CA3 Bioleg - Poblogaeth - L5-6

Er mwyn deall yr uned Poblogaeth, mae angen cofio:

Poblogaeth yw nifer yr organebau mewn unrhyw rywogaeth yn byw mewn cynefin penodol neu ecosystem.


Mae organebau mewn poblogaeth yn addasu i newidiadau bob dydd a phob tymor trwy ymateb i ffactorau megis hyd diwrnod, arddwysedd golau a thymheredd.



Mae rhai planhigion ac anifeiliaid wedi addasu er mwyn goroesi gwres a sychder. Er enghraifft, mae mamolion nos yr anialdir megis gerbil yn gallu cael gafael ar ddigon o ddŵr o fwyd sydd wedi'i dreulio a dydy'r gerbil felly prin yn yfed dŵr. Mae ganddyn nhw arennau sy'n cynhyrchu wrin crynodedig yn unig ac mae hyn yn lleihau'r dŵr sy'n cael ei golli. Maen nhw'n cuddio dan ddaear yn y dydd ond yn dod allan yn y nos.

Mae gan blanhigion yr anialdir megis cacti ddail ar ffurf pigau sy'n gwarchod eu coes ffotosynthetig, sy'n cynnwys dŵr, rhag anifeiliaid sy'n pori. Yn aml iawn mae ganddyn nhw orchudd o gŵyr sydd hefyd yn atal colli dŵr trwy anweddiad.

Yn y tymhorau sych mae malwod yn cadw eu hunain yn llaith trwy ddringo planhigion. Maen nhw'n cuddio yn eu cregyn trwy selio mynediad y gragen er mwyn lleihau'r dŵr sy'n cael ei golli. Bydd y genhinen Bedr yn storio bwyd yn y bwlb o dan y ddaear i oroesi'r gaeaf.

Rhaid i bob planhigyn gael golau, dŵr a gofod er mwyn goroesi.

Mae pob aelod o rywogaeth arbennig angen yr un pethau o'u cynefin. Maen nhw'n cystadlu gyda'i gilydd i gael digon o'r pethau hyn. Mae cynnydd yn unrhyw un o'r rhain yn gallu achosi cynnydd yn y boblogaeth; mae gostyngiad yn gallu achosi cwymp yn y boblogaeth.

Mae chwyn yn enghraifft o blanhigion sy'n tyfu'n gyflym ac yn gystadleuol, a fydd yn ymateb i gynnydd yn y bwyd, golau, dŵr neu ofod sydd ar gael. Bydd hyn yn golygu twf aruthrol yn y boblogaeth. O ganlyniad, efallai bydd y planhigion o gwmpas y chwyn yn dioddef o diffyg mwynau, dŵr a goleuni, a bydd eu poblogaeth nhw yn disgyn.

Mae perthynas ysglyfaethwr-ysglyfaeth yn bodoli pan fydd gan anifeiliaid ffynonellau bwyd arbennig. Os mai dim ond un brif ffynhonnell fwyd neu ysglyfaeth sydd ar gyfer ysglyfaethwr, bydd cynnydd neu ostyngiad yn y ffynhonnell fwyd yn achosi cynnydd neu gwymp cyfatebol ym mhoblogaeth yr ysglyfaethwr.

Edrycha ar y gadwyn fwyd hon:

Pan fydd penbyliaid yn newid i fod yn llyffantod, maen nhw'n symud i'r tir ac yn bwyta gwlithod. Mae poblogaeth y gwlithod yn gostwng ac yna'n cynyddu wrth i anifeiliaid eraill fwyta llyffantod.