BBC HomeExplore the BBC
Nid yw'r dudalen hon wedi ei diweddaru ers tipynFe'i gadawyd yma er gwybodaeth.Rhagor o wybodaeth

MAWRTH
22ain Gorffennaf 2014
Hygyrchedd
Geiriau Yn Unig

BBC Homepage
BBC Cymru

Ymateb

Cymorth

Wedi mwynhau'r ddalen hon?
Anfonwch hyn at gyfaill!

 
Cofio...?
Clive Anderson
Y penawdau, y pethau, y bobl...
Clive Anderson

Clicwch ar bwnc:

Cymru
Y Byd
Cerddoriaeth
Celfyddydau
Ffilmiau
Teledu a Radio
Chwaraeon
Gwyddoniaeth
Ffordd o Fyw
Marwolaethau

CYMRU

  • Ym mis Chwefror, cafwyd un o'r trychinebau olew mwya' yng Nghymru wrth i long y Sea Empress fynd i drafferth ger glannau Sir Benfro. Bu raid cael cynllun cadwraeth anferth wrth i'r tancer golli 72,000 o dunelli o olew.

  • Ar Ebrill 1, daeth trefn newydd o awdurdodau lleol i Gymru. Diddymwyd yr wyth sir fawr a'r 37 cyngor dosbarth a grëwyd yn 1974, a daeth 22 awdurdod unedig yn eu lle.

  • Bu raid i Rod Richards, yr is-Ysgrifennydd yn y Swyddfa Gymreig ymddiswyddo, ar ôl i bapur newydd gyhoeddi manylion am ei berthynas gyda gwraig oedd yn gweithio i elusen gŵn. Roedd Rod Richards yn briod gyda phlant.

  • Cafwyd protest fawr i rwystro'r Frenhines rhag ymweld â'r Llyfrgell Genedlaethol yn Aberystwyth i agor estyniad newydd. Am y tro cyntaf' erioed, bu raid i Elizabeth dorri cyhoeddiad a chafodd pump eu harestio.

  • Ar Fehefin 5, agorwyd pont newydd tros afon Hafren gan y Tywysog Charles. Roedd yn torri ar y ciwio ar yr hen bont ac, yn wahanol i honno, roedd y tollau'n cael eu casglu ar ochr Cymru.

  • Roedd yna obaith am war newydd yn ardal Casnewydd pan agorwyd dwy ffatri newydd anferth gan gwmni LG o Korea, gydag addewid am filoedd o swyddi ... ond dim ond un rhan o dair o'r rheiny a ddaeth yn y diwedd ac mae'r ffatrïoedd bellach wedi cau.

  • Cafwyd protestiadau mawr ym Morfa Bychan ger Porthmadog yn erbyn bwriad i godi 800 o dai - roedd datblygwyr yn dibynnu ar hen, hen ganiatâd cynllunio.

  • Dechreuodd Ymchwiliad Waterhouse i gam-drin plant mewn cartrefi gofal yng ngogledd Cymru. Roedd y rhan fwya' o'r honiadau'n ymwneud ag ymyrraeth rywiol yn erbyn bechgyn.

  • Roedd yna ddau achos llofruddiaeth trawiadol ...

  • Disgrifiwyd y perchennog sinema Peter Moore fel 'dyn hyfryd' cyn i'w gymdogion ym Mae Cinmel ddeall ei fod wedi llofruddio pedwar dyn hoyw yng ngogledd Cymru yn ystod 1995..

  • Tua blwyddyn ar ôl gadael, daeth y ferch fach Josie Russell yn ôl gyda'i thad i fyw i Ddyffryn Nantlle o Gaint. Roedd dyn o'r enw Michael Stone wedi llofruddio ei mam a'i chwaer, Lin a Megan, a'i hanafu hithau'n ddifrifol.

  • Pleidleisiodd yr Eglwys yng Nghymru o blaid ordeinio ei offeiriad benywaidd cyntaf'.

    Y BYD

  • Mewn ysgol gynradd yn Dunblane, yr Alban, saethwyd 16 o blant a'u hathrawes gan ŵr lleol o'r enw Thomas Hamilton. Arweiniodd hynny at alwadau i newid cyfraith gynnau.

  • Daeth clefyd y gwartheg gwallgo yn achos dychryn wrth i wyddonwyr rybuddio y gallai bwyta cig o wartheg a heintiwyd arwain at y clefyd marwol CJD. Cyhoeddodd y llywodraeth y bydden nhw'n difa gwartheg tros 30 oed ond bu ffermwyr Cymru'n bygwth amddiffyn eu ffermydd gyda gynnau.

  • Unwyd dinas Sarajevo unwaith eto wrth i awdurdodau Bosnia feddiannu'r ardal ola' oedd ym meddiant y Serbiaid.

  • Ym mis Ebrill, lladdwyd mwy na 100 o bobol gyffredin Libanus ar ôl i Israel danio taflegrau at ganolfan o eiddo'r Cenhedloedd Unedig. Etholwyd Benjamin Netanyahu yn Brif Weinidog ar Israel.

  • Ym Manceinion, achoswyd difrod mawr i ganolfan siopa yng nghanol y ddinas o ganlyniad i fom a osodwyd gan yr IRA. Lladdwyd 2 hefyd yn ardal Canary Wharf yn Llundain gan un arall o'u dyfeisiadau.

  • Cafwyd un o'r trychinebau morwrol gwaetha' erioed yn Affrica, wrth i long suddo ar Lyn Fictoria, gan ladd bron 1,000 o bobol.

  • Daeth priodas y Tywysog Charles a Diana, Tywysoges Cymru i ben trwy ysgariad. Ysgarwyd Andrew, ail fab y Frenhines hefyd ... a merch y Brenin, wrth i Lisa Presley a Michael Jackson wahanu.

  • Goresgynnwyd Kabul, prifddinas Affganistan gan y gwrthryfelwyr eithafol Islamaidd, y Taliban, gan arwain at gyfnod o reolaeth lem Foslemaidd.

  • Cyn diwedd y flwyddyn, cyhoeddodd Osama bin Laden ei rybudd cyntaf' o ryfel yn erbyn yr Americaniaid. Trwy'r flwyddyn bu gwrthdaro rhwng Iraq a gwledydd y Gorllewin tros hawl y Cenhedloedd Unedig i chwilio am arfau niwclear a thaflegrau yno.

  • Ail-etholwyd Arlywydd Unol Daleithiau America, Bill Clinton, am ei ail dymor yn y Tŷ Gwyn. Roedd wedi curo'r Gweriniaethwr, Bob Dole.

    CERDDORIAETH

    Yn Gymraeg...

  • Enillwyr Cân i Gymru oedd Iwcs a Doyle, gyda Cerrig yr Afon. Dyna ddechrau ar gyfnod llwyddiannus, ond byr, i'r ddeuawd, gyda CD cyn diwedd y flwyddyn.

  • Cafodd y gantores, Siân James, sylw am rywbeth heblaw ei chanu, wrth ymgyrchu am yr hawl i gofrestru genedigaeth ei mab, Gwern, yn ddwyieithog. Oherwydd ei bod yn byw yn agos at y ffin ym Mhowys, roedd rhaid iddi ei eni yn Ysbyty Amwythig. A chyhoeddodd CD gwerin, Gweini Tymor.

  • Daeth albwm newydd gan Bob Delyn a'r Ebillion, Gwbade Bach Cochion, a chasglwyd caneuon Cymraeg cynnar Mary Hopkin ar CD.

    ac yn Saesneg ...

  • Y Super Furry Animals yn rhyddhau eu halbwm cyntaf', Fuzzy Logic, ac yn cyrraedd y 40 ucha' am y tro cyntaf'.

  • Aeth y Manic Street Preachers ymhellach, gan gyrraedd rhif 2 gyda Design for Life.

  • Aeth merch o Gaerdydd, Donna Lewis, i rif 3 yn y siartiau yn yr Unol Daleithiau er nad oedd neb yn gwybod amdani gartre'.

  • Ond stori fawr y flwyddyn oedd ymddangosiad y Spice Girls, gyda'u cân Wannabe yn gwerthu mwy na miliwn ... fel eu dwy sengl nesa'. Dyma ddechrau chwiw o fandiau merched a 'girl power'.

  • Wrth i un grŵp pop dechrau gyrfa lewyrchus, daeth un arall i ben wrth i Take That ryddhau eu sengl ola', How Deep Is Your Love.

  • Chwaraeodd Oasis o flaen y dyrfa fwya' erioed yng ngwledydd Prydain mewn gŵyl yn Knebworth.

  • Dyma rifau 1 y flwyddyn:
    Jesus To A Child - George Michael
    Spaceman - Babylon Zoo
    Don't Look Back In Anger - Oasis
    How Deep Is Your Love - Take That
    Firestarter - The Prodigy
    Return Of The Mack - Mark Morrison
    Fastlove - George Michael
    Ooh Aah...Just A Little Bit - Gina G
    Three Lions - Baddiel and Skinner & The Lightning Seeds
    Killing Me Softly - The Fugees
    Forever Love - Gary Barlow
    Wannabe - Spice Girls
    Flava - Peter Andre
    Ready Or Not - The Fugees
    Breakfast At Tiffany's - Deep Blue Something
    Setting Sun - The Chemical Brothers
    Words - Boyzone
    Say You'll Br There - Spice Girls
    What Becomes Of The Broken Hearted - Robson & Jerome
    Breathe - The Prodigy
    I Feel You - Peter Andre
    A Different Beat - Boyzone
    Knockin' On Heavens Door/Throw These Guns Away - Dunblane
    2 Become 1 - Spice Girls

    CELFYDDYDAU

  • Cyhoeddwyd y bwriad i godi cerflun ar lan Llyn Tryweryn i gofio am foddi Capel Celyn. Er bod y cerflunydd, John Meirion Morris, wedi gwneud model ohono, dal i aros am gefnogaeth y mae'r ymgyrch.

  • Roedd Eisteddfod yr Urdd yn Wrecsam ac aeth y Gadair i Mari George a'r Goron i Gwion Hallam. Roedd ei frawd, Tudur, wedi ennill y Fedal Lenyddiaeth y flwyddyn gynt. A thorrodd Paul Griffiths record, trwy fod y cyntaf' i ennill y Fedal Ddrama ddwy flynedd yn olynol.

  • Ar lwyfan y Theatr Newydd yng Nghaerdydd welwyd un o berfformiadau mwya' trawiadol yr actores o Gwm Aman, Siân Phillips. Roedd ei sioe yn ail-greu bywyd y gantores o'r Almaen Marlene Dietrich.

  • Digwyddiad theatrig arall oedd Llifeiriau, drama gyntaf' Wil Sam ers yr 1980au.

  • Fe gynhaliwyd Eisteddfod Genedlaethol 1996 yn Ffairfach ger Llandeilo. Enillodd R.O Williams y Gadair am gerdd am Anne Frank, aeth y Goron i Dafydd John Pritchard ond ataliwyd y Fedal Ryddiaith.

  • Gwnaeth yr arlunydd Aneurin Jones lun i gofio am arwyddo Llythyr Pennal gan Owain Glyn Dŵr yn 1406, gan gynnwys wynebau enwogion ynddo, fel Eirwyn Pontsian.

  • Cafwyd arddangosfa fawr yn y Llyfrgell Genedlaethol i ddathlu pen-blwydd yr artist John Elwyn yn 80 oed.

  • Roedd yna ddau gylchgrawn newydd - WCW a'i Ffrindiau i blant bach a Y Faner Newydd, i geisio adfer ysbryd Baner ac Amserau Cymru.

  • Daeth addewid o arian loteri i Stadiwm y Mileniwm a'r Ardd Fotaneg Genedlaethol ... ond dim i Dŷ Opera yng Nghaerdydd. Daeth y cynllun hwnnw i ben yn ddiweddarach yn y flwyddyn.

  • Ymhlith llyfrau'r flwyddyn, roedd hunangofiant yr actor John Ogwen a Cell Angel, cyfrol o farddoniaeth yn Gymraeg a Saesneg, a ddaeth â Menna Elfyn i sylw rhyngwladol.

    TELEDU A RADIO

  • Aeth beirdd yng Nghymru ar streic am gyfnod yn brotest yn erbyn 'Seisinigrwydd' honedig Radio Cymru. Roedd rhaid gohirio rhifynnau o Talwrn y Beirdd a'r sioe gwis Pwlffacan a chyflwynodd rhai o weithwyr yr orsaf lythyr protest yn erbyn defnydd o enwau llefydd Saesneg. Yn y diwedd, cytunodd y BBC i gyhoeddi canllawiau newydd.

  • Cafodd Pobol y Cwm wobr arbennig BAFTA i nodi 21 o flynyddoedd o'r gyfres.

  • Roedd un arall o glasuron y Gymraeg yn cael ei ffilmio, gyda phlant lleol yn cymryd y prif rannau yn Te yn y Grug gan Kate Roberts. A dechreuodd Palmant Aur, y gyntaf' o sawl cyfres ddrama gan Manon Rhys yn dilyn teuluoedd o Geredigion yn Llundain.

  • Un o raglenni mwya' teimladwy'r flwyddyn oedd honno am yr actor Stewart Jones, a oedd wedi ei fabwysiadu, yn chwilio am ei deulu go iawn yn yr Alban ac yn cael ei wrthod ganddyn nhw.

  • Cyflwynodd y biolegwr o Aberystwyth, Steve Jones, cyfres chwe rhaglen o'r enw In The Blood ar gyfer y BBC yn trafod geneteg. Daeth llyfr allan gyda'r rhaglen.

  • Llwyddodd rhaglen ola' y gyfres gomedi Only Fools and Horses i ddenu cynulleidfa o fwy na 24 miliwn - cynulleidfa fwya'r 1990au, ar wahân i angladd Diana.

  • Rhaglen ddrama gwlt oedd This Life yn dilyn criw o bobol ifanc broffesiynol yn cyd-fyw, gydag arddull ffilmio anffurfiol.

  • Roedd yr un agwedd ffwrdd-â-hi fwriadol i'w gweld mewn rhaglenni ysgafn fel TFI Friday gyda Chris Evans neu The Girlie Show a lansiodd yrfa Sara Cox, y DJ ar Radio 1.

    FFILMIAU

  • Llwyddodd ffilmiau o Gymru i ennill y prif wobrau yn yr Ŵyl Ffilm a Theledu Geltaidd - Y Mapiwr gan Endaf Emlyn a Streetlife gan Karl Francis.

  • Un o'r ffilmiau mwya' dadleuol a phoblogaidd oedd Trainspotting, wedi ei seilio ar nofel Albanaidd Irvine Welsh gyda phortread cignoeth o isfyd cyffuriau. Gwnaeth sêr o Ewan McGregor a Robert Carlyle.

  • Addasiad o ddrama Shakespeare, Romeo and Juliet, a wnaeth seren o Leonardo di Caprio.

  • Ar lefel hollol wahanol, Toy Story oedd y ffilm fawr gyntaf' i ddibynnu'n llwyr ar animeiddio cyfrifiadurol.

  • Y ffilm a werthodd fwya' o docynnau, er hynny oedd Independence Day, gyda Will Smith a Jeff Goldblum yn ceisio achub y byd rhag estroniaid, sydd yn y pen draw yn ffrwydro'r Tŷ Gwyn, yr Empire State Building a'r Statue of Liberty.

    CHWARAEON

  • Cafodd y gyrrwr rali o Gymru, Gwyndaf Evans ddihangfa ffodus pan ddymchwelodd ei gar wedi iddo sgidio ar rew a tharo coeden yn Rali Network Q/RAC.

  • Cafodd Gemau Olympaidd yr haf eu hagor yn Atlanta, Georgia, gan yr Arlywydd Bill Clinton a'r cyn-bencampwr bocsio Muhammad Ali. Yn y rhwyfo y daeth yr unig fedal aur i wledydd Prydain.

  • Llwyddodd y paffiwr Robbie Regan i ennill pencampwriaeth pwysau bantam WBO y byd, i'w ychwanegu at y teitl pwysau plu.

  • Gadawodd y Cymro, Ian Rush, glwb Lerpwl ar ôl sgorio 345 gôl iddyn nhw.

  • Ond roedd gyrfa rygbi yn dechrau o ddifri', wrth i'r mewnwr Rob Howley gael ei gap cyntaf'. Ef fyddai un o sêr prin Cymru ffyn ystod y blynyddoedd nesa'.

  • Enillodd Yr Almaen Gwpan Ewro '96 gan guro'r Weriniaeth Tsiec yn y gêm derfynol o 1-0. Oliver Bierhoff gafodd y gôl mewn amser ychwanegol. Dyma'r tro cyntaf' i syniad y gôl aur (y cyntaf' i sgorio sy'n ennill) gael ei ddefnyddio yn y bencampwriaeth.

  • Manchester United oedd y tîm cyntaf' erioed i ennill y dwbl ddwywaith, ar ôl cipio'r Cynghrair a churo Lerpwl 1-0 yn rownd ola' Cwpan yr FA.

  • Sri Lanka a enillodd Gwpan Criced y Byd drwy guro'r ffefrynnau Awstralia a chafodd troellwr Morgannwg, Robert Croft, ei gap cyntaf' i Loegr.

  • Er i'r gyrrwr Prydeinig, Damon Hill, mab Graham Hill, ennill pencampwriaeth y Grand Prix, cafodd y sac gan ei dîm, Williams.

  • Curwyd Pencampwr chess y byd, Garry Kasparov gan y cyfrifiadur 'Deep Blue' ond llwyddodd y dyn yn yr ail gêm.

    GWYDDONIAETH A THECHNOLEG

  • Cafodd Dolly, y ddafad, ei chlonio yn yr Alban - yr anifail cyntaf' i gael ei dyblygu gan wyddonwyr.

  • Lansiwyd y fersiwn cyntaf' o'r iaith gyfrifiadurol, Java.

  • Cyflwynwyd y set deledu HD - clir iawn - yn yr Unol Daleithiau.

  • Tua'r un pryd, datblygwyd set deledu oedd yn caniatáu i bobol syrffio'r We Fydeang hefyd.

  • Lansiwyd y fersiwn cyntaf' o'r gêm gyfrifiadurol, Pokemon. Arweiniodd at raglenni teledu, ffilmiau a gêm gardiau. A daeth Nintendo 64 hefyd.

  • Agorodd y reid Megafobia ym mharc pleser Oakwood a chafwyd jôc Ffŵl Ebrill yn y Western Mail gyda stori ei fod yn beryglus wrth fynd rownd yn erbyn y cloc.

    FFORDD O FYW

  • Yr awyren Airbus gyntaf' yn hedfan ym mis Mai gan roi hwb i'r diwydiant hedfan rhad.

  • Lansiodd Banc y Midland eu cerdyn credyd Cymraeg.

  • Cafodd glowyr De Cymru'r hawl i iawndal am yr hyn oedd yn cael ei alw yn 'vibration white finger' - effaith dal driliau i gloddio'r glo.

  • Swydd y flwyddyn oedd un Ysgrifennydd Parhaol (prif was sifil) y Swyddfa Gymreig, gyda chyflog o £125,000.

  • Daeth y Beetle yn ôl, wrth i Volkswagen greu fersiwn newydd o'u car mwya' poblogaidd erioed.

  • Llwyddodd cyfreithiwr o Lanbed, Kevin Williams, i ennill ei frwydr yn erbyn cynnal achos llys ar ddydd Sul. Ac yntau'n eglwyswr selog, fe gafodd gefnogaeth yr ynadon lleol.

  • Ond roedd pobol Dwyfor yn cael yfed ar y Sul am y tro cyntaf' ar ôl cynnal y refferendwm ola' tros agor tafarndai neu beidio. A chafwyd bar yn yr Eisteddfod Genedlaethol - yn y maes ieuenctid.

  • Ar ôl sgidiau platfform y 70au daeth trenyrs gyda gwadnau trwchus yn boblogaidd iawn i ferched - enghraifft arall o ddylanwad y Spice Girls.

  • Roedd yna ymgais i lansio Cŵl Cymru yn ymateb i'r holl jingoistaidd o amgylch 'Cool Britannia'.

  • 'Tegan' y flwyddyn oedd y gêm Tomb Raider ac, yn groes i'r arfer, fe arweiniodd at ffilm gydag Angelina Jolie yn actio Lara Croft.

    MARWOLAETHAU

  • Fe fu farw un o fawrion byd rygbi, Dewi Bebb. Ei funud enwoca' oedd sgorio cais i guro Lloegr yn y mwd ym Mharc yr Arfau yn 1963.

  • Roedd Dafydd Orwig yn enwog fel cynghorydd yng Ngwynedd, yn ymgyrchwr iaith a dyn addysg. Ef oedd golygydd yr Atlas Cymraeg.

  • Wilbert Lloyd Roberts oedd sylfaenydd Cwmni Theatr Cymru a'i ddylanwad yn anferth ar sawl cenhedlaeth o fyfyrwyr.

  • Am emyn y bydd pobol yn cofio'r bardd, y Parch W. Rhys Nicholas. Ef oedd awdur "Tydi a wnaeth y wyrth" ar gyfer y dôn Pantyfedwen.

  • Colled drist oedd marwolaeth yr hanesydd gwleidyddol a'r darlledwr, Dylan Morris, yn ddyn ifanc. "Un o Gymry disgleiria'i genhedlaeth", yn ôl yr hanesydd, John Davies.

  • Roedd gan Nigel Heseltine gysylltiadau Cymreig, ac yntau'n fab i'r cerddor Peter Warlock. Fe fu'n byw yng Nghymru gan gyfieithu barddoniaeth Dafydd ap Gwilym i'r Saesneg.

  • Roedd yr arlunydd Paul Peter Piech hefyd yn adnabyddus am ei waith yng Nghymru - gwnaeth ddegau o bosteri o gerddi a chaneuon Cymraeg, mewn arddyll sgwâr, drawiadol.

  • Ymhlith y marwolaethau eraill, roedd:
  • Gene Kelly - Actor, dawnsiwr a chyfarwyddwr. Ei ffilm enwoca' oedd Singin' in the Rain.
  • Bob Paisley - Rheolwr pêl-droed a ddaeth â llwyddiant anferth i Lerpwl rhwng 1974 ac 1983, gan ennill y Cynghrair chwe gwaith a Chwpan Ewrop deirgwaith.
  • Eva Cassidy - Cantores Americanaidd a ddaeth yn enwog ar ôl ei marwolaeth.
  • Jessica Dubroff - Merch saith oed a fu farw wrth geisio torri record trwy fod y person ifanca' i hedfan awyren ar draws America.
  • Veronica Guerin - Newyddiadurwraig o Iwerddon a gafodd ei lladd gan werthwyr cyffuriau yr oedd yn ymchwilio i'w hanes. Mae dwy ffilm wedi eu gwneud amdani.
  • François Mitterand - Cyn Arlywydd Ffrainc yn ystod yr 1980au.
  • Ella Fitzgerald - Cantores jazz o America


  • Cofio...

    [an error occurred while processing this directive] [an error occurred while processing this directive] [an error occurred while processing this directive]


    About the BBC | Help | Terms of Use | Privacy & Cookies Policy