BBC HomeExplore the BBC
This page has been archived and is no longer updated. Find out more about page archiving.

LLUN
17eg Tachwedd 2014
Hygyrchedd
Geiriau Yn Unig

BBC Homepage
BBC Cymru

Ymateb

Cymorth

Wedi mwynhau'r ddalen hon?
Anfonwch hyn at gyfaill!

 
Cofio...?
Del Boy Trotter Dyma 1987
Y penawdau, y pethau, y bobl...
Del Boy

Clicwch ar bwnc:

Cymru
Y Byd
Cerddoriaeth
Celfyddydau
Ffilmiau
Teledu a Radio
Chwaraeon
Gwyddoniaeth
Ffordd o Fyw
Marwolaethau

CYMRU

  • Ar ôl ymgyrchu hir gan Gymdeithas yr Iaith ac eraill, sefydlwyd Pwyllgor Datblygu Addysg Gymraeg i hyrwyddo dysgu'r iaith mewn ysgolion.

  • Cafodd Aelod Seneddol Ynys Môn ei ddal mewn sgandal tros breifateiddio'r cwmni teleffon, BT. Roedd Keith Best wedi cael ei ddal yn torri'r rheolau trwy wneud sawl cais am gyfranddaliadau, gan ddefnyddio enwau gwahanol. Cafodd garchar i ddechrau, cyn apelio, ac ymddiswyddodd o fod yn ymgeisydd yn yr Etholiad Cyffredinol.

  • Yn sgil yr Etholiad, cafodd Sais ei benodi'n Ysgrifennydd Cymru am y tro cynta'. Roedd Peter Walker hefyd yn Ysgrifennydd Ynni adeg y streic lo, ond roedd yn un o'r Ceidwadwyr llai Thatcheraidd. Collodd y Torïaid ychydig o dir yng Nghymru, gydag Ieuan Wyn Jones a Phlaid Cymru yn ennill Ynys Môn am y tro cynta'.

  • Awdurdod Hybu Iechyd Cymru yn cael ei sefydlu yn ymateb i ffigurau gwael am afiechydon fel clefyd y galon. Y nod oedd gwella iechyd pobl trwy eu hannog i fyw yn iachach .

  • Daeth Athrofa Gwyddoniaeth a Thechnoleg Prifysgol Cymru (UWIST) a Choleg y Brifysgol, Caerdydd at ei gilydd i greu sefydliad llawer iawn mwy na'r un o golegau eraill Cymru.

  • Cafodd trydedd Esgobaeth ei chreu o fewn yr Eglwys Gatholig yng Nghymru, a chafodd y Gymraeg ei defnyddio am y tro cyntaf mewn seremoni yn y Fatican wrth wneud tri merthyr o Gymru yn saint.

  • Ffrwydrodd awyren ryfel a rôl plymio i'r ddaear yn Nhrefenter, Ceredigion, ar Awst 27. Lladdwyd y peilot ac aelod arall o'r criw.

  • Am y tro cyntaf cafodd cais cynllunio ei wrthod oherwydd ei effaith ar yr iaith Gymraeg. Roedd datblygwyr eisiau codi nifer o dai yn Llanrhaeadr Dyffryn Clwyd.

  • Adeg stormydd ar draws gwledydd Prydain ym mis Hydref, cafwyd llifogydd difrifol, yn arbennig yn Nyfed. Y digwyddiad gwaetha' oedd damwain Pont Glanrhyd ger Llandeilo - lladdwyd pedwar pan ddymchwelodd y bont o dan drên.

  • Dechreuodd yr ymgyrch aflwyddiannus i achub Hufenfa Felin-fach a 110 o swyddi. Roedd yn arwydd pellach o argyfwng y diwydiant llaeth, ond arweiniodd yr ymgyrchu at ysbryd newydd yn Nyffryn Aeron.

    Y BYD

  • Cafodd Terry Waite, llysgennad Archesgob Caergaint, ei gipio gan derfysgwyr yn Beirut, lle'r oedd yn gweithio i ryddhau gwystlon eraill. Byddai'n gaeth hyd fis Tachwedd 1991.

  • Cafodd cwmni British Airways ei breifateiddio a'i restru ar y Farchnad Stoc yn Llundain - y diweddara' o gyfres o werthiannau mawr o'r fath.

  • Cafwyd un o'r trychinebau gwaetha' ar longau fferi wrth i 180 o bobl foddi pan suddodd yr Herald of Free Enterprise yn harbwr Zeebrugge gwlad Belg. Daeth yn amlwg nad oedd drysau ceir y llong wedi eu cau mewn pryd.

  • Yn ystod y flwyddyn cafwyd nifer o drychinebau mawr a dramatig: Aeth dyn o'r enw Michael Robert Ryan yn wyllt yn nhref fechan Hungerford yn Berkshire gan ladd 14 o bobl cyn ei saethu ei hun. Ffrwydrodd yr IRA fom mewn gwasanaeth Sul y Cofio yn Enniskillen. Lladdwyd 11 a daeth Gordon Wilson, tad un ohonyn nhw, yn enwog am faddau i lofruddwyr ei ferch. Lladdwyd 34 mewn tân yng ngorsaf danddaearol King's Cross.

  • Cafodd Margaret Thatcher ei hethol yn Brifweinidog gwledydd Prydain am y trydydd tro - record yn y cyfnod modern. Roedd ganddi fwyafrif anferth unwaith eto tros y Blaid Lafur a Neil Kinnock. Un o'i gweithredoedd cynta' oedd cytuno i'r Ddeddf Ewropeaidd Sengl, mesur i gryfhau grymoedd yr Undeb Ewropeaidd ac un a fyddai'n creu dadlau mawr o fewn ei phlaid ei hun. Cyn diwedd y flwyddyn, roedd hi hefyd wedi cyflwyno'r syniad o dreth y pen i ddisodli treth ar eiddo - byddai pawb yn talu treth ac, yn y diwedd, y gwrthwynebiad i hyn oedd un o'r pethau a arweiniodd at ei thanseilio.

  • Ar ôl cyfnod o ffyniant mawr, bu cwymp anferth mewn un diwrnod yn y Farchnad Stoc yn yr Unol Daleithiau, Llundain a gweddill y byd. Dyma'r "Dydd Llun Du" i berchnogion cyfranddaliadau. Collwyd gwerth £50 biliwn yn Llundain yn unig.

  • Tra bod Rudolf Hess, Natsi blaenllaw yn ystod yr Ail Ryfel Byd, wedi ei ladd ei hun yn y carchar, roedd un arall, Klaus Barbie (Cigydd Lyons), yn cael ei ddwyn gerbron ei well yn Ffrainc am droseddau rhyfel a gyflawnwyd yn ystod yr Ail Ryfel Byd.

  • Gorffennodd y flwyddyn gyda llygedyn o obaith rhyngwladol wrth i Arlywyddion yr Unol Daleithiau a'r Undeb Sofietaidd arwyddo cytundeb i leihau rhai arfau niwclear. Ychydig fisoedd ynghynt roedd yr Arlywydd Reagan wedi herio'r Arlywydd Gorbachev i chwalu'r Llen Haearn.

    CERDDORIAETH

    Yn Gymraeg ...

  • Recordiau Sain yn agor estyniad werth £100,000 i'w stiwdio recordio ac yn cyhoeddi'r CD cynta' erioed yn Gymraeg.

  • Mwy dryslyd oedd hynt recordiau Anhrefn a'i phennaeth, Rhys Mwyn. I ddechrau, daeth i ben, yna dod yn ôl ac yna gwahardd Radio Cymru rhag chwarae ei recordiau.

  • Fe ddaeth grŵp Y Ficer i ben ar ôl chwe blynedd o geisio dod ag ychydig o chwerthin i mewn i'r Sîn Roc Gymraeg.

  • Ymddangosodd enw newydd, Llwybr Llaethog, i arbrofi mewn meysydd fel dyb, reggae a disco ond rhoddodd cerddor arloesol arall y gorau i ganu yng Nghymru - roedd John Grindell wedi cael digon ar "gulni" y gwrandawyr.

  • Ond yr enw newydd mwya' oedd Ffa Coffi Pawb, y band cynta' ar label newydd Casetiau Huw Gwyn. Y band yma o Fethesda oedd egin y Super Furry Animals.

    ac yn Saesneg...

  • Roedd cerddoriaeth Acid House yn boblogaidd dros ben, gan gael ei gysylltu gyda chyffuriau 'hamdden' newydd fel ecstasi.

  • Cyhoeddwyd un o'r albyms mawr - The Joshua Tree gan U2. Cymro o'r enw Dave 'The Edge' Evans oedd un o'r aelodau. Roedd ei dad yn canu i Gôr Meibion Cymry Dulyn.

  • Cafodd Cymraes arall o dras ei hit cynta', wrth i Kylie Minogue wneud fersiwn newydd o Locomotion.

  • Yn y flwyddyn y cafodd hi rif 1 gyda George Michael, Aretha Franklin oedd y ddynes gynta' i gael lle yn oriel yr anfarwolion - The Rock and Roll Hall of Fame.

  • Rick Astley, Never Gonna Give You Up a T'Pau, China In Your Hands, oedd y ddwy gân a fu yn rhif un am yr adeg hira' (5 wythnos yr un).

  • Dyma weddill y rhifau 1:
    Jack Your Body - Steve 'Silk' Hurley
    I Knew That Were Waiting - George Michael ac Aretha Franklin
    Stand By Me - Ben E King
    Everything I Own - Boy George
    Respectable - Mel a Kim
    Let It Be - Ferry Aid
    La Isla Bonita - Madonna
    Nothing's Gonna Stop Us Now - Starship
    I Want To Dance With Someone - Whitney Houston
    Star Trekkin - The Firm
    It's a Sin - Pet Shop Boys
    Who's That Girl - Madonna
    La Bamba - Los Lobos,
    I Can't Stop Loving You - Michael Jackson
    Pump Up The Volume - M/A/A/R/S
    You Win Again - Bee Gees,
    Always On My Mind - Pet Shop Boys

    CELFYDDYDAU

  • Fe ddaeth gyrfa lwyddiannus iawn i ben, tros dro, wrth i'r soprano Aled Jones ymddeol i wneud ei Lefel 'O' ac aros i'w lais dorri.

  • Daeth yn amlwg fod y Cwmni Opera Cenedlaethol mewn trafferthion ariannol mawr, gyda dyled o £627,000. Yn ôl adroddiad gan y cyfrifwyr, Deloitte, Haskins & Sells, roedd dyfodol y cwmni mewn peryg.

  • Gwerthwyd un o luniau Van Gogh o Flodau'r Haul am record byd o £24 miliwn

  • Cyhoeddwyd yr atlas Cymraeg cynta' erioed, dan olygyddiaeth Dafydd Orwig. Roedd allan o brint o fewn wythnos.

  • Casgliad mawr y flwyddyn oedd Blodeugerdd Barddas o Farddoniaeth yr Ugeinfed Ganrif. Bu helynt am fod cyn lleied o ferched wedi'u cynnwys ac am sylwadau gwrth-ffeministaidd yn y rhagair. Ond roedd helynt mwy i ddod yn 1988 ...

  • Mae'n siŵr fod y tywydd yn braf ar ddydd y Cadeirio yn Eisteddfod yr Urdd Merthyr Tudful, gan mai Sara Ogwen (merch Jenny Ogwen y ddynes dywydd) a enillodd. Aeth y Goron i Emyr Davies, y Fedal i Eirwen Davies a'r Fedal Ddrama i Marilyn Samuel, a ddaeth yn ddiweddarach yn arbenigwraig sebon Radio Cymru.

  • Un o nofelau mawr y flwyddyn oedd Y Pla gan Wiliam Owen Roberts, clamp o stori finiog a chwareus wedi ei gosod ar Gyfandir Ewrop a phlwyf Dolbenmaen yn y bedwaredd ganrif ar ddeg.

  • Yn yr Eisteddfod Genedlaethol ym Mro Madog, enillwyd y Gadair gan Ieuan Wyn o Fethesda, y Goron gan John Gruffydd Jones (i ychwanegu at Fedal Ryddiaith a Medal Ddrama) a'r Fedal Ryddiaith gan Margiad Roberts (chwaer Wiliam Owen, Y Pla). Roedd y Gadair wedi ei gwneud yn null adeiladu llongau Porthmadog 'slawer dydd. Enillydd yr Unawd Bariton yn yr un eisteddfod oedd dyn ifanc o Bantglas o'r enw Bryn Terfel ...

  • Un o nofelau'r flwyddyn yn Saesneg oedd Beloved gan yr awdures groenddu o America, Toni Morrison. Byddai'n ennill Gwobr Pulitzer ac yn cael ei throi'n ffilm, gyda'r seren deledu ddadleuol, Oprah Winfrey ynddi.

  • Cyhoeddwyd fod Cyngor y Celfyddydau'n diddymu ei grant i gylchgrawn Y Faner ond cyhoeddwyd Cip am y tro cynta' gan yr Urdd - i gymryd lle Cymru'r Plant - a daeth rhifyn cynta' cylchgrawn i ddysgwyr hefyd, o'r enw Prentis.

    TELEDU A RADIO

  • Llwyddodd arth fach Gymreig i guro trên, llygoden a chymeriad cybernetig i gipio gwobr BAFTA Brydeinig - mewn geiriau eraill, llwyddodd Superted i guro Thomas the Tank Engine, Max Headroom a Dangermouse.

  • Daeth Cymro animeiddiedig arall yn fyw ar S4C - Sam Tân o Bontypandy. Nia Ceidiog oedd yn gyfrifol am y sgriptiau Cymraeg.

  • Roedd yna raglen gwlt ar y ffordd hefyd wrth i'r gwaith ddechrau o ffilmio fersiwn teledu o Jabas, nofel lwyddiannus Penri Jones i bobol ifanc. Owain Gwilym, plymar-gyflwynydd Radio Cymru, oedd yn y brif ran.

  • Cafwyd ymgais at gyfres antur ac ysbïo Gymraeg gyda Cysgodion Gdansk. J.O. Roberts oedd yn actio'r prif gymeriad ac yn arddangos un o'r steiliau gwallt mwya' amheus yn hanes teledu Cymru.

  • Yn Saesneg, dyma flwyddyn fawr Michael Barrymore wrth i'w sioe Strike it Lucky gyrraedd y pump ucha' (er ei bod wedi dechrau flwyddyn ynghynt). Ei slogan oedd "Awright".

  • Roedd yna ramant yn y gwynt yn y gyfres dditectif o America, Moonlighting, gyda Bruce Willis a Cybil Sheppard yn cychwyn eu ffordd tua Hollywood.

  • Roedd yna ormod o ramant mewn un rhifyn o Eastenders i rai pobol - fe fu Mary Whitehouse, y warchodwraig foesau, yn cwyno am fod dau ddyn hoyw wedi cofleidio.

  • Ac roedd yna alaru trwy'r byd gorllewinol wrth i ddwy ddifa'r sioeau sebon Americanaidd gyhoeddi y bydden nhw'n mynd ar ddiwedd eu cytundebau - Victoria Principal (Pam Ewing) o Dallas a Joan Collins (Alexis) o Dynasty.

    FFILMIAU

  • Er mai yn 1986 yr oedd dwy ffilm Gymraeg wedi eu gwneud, dyma'r flwyddyn pan gawson nhw eu dosbarthu mewn sinemâu ledled Prydain gydag isdeitlau Saesneg. Roedd Rhosyn a Rhith (gyda Dafydd Hywel ac Iola Gregory) yn sôn am frwydr i gadw sinema ar agor, tra bod Milwr Bychan yn ffilm galed am ryfel yng Ngogledd Iwerddon, gydag actor ifanc o'r enw Richard Lynch yn y brif ran.

  • Ffilm fawr gyda chysylltiad Cymreig oedd On The Black Hill, wedi'i seilio ar nofel Bruce Chatwin am frodyr yn byw ar y ffin rhwng Cymru a Lloegr.

  • Daeth enw mawr i'r amlwg hefyd, er mai dim ond myfyrwraig oedd hi ar y pryd. Ond roedd Girl's Night Out gan yr animeiddwraig Joanna Quinn yn rhialtwch o stori am ferched yn y Cymoedd.

  • Yn y cyfamser yn Hollywood ... Y ffilm Dirty Dancing gyda Patrick Swayze yn cael ei gwneud am arian bach ond yn dod yn un o'r ffilmiau mwyaf poblogaidd erioed ac yn gwneud i lot o ddynion ffansio'u hunain ar y llawr dawnsio.

  • Daeth y ffilm Fatal Attraction â gair newydd i'r geiriadur Saesneg - bunny boiler ... yr hyn a wnaeth cymeriad yr actores Glenn Close i ddial ar deulu ei chyn-gariad Michael Douglas.

  • Efallai y dylen nhw fod wedi cael Robocop i'w setlo hi - ef oedd yr arwr o cyborg mewn ffilm am heddlu yn Detroit.

  • Ond y ffilm fwya' ddylanwadol oedd Cry Freedom am gyfeillgarwch rhwng dyn gwyn a'r ymgyrchwr hawliau yn Ne Affrica, Steve Biko.

    CHWARAEON

  • Enillodd David Llewelyn a Ian Woosnam Gwpan Golff y Byd dros Gymru yn Hawaii a daeth Woosnam hefyd yn Bersonoliaeth Chwaraeon y Flwyddyn yng Nghymru ar ôl ennill un o'r prif gystadlaethau unigol - Teitl Match-Play y Byd - a miliwn o ddoleri yng nghystadleuaeth Sun City yn Ne Affrica.

  • Cafwyd atgyfodiad bychan i rygbi Cymru wrth i'r tîm gael trydydd lle annisgwyl yng Nghwpan y Byd yn Seland Newydd - y tro cynta' i'r gystadleuaeth gael ei chynnal. Llwyddwyd i guro Lloegr yn rownd yr wyth ola',

  • Roedd yna ragor o obaith wrth i Ieuan Evans, asgellwr Llanelli, ennill ei gap cynta' a dechrau ar yrfa ddisglair.

  • Roedd yna ragor o bencampwriaethau i Gymru, gydag Ann Thomas yn ennill pencampwriaeth Meistri'r Byd mewn dartiau i ferched, Darren Morgan yn cipio teitl amatur y byd mewn snwcer, Andrew Morgan yn bencampwr gymnasteg Prydain a Paul Mayo yn Bencampwr Golff Amatur y Byd.

  • Ychwanegodd Kirsty Wade deitl arall at ei chasgliad, trwy ennill y 1500 metr yng nghystadleuaeth athletau Cwpan Ewrop.

  • Cipiodd Gwyddel o'r enw Stephen Roche y prif wobrau seiclo, gan gynnwys y Tour de France, y Giro d'Italia a Phencampwriaeth y Byd.

  • Daeth gyrfa'r joci mwya' llwyddiannus erioed, Lester Piggott, i ben mewn gwaradwydd, wrth iddo gael carchar am osgoi talu treth incwm.

    GWYDDONIAETH A THECHNOLEG

  • Cynhaliwyd y gynhadledd gynta' erioed i drafod bywyd artiffisial.

  • Llwyddwyd i drawsblannu calon ac ysgyfaint yr un pryd am y tro cynta' erioed - yn Baltimore, Maryland.

  • Yn yr Unol Daleithiau eto, dyfeisiwyd brechlyn (neu facsîn) i wrthsefyll mathau o lid yr ymennydd a dechreuwyd gwerthu'r cyffur Prozac yno hefyd.

  • Dyfeisiwyd y gêm fideo 3D gynta'.

  • Ac er mwyn gweld honno, efallai, cafwyd y lensys llygaid cynta' i'w defnyddio unwaith cyn eu taflu yn y bin.

    FFORDD O FYW

  • Ym mis Ionawr, cofnodwyd y diwrnod oera' ers dechrau cadw'r wybodaeth - roedd hi'n - 2.6 gradd Celsius a rhewodd yr ewyn ar draeth Llandudno.

  • Cafwyd un o'r enghreifftiau enwoca' o stori kiss 'n tell yn y papurau newydd wrth i fodel o'r enw Fiona Wright ddatgelu campau rhywiol pennaeth cwmni dillad Burtons, Ralph Halpern. Roedd stori arall debyg yn ddigon i orffen gobeithion y Democrat, Gary Hart, o ymladd am Arlywyddiaeth yr Unol Daleithiau.

  • Yn y DU, lansiwyd car diweddara'r cwmni Lada o Rwsia, y Lada Samara - cyfle arall i ddweud yr hen jôcs. Proffeil ei brynwyr oedd hen ddynion dosbarth gwaith o Ogledd Lloegr. Ond doedd ei bris ddim yn jôc - £4,295 oedd y model rhata'.

  • Cyflwynwyd dau doiled Ffrengig ffasiwn newydd yng Nghaerdydd. Roedden nhw ar y strydoedd ac roedd rhaid gwario deg ceiniog i wneud eich busnes.

  • Trenyrs y flwyddyn heb amheuaeth oedd y Nike Air, gyda rhyw fath o swigen awyr yn y sodlau. Roedden nhw mor boblogaidd nes bod pobol yn cael eu mygio er eu mwyn ac yn gorfod cerdded adre'n droednoeth.

  • Ffasiwn waetha'r flwyddyn oedd trowsusau reidio beic - creadigaethau 'lycra' oedd yn sgleiniog ac yn llawer rhy dynn.

  • Symbol y flwyddyn oedd y 'Smiley' - wyneb melyn gyda gwên fawr. Roedd wedi dod o fyd cerddoriaeth seicedelig y 60au ac yn cael ei gysylltu'n glos â cherddoriaeth acid.

  • Daeth tegan newydd ciwt i'r farchnad - y teuluoedd Sylfanaidd ... anifeiliaid bach oedd yn byw yn y goedwig.

  • Dechreuwyd cloddio un o'r tyllau mwya' yn hanes y byd - y twnnel rhwng Lloegr a Ffrainc.

  • Am y tro cynta' erioed, aeth poblogaeth y byd tros 5 biliwn. Roedd wedi cynyddu pum gwaith mewn llai na 200 mlynedd.

    MARWOLAETHAU

  • Anna Williams yn Abertawe ar Ragfyr 29 yn 114 mlwydd oed. Hi, mae'n debyg, oedd dynes hyna'r byd.

  • Distawodd un o leisiau enwoca' darlledu yng Nghymru - un Wynford Vaughan Thomas. Yn ddiweddarach codwyd cofeb iddo yn y mynyddoedd uwchlaw Machynlleth.

  • Collwyd un o gymeriadau mawr y byd teledu Cymraeg, Rhydderch Jones. Yn ogystal â chynhyrchu a chyfarwyddo rhai o'r rhaglenni teledu gorau yn Gymraeg, ef a Gwenlyn Parry oedd awduron y clasur gomedi Fo a Fe.

  • Emlyn Williams, yr actor, y dramodydd a'r awdur o Sir y Fflint. Ei waith enwocaf oedd y ddrama The Corn is Green.

  • Ymhlith y marwolaethau eraill, roedd:
  • Alistair Maclean, yr awdur nofelau antur
  • Liberace, y pianydd lliwgar
  • Andy Warhol, yr artist ac eilun yr avant garde
  • Danny Kaye, canwr, actor a digrifwr
  • Dean Martin, canwr, actor a digrifwr arall
  • Maria von Trapp, a ysbrydolodd The Sound of Music
  • Fred Astaire, y dawnsiwr
  • Eamonn Andrews, y gŵr a fu'n cyflwyno This is Your Life


  • Cofio...

    [an error occurred while processing this directive] [an error occurred while processing this directive] [an error occurred while processing this directive]


    About the BBC | Help | Terms of Use | Privacy & Cookies Policy