CA3 Bioleg - Amrywiad - L5-7

Er mwyn deall yr uned Amrywiad, mae angen cofio:


Mae amrywiad i'w weld ym mhob rhywogaeth (rhywogaeth: grŵp o organebau sydd ag aelodau sy'n gallu atgenhedlu gyda'i gilydd yn unig).
Mae amrywiadau yn gallu cael eu hetifeddu neu fod yn amgylcheddol.



Rydym yn etifeddu nodweddion oddi wrth ein rhieni. Mae'r wybodaeth yn ein cromosomau a genynnau.

Mae'r amgylchedd yn effeithio ar rai o'r nodweddion hyn. Er enghraifft, mae nifer o ffactorau yn effeithio ar daldra gan gynnwys diet, disgyrchiant a smygu.

Mae yna nifer o nodweddion etifeddol sydd ddim yn cael eu heffeithio gan yr amgylchedd, er enghraifft clustiau llabedog, rolio tafod, lliw llygaid a rhyw.

Bydd yr organebau sy'n medru cystadlu'n llwyddiannus a goroesi yn eu hamgylchedd presennol yn fwy tebygol o fridio'n llwyddiannus gan drosglwyddo eu genynnau i'r genhedlaeth nesaf.



Mae'r broses yn detholiad naturiol - mae natur yn dewis a dethol yr organebau sy'n goroesi.

Mae rhywogaeth yn newid yn raddol dros amser maith oherwydd newid yn y genynnau sy'n rhoi mantais iddo. Yr enw am y newid hwn yw esblygiad.

Canlyniad mwtaniad sy'n rhoi mantais i'r organeb yw esblygiad. Mwtaniad yw newid yn y genyn sy'n rheoli nodwedd, ac felly mae'r nodwedd yn ymddangos ychydig yn wahanol. Mae canser yn enghraifft niweidiol o fwtaniad.

Mae newidiadau mawr yn yr amgylchedd yn gallu cyflymu detholiad naturiol ar gyfer rhai rhywogaethau neu hyd yn oed achosi i rai ddifodi'n llwyr (e.e. dinosoriaid).

Mae llygredd yn gallu achosi i rywogaeth godi o'r newydd neu ddifodi wrth i lygredd newid yr amgylchedd. Ar hyn o bryd mae rhai rhywogaethau o blanhigion ac anifeiliaid mewn perygl oherwydd bod eu poblogaethau yn rhy fach.

Mae ffermwyr, amaethwyr a garddwyr yn dewis a dethol pa anifeiliaid neu blanhigion sy'n bridio gyda'i gilydd. Mae bridiau modern o anifeiliaid dof yn ddisgynyddion hen fridiau, ac wedi tarddu'n wreiddiol o anifeiliaid gwyllt.

Yn yr un modd, mae cnydau wedi'u trin yn tarddu'n wreiddiol o blanhigion gwyllt. Mae'r organebau modern yma wedi datblygu o ganlyniad i fridio detholus neu ddetholiad artiffisial.

Mae gwyddonwyr yn medru cynhyrchu organebau yn y labordy naill ai drwy glonio neu trwy ddefnyddio peirianneg enetig.

Mae clôn organeb yn union yr un fath a'r rhiant - mae pob genyn yn union yr un fath.Y clôn mwyaf enwog oedd Dolly'r ddafad.

Gall gwyddonwyr dorri genyn a rhoi gwybodaeth newydd i mewn, cyn gludo'r genyn yn ôl at ei gilydd. Peirianneg enetig yw hwn.

Mae peirianneg enetig yn cael ei ddefnyddio i wella ansawdd cnydau yn yr un modd ag y mae bridio detholus yn ei ddefnyddio.
Mae nifer fawr o Gymry yn teimlo'n gryf o blaid ac yn erbyn peirianneg enetig.