohydrate(s) |
| un o'r grwpiau bwyd cyffredin y mae eu hangen ar gyfer byw'n iach, yn rhoi egni, ar gael mewn bara, tatws |
|
| carbon deuocsid |
carbon dioxide |
| nwy, (symbol CO2) yn cynnwys carbon ac ocsigen, daw allan o'r corff dynol wrth anadlu allan, mae planhigion yn ei ddefnyddio, mae gormod o hwn yn yr atmosffer yn niweidiol |
|
| carpel, carpelau |
carpel(s) |
| organ atgenhedlu fenywaidd, yn cynnwys stigma a'r ofari |
|
| carthu |
egest |
| cael gwared o wastraff solid a hylif o'r corff dynol, yn y tŷ bach/lle chwech |
|
| ceilliau |
testicles |
| y ddau organ yn ymyl pidyn dyn (gwryw) sy'n rhyddhau sberm |
|
| cell,celloedd |
cell(s) |
| y 'pecyn' bywyd lleiaf mewn corff dynol, yn cynnwys niwclews a plasma |
|
| cellfur |
cell wall |
| mur/wal sy'n cadw'r gell yn becyn twt ac yn cadw pethau drwg allan |
|
| cemegyn, cemegau |
chemical(s) |
| pob elfen yn y Tabl Cyfnodol a chyfansoddion o ddwy neu ragor o elfennau. Gall cemegau fod yn solid, hylif neu nwy |
|
| cerrynt trydanol |
electrical current |
| llif gwefrau trydanol (fel arfer, electronau) mewn cylched trydan sy'n achosi goleuni mewn bwlb, gwres mewn sychydd gwallt, symud mewn modur |
|
| cigysydd |
carnivore |
| anifail sy'n bwyta cig a dim ond cig |
|
| cilddant, cilddannedd |
molar(s) |
| dant, ar ddwy ochr y gên, top a gwaelod, sy'n malu bwyd |
|
| cildroadwy |
reversible |
| disgrifiad o broses y mae modd ei newid nol e.e. iâ i ddŵr/dŵr i iâ |
|
| cildroi |
to reverse |
| mynd yn ôl, gwneud i'r gwrthwyneb i beth sy wedi'i wneud (megis 'do' ac 'undo' ar gyfrifiadur) |
|
| cloroffyl |
chlorophyl |
| cemegyn pwysig mewn dail planhigyn, yn rhoi'r lliw gwyrdd |
|
| cloroplastau |
chloroplasts |
| rhannau o gelloedd planhigyn, yn defnyddio goleuni i wneud bwyd yn rhan o ffotosynthesis |
|
| clun, cluniau |
hip(s) |
| asgwrn mawr yn y corff dynol sy'n fan cyfarfod esgyrn coesau a gweddill y sgerbwd |
|
| cnewyllyn |
nucleus of cell |
| craidd cell, darn bach yng 'nghanol' cell, sy'n cynnwys yr holl gemegau pwysig at dyfiant |
|
| corff dynol |
human body |
| ni - y system ryfeddol, gymhleth sy'n cynnwys ein sgerbwd, organau, gwaed, croen, llygaid ac ati |
|
| craig fetamorffig |
metamorphic rock |
| wedi'i ffurfio yn dilyn effaith gwres neu bwysedd uchel ar greigiau eraill |
|
| craig igneaidd |
igneous rock |
| wedi'i ffurfio o fagma hylifol yng nghrombil y Ddaear |
|
| craig waddod |
sedimentary rock |
| wedi'i ffurfio o waddod sy wedi setlo ar wely afon neu fôr |
|
| cromatograffaeth |
chromatography |
| yr astudiaeth o ba gemegau sy mewn defnyddiau, trwy nodi pa liwiau a ddaw ohono mewn dŵr e.e. lliwiau gwahanol mewn pin ffelt du |
|
| croth |
womb |
| y rhan o gorff menyw lle mae embryo yn tyfu'n faban |
|
| cwyr |
wax |
| defnydd cemegol a ddaw o olew crai, yr enghraifft fwyaf cyffredin yw'r rhan o gannwyll sy'n meddalu (troi'n hylif) |
|
| cydran, cydrannau |
component(s) |
| dyfeisiau (aelodau) trydanol sy'n ffurfio cylched trydan, megis switsh, bwlb, swnydd, modur, gwifrau |
|
| cyddwysedd |
condenser |
| hylif (dŵr) sy'n ffurfio pan fydd nwy yn cyffwrdd ag arwyneb oer megis ffenestr |
|
|
| cyddwyso |
condense |
| y broses o newid nwy yn hylif e.e. stêm/ager yn troi'n ddŵr |
|
| cyfaint |
volume(s) |
| faint o ofod y mae unrhyw wrthrych yn ei lenwi |
|
| cyfangu |
to contract |
| mynd yn llai, mae solidau a hylifau yn gwneud hyn pan fyddant yn oeri |
|
| cyfansoddyn |
compound |
| cemegyn sefydlog sy'n cynnwys mwy nag un elfen e.e. dŵr (hydrogen ac ocsigen) carbon deuocsid (carbon ac ocsigen), amonia (nitrogen a hydrogen) |
|
| cyffur, cyffuriau |
drug(s) |
| cemegyn a all effeithio ar y corff dynol (ac anifail arall) er lles neu er drwg y corff |
|
| cyflwr, cyflyrau mater |
state(s) of matter |
| mae'n hwylus gosod defnyddiau mewn grwpiau yn ôl nodweddion arbennig, y mwyaf cyffredin yw solidau, hylifau, nwyau - dyma dri chyflwr mater |
|
| cyflymdra |
speed |
| mesur o ba mor gyflym y mae gwrthrych yn symud i gyfeiriad penodol |
|
| cyflymu |
to accelerate |
| hyn sy'n digwydd pan fydd newid mewn cyflymdra, gall y newid fod naill ai ym maint y cyflymdra (e.e. o 5 i 10m/s) neu yng nghyfeiriad y mudiant (e.e. o'r gogledd i'r gogledd-orllewin) heb newid yn y maint |
|
| cyfnod, cyfnodau |
period(s) of time |
| talp o amser (10 eiliad, 5 mis, 13 mlynedd, mileniwm) |
|
| cyfres adweithedd |
reactivity series |
| rhestr sy'n dangos pa mor ffyrnig y mae cemegyn yn adweithio gydag chemegyn arall |
|
| cyhyr, cyhyrau |
muscle(s) |
| defnydd yn y corff dynol/anifail sy'n cyfangu (ac yn llacio) wrth dynnu ar esgyrn sgerbwd i wneud i'r corff symud |
|
| cylched baralel, cylchedau paralel |
parallel circuit(s) |
| trefniant cydrannau trydanol sy'n rhoi dewis o lwybrau i gerrynt lifo |
|
| cylched drydan |
electric circuit |
| trefniant cydrannau trydanol i sicrhau llif cerrynt |
|
| cylched gyfres, cylchedau cyfres |
series circuit(s) |
| trefniant cydrannau trydanol lle bydd cerrynt o'r un maint yn pasio trwy bob cydran |
|
| cylchred fywyd, cylchredau bywyd |
life cycle(s) |
| cyfres o newidiadau ym mywydau pethau byw o amser eu genedigaeth |
|
| cylchred greigiau |
rock cycle |
| cyfres o newidiadau rhwng mathau o graig |
|
| cylchredeg |
to circulate |
| llif defnydd (yn aml, hylif) sy'n cychwyn o un man ac yn mynd ar hyd lwybr hyd nes dychwelyd i'r man cyntaf |
|
| cylchrediad y gwaed |
blood circulation |
| y llif gwaed yn y corff dynol o'r galon trwy'r corff ac yn ôl i'r galon |
|
| cymal, cymalau |
joint(s) |
| man cyfarfod dau asgwrn yn y corff dynol, mae mwy nag un math o gymal |
|
| cymysgedd, cymysgeddau |
mixture(s) |
| casgliad o ddefnyddiau gyda'i gilydd, ond mae'n hawdd eu gwahanu eto |
|
| cynefin, cynefinoedd |
habitat(s) |
| ardal lle mae peth byw yn trigo, mae'r ardal yn cynnig popeth sy ei angen ar gyfer byw |
|
| cynhwysydd, cynwysyddion |
container(s) |
| offer y gallwch roi defnyddiau ynddo i'w cadw, e.e. potel a bocs |
|
| cynhyrchydd, cynhyrchwyr |
producer(s) |
| person neu ddyfais sy'n creu rhywbeth, mewn gwyddoniaeth y term hwn yw enw'r aelod cyntaf (planhigyn gwyrdd) mewn cadwyn fwyd |
|
| cynnal |
to support |
| rhoi help i rywun i fyw neu help i rywbeth gadw rhag cwympo neu suddo |
|
| cynnyrch |
product |
| beth sy'n dod ar ddiwedd proses o greu a gofalu, megis, gwenith ar fferm, cig mewn siop, darn o farddoniaeth |
|
| cyrydol |
corrosive |
| disgrifiad o hylif (fel arfer, asid) sy'n gallu distrywio metel |
|
| cysawd yr haul |
the solar system |
| y 'teulu' o naw planed (ac asteroidau a lleuadau) sy'n symud o gwmpas yr haul |
|
| cystadlu |
compete |
| 'brwydro' rhwng pethau byw er mwyn ennill bwyd a maeth i fyw'n iach |
|
|
