BBC HomeExplore the BBC
Mae’r dudalen yma wedi cael ei harchifo ac nid yw’n cael ei diweddaru bellach. Mwy am dudalennau sydd wedi eu harchifo.

MAWRTH
18fed Tachwedd 2014
Hygyrchedd
Geiriau Yn Unig
CA3 Bioleg
TACTEG

BBC Homepage
BBC Cymru
BBC Cymru Dysgu
Tacteg
Gwyddoniaeth
CA 2
Pethaubyw
Defnyddiau
Prosesauffisegol
CA 3
Bioleg
Cemeg
Ffiseg
Termiadur
Tacteg Cymraeg

Ymateb

Cymorth

Wedi mwynhau'r ddalen hon?
Anfonwch hyn at gyfaill!

 
Iechyd
Gweithgaredd
Dalen Ffeithiau
Cwis
Cofia hyn

Er mwyn deall yr uned Iechyd, mae angen cofio:

  • Mae afiechydon yn cael eu hachosi gan ficro-organebau. Gallant fod yn:


  • Mae rhai mathau o facteria yn dda i'r corff. Maent yn resbiradu, symud, tyfu, bwyta ac atgynhyrchu. Maent yn gallu cael eu gwasgaru drwy'r awyr yn ystod cyfnodau sych, a gallant ryddhau gwenwynau
  • Mae ffyngau yn hoffi llefydd llaith, ac maent yn atgynhyrchu wrth greu sborau sy'n teithio o berson i berson. Gan fod ffyngau yn bwysig yn y broses o bydru, maent weithiau'n ddefnyddiol
  • Mae firws yn llawer llai na bacteria, ac er nad yw'n resbiradu, symud, tyfu nag yn bwyta, mae yn atgynhyrchu'n gyflym o fewn celloedd y corff, gan adael y celloedd yn farw
  • Os yw micro-organebau yn llwyddo i dreiddio croen y corff, maent yn teithio o fewn y corff ac yn creu niwed
  • Mae system imiwnedd y corff (celloedd gwyn y gwaed) yn ymosod ar y micro-organebau mewn tair ffordd:

  • (i) anfon antitocsin er mwyn niwtralu'r gwenwyn;
    (ii) amlyncu'r (bwyta) micro-organebau;
    (iii) anfon allan gwrthgyrff sy'n glynu wrth antigennau ar arwyneb y micro-organebau ac yn eu niwtralu.

  • Mae hefyd ddau fath o imiwnedd artiffisial:

  • (i) imiwnedd goddefol - dyma pryd mae'r corff yn cael ei frechu gyda hylif sy'n cynnwys micro-organebau sydd wedi marw - fe fydd gwrthgyrff yn cael eu creu gan y corff yn barod i ymosod pan fo'r angen;
    (ii) imiwnedd actif - chwistrelliad serwm, sy'n cynnwys gwrthgyrff, yn uniongyrchol i'r corff.

  • Mae ysmygu yn effeithio'n fawr ar iechyd person:

  • (i) colesterol yn cynyddu - rhwystro llif y gwaed, arwain at drawiad y galon, pwysau gwaed uchel a strôc;
    (ii) lleihad yn arwynebedd y codennau aer - arwain at emffysema;
    (iii) cynnydd o garbon monocsid yn cyrraedd yr ysgyfaint - mae hyn yn tryledu'n gynt nag ocsigen i'r gwaed, ac yn lleihau faint o ocsigen sy'n cyrraedd rhannau'r corff. Gall hyn fod yn niweidiol iawn i faban yng ngroth y fam;
    (iv) celloedd ciliaraidd yn leinin y bronci'n cael eu gwneud yn anactif - cynnydd yn y mwcws, a faint o dâr sy'n aros yno;
    (v) lleihau egni'r corff.

  • Gall cyffuriau niweidio person yn gorfforol, ac yn emosiynol.
CA2 Bioleg

Cwis


About the BBC | Help | Terms of Use | Privacy & Cookies Policy