CA3 Bioleg - Ffotosynthesis - L5-7

Er mwyn deall yr uned Ffotosynthesis, mae angen cofio:

  • Proses gemegol yw ffotosynthesis, sy'n digwydd mewn dail planhigion i gynhyrchu deunydd cell newydd
  • Defnyddir egni'r haul a amsugnir gan gloroffyl y celloedd palis yn ystod y broses i droi'r carbon deuocsid a'r dŵr yn glwcos ac yn ocsigen
  • Yr hafaliad cemegol i ffotosynthesis yw:

  • dŵr + carbon deuocsid -----------> glwcos + ocsigen
    6H2O + 6CO2 -----------------------> C6H12O6 + 6O2

  • Mae gan arwyneb y ddeilen haen o gelloedd sy'n amddiffyn y celloedd sy'n perfformio ffotosynthesis
  • Y ffactorau sy'n effeithio ar gyfradd ffotosynthesis yw golau'r haul, crynodiad y carbon deuocsid, tymheredd (30oC yw'r tymheredd delfrydol), a faint o ddŵr sydd ar gael
  • Ochr waelod y ddeilen sy'n gyfrifol am drosglwyddo nwyon - y stomata sy'n caniatau i garbon deuocsid basio i fewn, ac i ocsigen ac anwedd dŵr basio allan
  • Mae'r dŵr yn teithio drwy wythiennau'r dail i haen isaf y ddeilen
  • Mae'r glwcos yn cael ei storio mewn cadwynau hir o startsh
  • Wrth ddefnyddio hydoddiant iodin, mae'n bosib profi am startsh - mae startsh yn troi hydoddiant iodin brown yn ddu
  • Mae mwynau hanfodol sydd eu hangen ar blanhigion yn dod o'r pridd, ac yn cyrraedd y planhigyn drwy'r gwraidd
  • Mae arwynebedd mawr y celloedd gwreiddflew yn caniatau amsugniad rhwydd
  • Mae diffyg nitradau yn cynhyrchu planhigyn bach gwan, gyda dail sy'n melynu'n gyflym
  • Mae diffyg ffosffadau yn cynhyrchu planhigyn ifanc gyda dail porffor, a gwraidd byr
  • Mae diffyg potasiwm yn cynhyrchu planhigyn gyda dail melyn a darnau marw
  • Mae ffermwyr yn rhoi gwrtaith artiffisial ar y tir er mwyn sicrhau bod digon o ffosffadau, nitradau a photasiwm i'w cael yn y pridd. Anfanteision y gwrteithau yma yw eu bod yn hydoddi mewn dŵr ac yn llygru'r afonydd. Mae aredig hefyd yn gallu arwain at erydiad tir
  • Ffordd arall o sicrhau cnwd iach yw trwy ddulliau organig - gwrteithiau naturiol fel tail anifeiliaid, a sicrhau cyflenwad o'r mwynau hanfodol wrth dyfu cnydau arbennig