CA3 Cemeg - Dosbarthu Defnyddiau 2 - L5-7

Er mwyn deall Dosbarthu Defnyddiau, mae angen cofio:

Mae mater yn bodoli fel solid, hylif neu nwy (e.e. iâ, dŵr, a stêm).

Mae trefn yr atomau, a'r egni sydd ganddynt i symud, yn wahanol yn y tri chyflwr.

Dosbarthu Defnyddiau











Mae'n bosib meddwl am fater yn cynnwys gronynnau bach sy'n debyg i beli - model gronynnau ydy hwn.

Rydym yn defnyddio model gronynnau i esbonio'r gwahaniaeth rhwng y tri chyflwr.

Mae ychwanegu gwres yn gwneud i'r gronynnau

  • deithio'n gyflymach (newid cyflwr)

  • pellhau oddi wrth ei gilydd (dwysedd yn lleihau).

Wrth i ronynnau fwrw yn erbyn ochrau eu cynhwysydd, maent yn creu gwasgedd.

Mae codi tymheredd y nwy yn rhoi mwy o egni i'r gronynnau, maent yn bwrw'r welydd yn amlach, ac mae'r gwasgedd yn codi o ganlyniad.

Mae lleihau cyfaint y cynhwysydd yn rhoi llai o bellter i'r gronynnau nwy deithio, maent yn bwrw'r welydd yn amlach, ac mae'r gwasgedd yn codi o ganlyniad.

Mae angen deall y termau anweddu, cyddwyso, rhewi, berwi, ymdoddi a sychdarthu.

Mae'r holl fater sydd yn y bydysawd wedi ei wneud o atomau.

Elfen yw atom/atomau gyda nifer arbennig o brotonau.

Mae atom yn cynnwys yr un nifer o brotonau (gwefr bositif, màs cymharol o 1) ac electronau (gwefr negatif, màs cymharol agos i 0).

Mae gan bob elfen symbol, rhif atomig (nifer y protonau) a rhif màs (nifer y protonau+niwtronau).

Dangosir yr holl elfennau yn y tabl cyfnodol.

Os oes dwy neu ragor o elfennau wedi'u cyfuno, gelwir y canlyniad yn 'cyfansoddyn'. (e.e. Sodiwm a Clorin yn cyfuno i ffurfio Sodiwm Clorid - halen)

Mae gan gyfansoddyn briodweddau gwahanol i'r elfennau unigol a ddefnyddiwyd i'w greu.

Mae'r broses o hidlo ac anweddu yn gwahanu hydoddyn o'r hydoddydd (e.e. halen o hydoddiant halen craig). Dosbarthu Defnyddiau

Mae'r broses o gromatograffaeth yn gwahanu gwahanol lifynnau o inc.

Mae'r broses o ddistyllu yn gwahanu gwahanol hylifau yn dibynnu ar eu berwbwyntiau (e.e. gwahanu alcohol a dŵr fel y dengys yn y llun).


Mae distyllu ffracsiynol yn cael ei ddefnyddio yn y diwydiant olew i echdynnu gwahanol gyfansoddion o'r olew.