BBC HomeExplore the BBC
This page has been archived and is no longer updated. Find out more about page archiving.

LLUN
17eg Tachwedd 2014
Hygyrchedd
Geiriau Yn Unig

BBC Homepage
BBC Cymru

Ymateb

Cymorth

Wedi mwynhau'r ddalen hon?
Anfonwch hyn at gyfaill!

 
Cofio...?
Clive Anderson
Y penawdau, y pethau, y bobl...
Clive Anderson

Clicwch ar bwnc:

Cymru
Y Byd
Cerddoriaeth
Celfyddydau
Ffilmiau
Teledu a Radio
Chwaraeon
Gwyddoniaeth
Ffordd o Fyw
Marwolaethau

CYMRU

  • Ym mis Chwefror, cafwyd un o'r trychinebau olew mwya' yng Nghymru wrth i long y Sea Empress fynd i drafferth ger glannau Sir Benfro. Bu raid cael cynllun cadwraeth anferth wrth i'r tancer golli 72,000 o dunelli o olew.

  • Ar Ebrill 1, daeth trefn newydd o awdurdodau lleol i Gymru. Diddymwyd yr wyth sir fawr a'r 37 cyngor dosbarth a grëwyd yn 1974, a daeth 22 awdurdod unedig yn eu lle.

  • Bu raid i Rod Richards, yr is-Ysgrifennydd yn y Swyddfa Gymreig ymddiswyddo, ar ôl i bapur newydd gyhoeddi manylion am ei berthynas gyda gwraig oedd yn gweithio i elusen gŵn. Roedd Rod Richards yn briod gyda phlant.

  • Cafwyd protest fawr i rwystro'r Frenhines rhag ymweld â'r Llyfrgell Genedlaethol yn Aberystwyth i agor estyniad newydd. Am y tro cyntaf' erioed, bu raid i Elizabeth dorri cyhoeddiad a chafodd pump eu harestio.

  • Ar Fehefin 5, agorwyd pont newydd tros afon Hafren gan y Tywysog Charles. Roedd yn torri ar y ciwio ar yr hen bont ac, yn wahanol i honno, roedd y tollau'n cael eu casglu ar ochr Cymru.

  • Roedd yna obaith am war newydd yn ardal Casnewydd pan agorwyd dwy ffatri newydd anferth gan gwmni LG o Korea, gydag addewid am filoedd o swyddi ... ond dim ond un rhan o dair o'r rheiny a ddaeth yn y diwedd ac mae'r ffatrïoedd bellach wedi cau.

  • Cafwyd protestiadau mawr ym Morfa Bychan ger Porthmadog yn erbyn bwriad i godi 800 o dai - roedd datblygwyr yn dibynnu ar hen, hen ganiatâd cynllunio.

  • Dechreuodd Ymchwiliad Waterhouse i gam-drin plant mewn cartrefi gofal yng ngogledd Cymru. Roedd y rhan fwya' o'r honiadau'n ymwneud ag ymyrraeth rywiol yn erbyn bechgyn.

  • Roedd yna ddau achos llofruddiaeth trawiadol ...

  • Disgrifiwyd y perchennog sinema Peter Moore fel 'dyn hyfryd' cyn i'w gymdogion ym Mae Cinmel ddeall ei fod wedi llofruddio pedwar dyn hoyw yng ngogledd Cymru yn ystod 1995..

  • Tua blwyddyn ar ôl gadael, daeth y ferch fach Josie Russell yn ôl gyda'i thad i fyw i Ddyffryn Nantlle o Gaint. Roedd dyn o'r enw Michael Stone wedi llofruddio ei mam a'i chwaer, Lin a Megan, a'i hanafu hithau'n ddifrifol.

  • Pleidleisiodd yr Eglwys yng Nghymru o blaid ordeinio ei offeiriad benywaidd cyntaf'.

    Y BYD

  • Mewn ysgol gynradd yn Dunblane, yr Alban, saethwyd 16 o blant a'u hathrawes gan ŵr lleol o'r enw Thomas Hamilton. Arweiniodd hynny at alwadau i newid cyfraith gynnau.

  • Daeth clefyd y gwartheg gwallgo yn achos dychryn wrth i wyddonwyr rybuddio y gallai bwyta cig o wartheg a heintiwyd arwain at y clefyd marwol CJD. Cyhoeddodd y llywodraeth y bydden nhw'n difa gwartheg tros 30 oed ond bu ffermwyr Cymru'n bygwth amddiffyn eu ffermydd gyda gynnau.

  • Unwyd dinas Sarajevo unwaith eto wrth i awdurdodau Bosnia feddiannu'r ardal ola' oedd ym meddiant y Serbiaid.

  • Ym mis Ebrill, lladdwyd mwy na 100 o bobol gyffredin Libanus ar ôl i Israel danio taflegrau at ganolfan o eiddo'r Cenhedloedd Unedig. Etholwyd Benjamin Netanyahu yn Brif Weinidog ar Israel.

  • Ym Manceinion, achoswyd difrod mawr i ganolfan siopa yng nghanol y ddinas o ganlyniad i fom a osodwyd gan yr IRA. Lladdwyd 2 hefyd yn ardal Canary Wharf yn Llundain gan un arall o'u dyfeisiadau.

  • Cafwyd un o'r trychinebau morwrol gwaetha' erioed yn Affrica, wrth i long suddo ar Lyn Fictoria, gan ladd bron 1,000 o bobol.

  • Daeth priodas y Tywysog Charles a Diana, Tywysoges Cymru i ben trwy ysgariad. Ysgarwyd Andrew, ail fab y Frenhines hefyd ... a merch y Brenin, wrth i Lisa Presley a Michael Jackson wahanu.

  • Goresgynnwyd Kabul, prifddinas Affganistan gan y gwrthryfelwyr eithafol Islamaidd, y Taliban, gan arwain at gyfnod o reolaeth lem Foslemaidd.

  • Cyn diwedd y flwyddyn, cyhoeddodd Osama bin Laden ei rybudd cyntaf' o ryfel yn erbyn yr Americaniaid. Trwy'r flwyddyn bu gwrthdaro rhwng Iraq a gwledydd y Gorllewin tros hawl y Cenhedloedd Unedig i chwilio am arfau niwclear a thaflegrau yno.

  • Ail-etholwyd Arlywydd Unol Daleithiau America, Bill Clinton, am ei ail dymor yn y Tŷ Gwyn. Roedd wedi curo'r Gweriniaethwr, Bob Dole.

    CERDDORIAETH

    Yn Gymraeg...

  • Enillwyr Cân i Gymru oedd Iwcs a Doyle, gyda Cerrig yr Afon. Dyna ddechrau ar gyfnod llwyddiannus, ond byr, i'r ddeuawd, gyda CD cyn diwedd y flwyddyn.

  • Cafodd y gantores, Siân James, sylw am rywbeth heblaw ei chanu, wrth ymgyrchu am yr hawl i gofrestru genedigaeth ei mab, Gwern, yn ddwyieithog. Oherwydd ei bod yn byw yn agos at y ffin ym Mhowys, roedd rhaid iddi ei eni yn Ysbyty Amwythig. A chyhoeddodd CD gwerin, Gweini Tymor.

  • Daeth albwm newydd gan Bob Delyn a'r Ebillion, Gwbade Bach Cochion, a chasglwyd caneuon Cymraeg cynnar Mary Hopkin ar CD.

    ac yn Saesneg ...

  • Y Super Furry Animals yn rhyddhau eu halbwm cyntaf', Fuzzy Logic, ac yn cyrraedd y 40 ucha' am y tro cyntaf'.

  • Aeth y Manic Street Preachers ymhellach, gan gyrraedd rhif 2 gyda Design for Life.

  • Aeth merch o Gaerdydd, Donna Lewis, i rif 3 yn y siartiau yn yr Unol Daleithiau er nad oedd neb yn gwybod amdani gartre'.

  • Ond stori fawr y flwyddyn oedd ymddangosiad y Spice Girls, gyda'u cân Wannabe yn gwerthu mwy na miliwn ... fel eu dwy sengl nesa'. Dyma ddechrau chwiw o fandiau merched a 'girl power'.

  • Wrth i un grŵp pop dechrau gyrfa lewyrchus, daeth un arall i ben wrth i Take That ryddhau eu sengl ola', How Deep Is Your Love.

  • Chwaraeodd Oasis o flaen y dyrfa fwya' erioed yng ngwledydd Prydain mewn gŵyl yn Knebworth.

  • Dyma rifau 1 y flwyddyn:
    Jesus To A Child - George Michael
    Spaceman - Babylon Zoo
    Don't Look Back In Anger - Oasis
    How Deep Is Your Love - Take That
    Firestarter - The Prodigy
    Return Of The Mack - Mark Morrison
    Fastlove - George Michael
    Ooh Aah...Just A Little Bit - Gina G
    Three Lions - Baddiel and Skinner & The Lightning Seeds
    Killing Me Softly - The Fugees
    Forever Love - Gary Barlow
    Wannabe - Spice Girls
    Flava - Peter Andre
    Ready Or Not - The Fugees
    Breakfast At Tiffany's - Deep Blue Something
    Setting Sun - The Chemical Brothers
    Words - Boyzone
    Say You'll Br There - Spice Girls
    What Becomes Of The Broken Hearted - Robson & Jerome
    Breathe - The Prodigy
    I Feel You - Peter Andre
    A Different Beat - Boyzone
    Knockin' On Heavens Door/Throw These Guns Away - Dunblane
    2 Become 1 - Spice Girls

    CELFYDDYDAU

  • Cyhoeddwyd y bwriad i godi cerflun ar lan Llyn Tryweryn i gofio am foddi Capel Celyn. Er bod y cerflunydd, John Meirion Morris, wedi gwneud model ohono, dal i aros am gefnogaeth y mae'r ymgyrch.

  • Roedd Eisteddfod yr Urdd yn Wrecsam ac aeth y Gadair i Mari George a'r Goron i Gwion Hallam. Roedd ei frawd, Tudur, wedi ennill y Fedal Lenyddiaeth y flwyddyn gynt. A thorrodd Paul Griffiths record, trwy fod y cyntaf' i ennill y Fedal Ddrama ddwy flynedd yn olynol.

  • Ar lwyfan y Theatr Newydd yng Nghaerdydd welwyd un o berfformiadau mwya' trawiadol yr actores o Gwm Aman, Siân Phillips. Roedd ei sioe yn ail-greu bywyd y gantores o'r Almaen Marlene Dietrich.

  • Digwyddiad theatrig arall oedd Llifeiriau, drama gyntaf' Wil Sam ers yr 1980au.

  • Fe gynhaliwyd Eisteddfod Genedlaethol 1996 yn Ffairfach ger Llandeilo. Enillodd R.O Williams y Gadair am gerdd am Anne Frank, aeth y Goron i Dafydd John Pritchard ond ataliwyd y Fedal Ryddiaith.

  • Gwnaeth yr arlunydd Aneurin Jones lun i gofio am arwyddo Llythyr Pennal gan Owain Glyn Dŵr yn 1406, gan gynnwys wynebau enwogion ynddo, fel Eirwyn Pontsian.

  • Cafwyd arddangosfa fawr yn y Llyfrgell Genedlaethol i ddathlu pen-blwydd yr artist John Elwyn yn 80 oed.

  • Roedd yna ddau gylchgrawn newydd - WCW a'i Ffrindiau i blant bach a Y Faner Newydd, i geisio adfer ysbryd Baner ac Amserau Cymru.

  • Daeth addewid o arian loteri i Stadiwm y Mileniwm a'r Ardd Fotaneg Genedlaethol ... ond dim i Dŷ Opera yng Nghaerdydd. Daeth y cynllun hwnnw i ben yn ddiweddarach yn y flwyddyn.

  • Ymhlith llyfrau'r flwyddyn, roedd hunangofiant yr actor John Ogwen a Cell Angel, cyfrol o farddoniaeth yn Gymraeg a Saesneg, a ddaeth â Menna Elfyn i sylw rhyngwladol.

    TELEDU A RADIO

  • Aeth beirdd yng Nghymru ar streic am gyfnod yn brotest yn erbyn 'Seisinigrwydd' honedig Radio Cymru. Roedd rhaid gohirio rhifynnau o Talwrn y Beirdd a'r sioe gwis Pwlffacan a chyflwynodd rhai o weithwyr yr orsaf lythyr protest yn erbyn defnydd o enwau llefydd Saesneg. Yn y diwedd, cytunodd y BBC i gyhoeddi canllawiau newydd.

  • Cafodd Pobol y Cwm wobr arbennig BAFTA i nodi 21 o flynyddoedd o'r gyfres.

  • Roedd un arall o glasuron y Gymraeg yn cael ei ffilmio, gyda phlant lleol yn cymryd y prif rannau yn Te yn y Grug gan Kate Roberts. A dechreuodd Palmant Aur, y gyntaf' o sawl cyfres ddrama gan Manon Rhys yn dilyn teuluoedd o Geredigion yn Llundain.

  • Un o raglenni mwya' teimladwy'r flwyddyn oedd honno am yr actor Stewart Jones, a oedd wedi ei fabwysiadu, yn chwilio am ei deulu go iawn yn yr Alban ac yn cael ei wrthod ganddyn nhw.

  • Cyflwynodd y biolegwr o Aberystwyth, Steve Jones, cyfres chwe rhaglen o'r enw In The Blood ar gyfer y BBC yn trafod geneteg. Daeth llyfr allan gyda'r rhaglen.

  • Llwyddodd rhaglen ola' y gyfres gomedi Only Fools and Horses i ddenu cynulleidfa o fwy na 24 miliwn - cynulleidfa fwya'r 1990au, ar wahân i angladd Diana.

  • Rhaglen ddrama gwlt oedd This Life yn dilyn criw o bobol ifanc broffesiynol yn cyd-fyw, gydag arddull ffilmio anffurfiol.

  • Roedd yr un agwedd ffwrdd-â-hi fwriadol i'w gweld mewn rhaglenni ysgafn fel TFI Friday gyda Chris Evans neu The Girlie Show a lansiodd yrfa Sara Cox, y DJ ar Radio 1.

    FFILMIAU

  • Llwyddodd ffilmiau o Gymru i ennill y prif wobrau yn yr Ŵyl Ffilm a Theledu Geltaidd - Y Mapiwr gan Endaf Emlyn a Streetlife gan Karl Francis.

  • Un o'r ffilmiau mwya' dadleuol a phoblogaidd oedd Trainspotting, wedi ei seilio ar nofel Albanaidd Irvine Welsh gyda phortread cignoeth o isfyd cyffuriau. Gwnaeth sêr o Ewan McGregor a Robert Carlyle.

  • Addasiad o ddrama Shakespeare, Romeo and Juliet, a wnaeth seren o Leonardo di Caprio.

  • Ar lefel hollol wahanol, Toy Story oedd y ffilm fawr gyntaf' i ddibynnu'n llwyr ar animeiddio cyfrifiadurol.

  • Y ffilm a werthodd fwya' o docynnau, er hynny oedd Independence Day, gyda Will Smith a Jeff Goldblum yn ceisio achub y byd rhag estroniaid, sydd yn y pen draw yn ffrwydro'r Tŷ Gwyn, yr Empire State Building a'r Statue of Liberty.

    CHWARAEON

  • Cafodd y gyrrwr rali o Gymru, Gwyndaf Evans ddihangfa ffodus pan ddymchwelodd ei gar wedi iddo sgidio ar rew a tharo coeden yn Rali Network Q/RAC.

  • Cafodd Gemau Olympaidd yr haf eu hagor yn Atlanta, Georgia, gan yr Arlywydd Bill Clinton a'r cyn-bencampwr bocsio Muhammad Ali. Yn y rhwyfo y daeth yr unig fedal aur i wledydd Prydain.

  • Llwyddodd y paffiwr Robbie Regan i ennill pencampwriaeth pwysau bantam WBO y byd, i'w ychwanegu at y teitl pwysau plu.

  • Gadawodd y Cymro, Ian Rush, glwb Lerpwl ar ôl sgorio 345 gôl iddyn nhw.

  • Ond roedd gyrfa rygbi yn dechrau o ddifri', wrth i'r mewnwr Rob Howley gael ei gap cyntaf'. Ef fyddai un o sêr prin Cymru ffyn ystod y blynyddoedd nesa'.

  • Enillodd Yr Almaen Gwpan Ewro '96 gan guro'r Weriniaeth Tsiec yn y gêm derfynol o 1-0. Oliver Bierhoff gafodd y gôl mewn amser ychwanegol. Dyma'r tro cyntaf' i syniad y gôl aur (y cyntaf' i sgorio sy'n ennill) gael ei ddefnyddio yn y bencampwriaeth.

  • Manchester United oedd y tîm cyntaf' erioed i ennill y dwbl ddwywaith, ar ôl cipio'r Cynghrair a churo Lerpwl 1-0 yn rownd ola' Cwpan yr FA.

  • Sri Lanka a enillodd Gwpan Criced y Byd drwy guro'r ffefrynnau Awstralia a chafodd troellwr Morgannwg, Robert Croft, ei gap cyntaf' i Loegr.

  • Er i'r gyrrwr Prydeinig, Damon Hill, mab Graham Hill, ennill pencampwriaeth y Grand Prix, cafodd y sac gan ei dîm, Williams.

  • Curwyd Pencampwr chess y byd, Garry Kasparov gan y cyfrifiadur 'Deep Blue' ond llwyddodd y dyn yn yr ail gêm.

    GWYDDONIAETH A THECHNOLEG

  • Cafodd Dolly, y ddafad, ei chlonio yn yr Alban - yr anifail cyntaf' i gael ei dyblygu gan wyddonwyr.

  • Lansiwyd y fersiwn cyntaf' o'r iaith gyfrifiadurol, Java.

  • Cyflwynwyd y set deledu HD - clir iawn - yn yr Unol Daleithiau.

  • Tua'r un pryd, datblygwyd set deledu oedd yn caniatáu i bobol syrffio'r We Fydeang hefyd.

  • Lansiwyd y fersiwn cyntaf' o'r gêm gyfrifiadurol, Pokemon. Arweiniodd at raglenni teledu, ffilmiau a gêm gardiau. A daeth Nintendo 64 hefyd.

  • Agorodd y reid Megafobia ym mharc pleser Oakwood a chafwyd jôc Ffŵl Ebrill yn y Western Mail gyda stori ei fod yn beryglus wrth fynd rownd yn erbyn y cloc.

    FFORDD O FYW

  • Yr awyren Airbus gyntaf' yn hedfan ym mis Mai gan roi hwb i'r diwydiant hedfan rhad.

  • Lansiodd Banc y Midland eu cerdyn credyd Cymraeg.

  • Cafodd glowyr De Cymru'r hawl i iawndal am yr hyn oedd yn cael ei alw yn 'vibration white finger' - effaith dal driliau i gloddio'r glo.

  • Swydd y flwyddyn oedd un Ysgrifennydd Parhaol (prif was sifil) y Swyddfa Gymreig, gyda chyflog o £125,000.

  • Daeth y Beetle yn ôl, wrth i Volkswagen greu fersiwn newydd o'u car mwya' poblogaidd erioed.

  • Llwyddodd cyfreithiwr o Lanbed, Kevin Williams, i ennill ei frwydr yn erbyn cynnal achos llys ar ddydd Sul. Ac yntau'n eglwyswr selog, fe gafodd gefnogaeth yr ynadon lleol.

  • Ond roedd pobol Dwyfor yn cael yfed ar y Sul am y tro cyntaf' ar ôl cynnal y refferendwm ola' tros agor tafarndai neu beidio. A chafwyd bar yn yr Eisteddfod Genedlaethol - yn y maes ieuenctid.

  • Ar ôl sgidiau platfform y 70au daeth trenyrs gyda gwadnau trwchus yn boblogaidd iawn i ferched - enghraifft arall o ddylanwad y Spice Girls.

  • Roedd yna ymgais i lansio Cŵl Cymru yn ymateb i'r holl jingoistaidd o amgylch 'Cool Britannia'.

  • 'Tegan' y flwyddyn oedd y gêm Tomb Raider ac, yn groes i'r arfer, fe arweiniodd at ffilm gydag Angelina Jolie yn actio Lara Croft.

    MARWOLAETHAU

  • Fe fu farw un o fawrion byd rygbi, Dewi Bebb. Ei funud enwoca' oedd sgorio cais i guro Lloegr yn y mwd ym Mharc yr Arfau yn 1963.

  • Roedd Dafydd Orwig yn enwog fel cynghorydd yng Ngwynedd, yn ymgyrchwr iaith a dyn addysg. Ef oedd golygydd yr Atlas Cymraeg.

  • Wilbert Lloyd Roberts oedd sylfaenydd Cwmni Theatr Cymru a'i ddylanwad yn anferth ar sawl cenhedlaeth o fyfyrwyr.

  • Am emyn y bydd pobol yn cofio'r bardd, y Parch W. Rhys Nicholas. Ef oedd awdur "Tydi a wnaeth y wyrth" ar gyfer y dôn Pantyfedwen.

  • Colled drist oedd marwolaeth yr hanesydd gwleidyddol a'r darlledwr, Dylan Morris, yn ddyn ifanc. "Un o Gymry disgleiria'i genhedlaeth", yn ôl yr hanesydd, John Davies.

  • Roedd gan Nigel Heseltine gysylltiadau Cymreig, ac yntau'n fab i'r cerddor Peter Warlock. Fe fu'n byw yng Nghymru gan gyfieithu barddoniaeth Dafydd ap Gwilym i'r Saesneg.

  • Roedd yr arlunydd Paul Peter Piech hefyd yn adnabyddus am ei waith yng Nghymru - gwnaeth ddegau o bosteri o gerddi a chaneuon Cymraeg, mewn arddyll sgwâr, drawiadol.

  • Ymhlith y marwolaethau eraill, roedd:
  • Gene Kelly - Actor, dawnsiwr a chyfarwyddwr. Ei ffilm enwoca' oedd Singin' in the Rain.
  • Bob Paisley - Rheolwr pêl-droed a ddaeth â llwyddiant anferth i Lerpwl rhwng 1974 ac 1983, gan ennill y Cynghrair chwe gwaith a Chwpan Ewrop deirgwaith.
  • Eva Cassidy - Cantores Americanaidd a ddaeth yn enwog ar ôl ei marwolaeth.
  • Jessica Dubroff - Merch saith oed a fu farw wrth geisio torri record trwy fod y person ifanca' i hedfan awyren ar draws America.
  • Veronica Guerin - Newyddiadurwraig o Iwerddon a gafodd ei lladd gan werthwyr cyffuriau yr oedd yn ymchwilio i'w hanes. Mae dwy ffilm wedi eu gwneud amdani.
  • François Mitterand - Cyn Arlywydd Ffrainc yn ystod yr 1980au.
  • Ella Fitzgerald - Cantores jazz o America


  • Cofio...

    [an error occurred while processing this directive] [an error occurred while processing this directive] [an error occurred while processing this directive]


    About the BBC | Help | Terms of Use | Privacy & Cookies Policy