BBC HomeExplore the BBC
This page has been archived and is no longer updated. Find out more about page archiving.

LLUN
17eg Tachwedd 2014
Hygyrchedd
Geiriau Yn Unig

BBC Homepage
BBC Cymru

Ymateb

Cymorth

Wedi mwynhau'r ddalen hon?
Anfonwch hyn at gyfaill!

 
Cofio...?
HMS Invincible Dyma 1982
Y penawdau, y pethau, y bobl...
HMS Invincible

Clicwch ar bwnc:

Cymru
Y Byd
Cerddoriaeth
Celfyddydau
Ffilmiau
Teledu a Radio
Chwaraeon
Gwyddoniaeth
Ffordd o Fyw
Marwolaethau

CYMRU

  • Ym mis Ionawr, cafwyd un o'r stormydd eira gwaetha' erioed yng Nghymru gyda rhannau o'r wlad yn gaeth am ddyddiau. Roedd yna straeon dramatig am achub pobol, am ddefnyddio pob math o ddulliau dyfeisgar i gael bwyd i ardaloedd anghysbell a chafodd un hofrennydd o Freudeth ei alw yn "Stork" ar ôl cario cyfanswm o ddeg gwraig feichiog i'r ysbyty. Roedd pobol yn cerdded tros geir yng Nghaerdydd heb wybod eu bod yno a bu Radio Cymru a Sulwyn Thomas yn darlledu trwy'r dydd i ddod â'r newyddion diweddara'.

  • Yn swyddogol o leia', daeth Cymru'n wlad ddi-niwclear ym mis Chwefror wrth i Gyngor Sir Clwyd bleidleisio tros wahardd technoleg niwclear o'i thir. Roedd y siroedd eraill eisoes wedi gwneud hynny.

  • Stori Ciosg Talysarn oedd y diweddara' mewn cyfres o ddigwyddiadau rhyfedd wrth i'r heddlu geisio dal y llosgwyr tai ha' Meibion Glyndŵr. Fe ddaethpwyd o hyd i offer bygio mewn ciosg yn Nyffryn Nantlle a bu raid i'r heddlu gyfadde' mai eu hadran gudd nhw oedd yn gyfrifol.

  • Cafwyd rhagor o fomiau yn erbyn targedau yn Lloegr, gyda WAWR, Byddin Gweithwyr y Weriniaeth Gymreig, yn hawlio cyfrifoldeb. Oedd un yn swyddfeydd y Bwrdd Glo ac un arall yn swyddfeydd IDC, cwmni a oedd eisiau datblygu tai yng Nghymru.

  • Cafwyd refferendwm yfed ar y Sul eto (yn unol âr drefn pob saith mlynedd). Dim ond dau ddosbarth oedd ar ôl yn sych - Dwyfor a Cheredigion. Pleidleisiodd Môn, Meirion, Arfon a Chaerfyrddin tros agor. Dim ond 233 o dafarndai sych oedd yng Nghymru ac roedd pobol yn ffeindio pob math o ystrywiau i osgoi hynny hefyd.

  • Trwy'r flwyddyn fe fu'r athro Wayne Williams yn ymladd i gadw'i swydd yn Ysgol Uwchradd Llanidloes ar ôl cael ei wahardd am fod yn y carchar dros yr iaith. Bu achosion llys, cronfa gefnogi a phrotestiadau yn ei erbyn ac o'i blaid ond diweddodd y flwyddyn ac yntau'n ddi-waith.

  • Roedd yna sawl achos arall penodol yn ymwneud â'r iaith:
  • Gwrthododd cwmni recordiau Sain ag anfon cyfrifon Saesneg i Dŷ'r Cwmnïau.
  • Aeth myfyriwr, Gareth Llwyd Dafydd o'r Parc, ar ympryd am fod person di-Gymraeg wedi ei benodi'n Gofrestrydd Coleg Harlech.
  • Bu galwadau am Gymreigio Coleg y Brifysgol ym Mangor ac Ysbyty Gwynedd yn y ddinas.

  • Daeth y Pab i Gymru am y tro cynta' erioed, gyda 100,000 o bobol yn tyrru i Gaeau Pontcanna, Caerdydd i'w weld yn y popemobile. Dechreuodd Ioan Pawl II yr offeren yno yn Gymraeg a gadawodd y wlad trwy ddweud, "Bendith Duw arnoch".

  • Codwyd ofn ar bobol ardal Llanberis ar ôl i'r Canon Alun Jones gael ei lofruddio gan ddau fachgen ifanc lleol, 15 ac 16 oed. A bu ymchwiliad llofruddiaeth yn Nhalsarnau ger Harlech pan laddwyd Annie Roberts gyda bwyell. Yn y diwedd cafwyd ei mab, Eifion Glyn Roberts, yn euog o ddynladdiad.

  • Daeth tua 1,000 o bobol i Gilmeri i gofio 700 mlwyddiant marwolaeth Llywelyn Ein Llyw Olaf a choncro Cymru gan Edward I o Loegr.

    Y BYD

  • Ddechrau'r flwyddyn, croesodd nifer y di-waith yn y DU dros y trothwy 3 miliwn am y tro cyntaf. Roedd mwy na 170,000 yn ddi-waith yng Nghymru hefyd.

  • Am ychydig, roedd hi'n ymddangos fod mowld gwleidyddiaeth gwledydd Prydain am gael ei dorri. Daeth plaid yr SDP yn boblogaidd iawn, gyda Roy Jenkins (o Abersychan yn wreiddiol) yn arweinydd arni. Enillodd yntau'r sedd newydd gynta' i'r blaid yn isetholiad Glasgow Hillhead. Ond byddai un peth yn newid hynny i gyd...

  • Rhyfel y Malvinas - ar Fawrth 19, 1982 goresgynnwyd Ynys De Georgia yn Ne Môr yr Iwerydd gan luoedd yr Ariannin. Ar Ebrill 2, goresgynnwyd Ynysoedd y Falklands, neu'r Malvinas, hefyd. Erbyn Ebrill 5, roedd llongau rhyfel gwledydd Prydain ar y ffordd yno. Daeth y rhyfel i ben ar Fehefin 14 pan chwifiodd lluoedd yr Ariannin faneri gwyn ym Mae San Carlos. Lladdwyd 32 aelod o'r Gwarchodlu Cymreig yn un o'r digwyddiadau gwaetha', wrth aros i lanio oddi ar y Sir Galahad yn Bluff Cove.

  • Aeth un o'r cynigion cynta' i gynnig teithiau awyr rhad i'r gwellt wrth i gwmni Freddie Laker a'i Skytrain fynd i'r wal. Collwyd miloedd o swyddi. Tua'r un pryd aeth cwmni ceir de Lorean i'r wal yng Ngogledd Iwerddon ar ôl cynhyrchu 8,000 o fodelau gyda drysau'n agor fel adenydd.

  • Daeth Yuri Andropov, cyn-bennaeth heddlu cudd y KGB yn Arlywydd yr Undeb Sofietaidd ar ôl marwolaeth Leonid Brezhnev.

  • Yng nghalon Llundain, lladdwyd 11 o bobl gan fomiau'r IRA yn Hyde Park a Regent's Park.

  • Aeth pethau o ddrwg i waeth yn Libanus, wrth i Israel ymosod arni am roi lloches i fudiad y Palestiniaid, y PLO, ac yna wrth i filisia Cristnogol ladd cannoedd mewn gwersylloedd ffoaduriaid.

  • Daethpwyd o hyd i Roberto Calvi, banciwr y Fatican, ynghrog dan bont Blackfriars yn Llundain, gydag amheuaeth yn codi am rôl y Maffia a chysylltiadau gyda grwp Seiri Rhyddol.

  • Trychineb mwya' dychrynllyd y flwyddyn oedd honno ym Mhacistan pan ffrwydrodd tancer olew mewn twnnel a lladd o leia' 2,000 o bobol.

  • Ym mis Rhagfyr, casglodd 30,000 o fenywod yng Nghomin Greenham i ddal dwylo a chreu cadwen ddynol o amgylch y gwersyll - protest yn erbyn y taflegrau niwclear, Cruise, oedd yn cael eu cadw yno.

    CERDDORIAETH

    Yn Gymraeg ...

  • Daeth dau fand amlwg i ben - Bando, gyda Caryl Parry Jones, a'r Trwynau Coch, y band lled-bync o Gwm Tawe.

  • Cymerwyd y fantell bync gan Yr Anhrefn (Band Rhys Mwyn a'i frawd Sion Sebon) ac mi fuon nhw'n cynnal gigs ar strydoedd y canolbarth i godi arian at elusen.

  • Yn y cyfamser, ffurfiodd Derec Brown a'r Racaracwyr i ganu roc 'n' rôl hen ffasiwn.

  • Cafodd Cân i Gymru ei slot ei hun am y tro cynta' ar y BBC, gydag Emyr Wyn a Menna Gwyn yn cyflwyno a Bando'n canu'r caneuon i gyd. Myrddin ap Dafydd a Geraint Lovgreen oedd yr enillwyr gyda Nid Llwynog Oedd yr Haul.

  • Enillwyr Prif Wobrau Sgrech oedd:
    Y Ficar - prif grŵp roc
    Ar Log - prif grŵp gwerin
    Meic Stevens - prif ganwr unigol
    Rhiannon Tomos - prif gantores unigol
    Ac aeth Gwobr Arbennig Sgrech i Dafydd Iwan

    ac yn Saesneg...

  • Dyma'r flwyddyn pan frathodd Ozzy Osbourne ben ystlum byw mewn gig. Roedd yn credu mai tegan plastig oedd wedi'i daflu i'r llwyfan gan un o'r ffans. Aeth Ozzy am brawf ysbyty i wneud yn siŵr nad oedd ganddo'r gynddaredd... hmmm.

  • Dechreuodd Madonna a Boy George ar eu gyrfaoedd, cafodd Lionel Richie ei rif 1 cynta' yn America yn ei enw ei hun a daeth The Eagles i ben.

  • Dechreuodd ffatri yn yr Almaen gynhyrchu cryno ddisgiau ar raddfa eang ac, erbyn diwedd y flwyddyn, roedden nhw ar gael yn y siopau.

  • Roedd y rhif un mwya' annisgwyl gan griw o blant, Musical Youth. Dyna pam y newidwyd enw eu cân o Pass the Kutchie (cyffuriau) i Pass the Dutchie (math o sosban).

  • Dyma rifau 1 y flwyddyn:
    Don't You Want Me - Human League
    The Land of Make Believe - Bucks Fizz
    Oh Julie - Shakin' Stevens
    The Model/Computer Love - Kraftwerk
    A Town Called Malice/Precious - Jam
    The Lion Sleeps Tonight - Tight Fit
    Seven Tears - Goombay Dance Band
    My Camera Never Lies - Bucks Fizz
    Ebony and Ivory - Paul McCartney a Stevie Wonder
    A Little Peace - Nicole
    House of Fun - Madness
    Goody Two Shoes - Adam Ant
    I've Never Been to Me - Charlene
    Happy Talk - Captain Sensible
    Fame - Irene Cara
    Come on Eileen - Dexy's Midnight Runners
    Eye of the Tiger - Survivor
    Pass the Dutchie - Musical Youth
    Do You Really Want to Hurt Me - Culture Club
    I Don't Wanna Dance - Eddy Grant
    Beat Surrender - Jam
    Save Your Love - Renee a Renato

    CELFYDDYDAU

  • Agorodd Neuadd Dewi Sant yng Nghaerdydd yn fath o neuadd gyngerdd genedlaethol.

  • Ymddangosodd y papur Sul Cymraeg cynta' erioed. Roedd Sulyn yn defnyddio iaith leol wrth anelu at ddarllenwyr yng Ngwynedd a chafodd ei feirniadu am hynny. Criw ifanc oedd y tu cefn i'r tabloid bywiog ac fe ddaeth i ben ar ôl 14 rhifyn.

  • Yn y cyfamser, roedd papurau newydd Fleet Street yn dibynnu ar gemau bingo gwerth cannoedd o filoedd o bunnoedd i geisio cynyddu gwerthiant.

  • A hithau'n 700 mlwyddiant marwolaeth Llywelyn Ein Llyw Olaf, aeth y Gadair Genedlaethol yn Abertawe i Gerallt Lloyd Owen am ei awdl, Cilmeri. Eirwyn George a gafodd y Gadair a Gwilym Meredydd Jones, y cyn-athro o Lerpwl, yn cipio'r Fedal Ryddiaith.

  • Cyfnod marwolaeth Llywelyn oedd cefndir nofel Marion Eames, Y Gaeaf Sydd Unig, hefyd. Byddai'n ennill un o wobrau llyfr y flwyddyn yn 1983.

  • Felly hefyd Ffydd ac Argyfwng Cenedl, hanes awdurdodol R.Tudur Jones o hanes crefydd yng Nghymru ar droad y ganrif.

  • Daeth un o awduron mawr y dyfodol i'r brig yn Eisteddfod yr Urdd ym Mhwllheli wrth i Angharad Tomos ennill y Fedal Lenyddiaeth am ei gwaith, Hen Fyd Hurt. Mae enillydd y Gadair, Lleucu Morgan, hefyd yn awdures doreithiog ac roedd enillydd y Goron, Gwawr Maelor, yn dilyn ei chwaer, Esyllt, i gipio un o brif wobrau'r Urdd.

  • Dechreuodd y sioe Cats ar ei rhediad o 18 mlynedd yn Broadway, Efrog Newydd, ar ôl ei lwyddiant mawr yn Llundain.

  • Cafwyd un o'r ffilmiau roc mwya' mentrus, gyda chartwnau Gerald Scarfe yn rhan allweddol o lwyddiant creadigaeth Pink Floyd, The Wall.

  • Aeth y wobr Nobel am Lenyddiaeth i un o awduron mwya'r ugeinfed ganrif i gyd - Gabriel Garcia Marquez.

    TELEDU A RADIO

  • Ar Dachwedd 1, noson cyn Channel Four, dechreuodd S4C ddarlledu, gyda sêr mor amrywiol â Superted a'r chwaraewr tennis Bjorn Borg yn dechrau pethau. Ymhlith y rhaglenni poblogaidd cynta', roedd Mil o Alwadau (gyda'r milfeddyg Huw Geraint), straeon hanesyddol Almanac, Hapnod (canu a sgetsus, gyda Cefin Roberts a'r criw) a'r gyfres sebon am fywyd coleg o'r enw... Coleg.

  • Un o'r arbrofion cynnar oedd 'comedi' a ddaeth o America o'r enw Newydd Pob Nos.

  • Un o'r rhaglenni bytholwyrdd oedd rhaglen faterion cyfoes HTV Y Byd ar Bedwar a ddangoswyd yn ystod yr wythnos gynta'.

  • Llwyddiant mawr arall oedd y gyfres Joni Jones wedi ei seilio ar straeon R. Gerallt Jones am ei blentyndod ym Mhen Llŷn.

  • Daeth nifer o gyfresi teledu Saesneg i'r sgrîn am y tro cynta':
  • 'Allo 'Allo - comedi am yr Ail Ryfel Byd yn Ffrainc, gyda llwyth o jôcs dau-ystyr ac acenion amheus.
  • The Young Ones - math newydd o gomedi amharchus gyda rhai fel Rik Mayall.
  • Boys From the Blackstuff - cyfres galed Alan Bleasedale am weithwyr tar.
  • OTT - cyfres feiddgar hwyr y nos gan Chris Tarrant, yn datblygu ar ei raglen blant, Tiswas, ac yn ddechrau ar fath 'anarchaidd' o raglen.

  • Dod i ben a wnaeth The Goodies, comedïwyr yn nhraddodiad y Goons a Monty Python, a dod i ben (am y tro cynta') a wnaeth rhaglenni sgwrsio Parkinson hefyd. Yn ei le, daeth Terry Wogan, gyda sioe deirgwaith yr wythnos.

  • Heb i bawb sylwi, daeth Jennifer Saunders a Dawn French at ei gilydd mewn cyfres o'r enw The Comic Strip Presents.

  • A'r Cymro, Hywel Bennett, oedd seren un o'r comedïau ucha'i barch, Shelley.

    FFILMIAU

  • Y ffilm fawr gynta' ar S4C oedd Madam Wen, addasiad o nofel antur wedi'i gosod yn Sir Fôn. Dau o Fôn oedd yn y prif rannau - John Pierce Jones a Marged Esli. Cymysg oedd yr ymateb ac achosodd y ffilm drafferth fawr i Fonwysyn arall. Cafodd Gwilym Owen ei feio am orwario arni ac fe adawodd ei swydd yn bennaeth y Bwrdd Ffilmiau Cymraeg.

  • Cafodd creadur bach hyll crebachlyd lawer mwy o lwyddiant. Dyma flwyddyn E.T. y ffilm am yr 'extra terrestrial' gan Steven Spielberg. Gwerthwyd pob math o nwyddau ar ei chorn hi hefyd.

  • Roedd Dustin Hoffman yn actio dau gymeriad mewn ffilm lwyddiannus arall. Yn Tootsie, roedd yn actio dyn oedd yn gwisgo fel dynes ac yn cael trafferthion carwriaethol yn sgîl hynny. Y neges - roedd byw fel menyw wedi ei wneud yn well dyn.

  • Diolch i Harrison Ford am achub y byd ... rhag robotiaid oedd yn edrych fel pobol. Yn y ffilm Blade Runner yr oedd hynny... ond ai un o'r robotiaid oedd Harrison Ford hefyd?

  • Ond o wledydd Prydain y daeth ffilm fawr y flwyddyn, Gandhi, yn cael ei chyfarwyddo gan Richard Attenborough, gyda Ben Kingsley yn y brif ran. Byddai'n ennill cyfanswm o 9 Oscar.

    CHWARAEON

  • Ann-Marie Davies o Lwynypïa yn ennill Pencampwriaeth Dartiau'r Byd i fenywod, er mai dim ond tair blynedd ynghynt y dechreuodd hi chwarae yn ei thafarn leol yn Nhonypandy.

  • Cafodd Cymru bedair medal aur yng Ngemau'r Gymanwlad yn Awstralia, gyda Kirsty McDermott yn ennill ar yr 800 metr, Steve Barry ar y ras gerdded 30km a dau godwr pwysau, David Morgan a John Burns, yn codi aur hefyd.

  • Unwaith eto, llwyddodd Cymro i ennill pencampwriaeth snwcer amatur y byd - Terry Parsons o Benycraig y tro hwn.

  • Llwyddodd Colin Jones o Gorseinon i ychwanegu pencampwriaeth pwysau welter Ewrop at ei deitlau paffio eraill.

  • Sioc! Gwelwyd dagrau yn llygaid y Ddynes Haearn, wrth i fab Margaret Thatcher fynd ar goll yn ystod rali rhwng Paris a Dakar. Cafwyd hyd iddo ar ôl diwrnod neu ddau.

  • Enillwyr Cwpan Pêl-droed y Byd oedd yr Eidal - fe roeson nhw gweir o 3-1 i Orllewin yr Almaen - yr ail wlad i ennill y Cwpan dair gwaith. Y gêm allweddol oedd eu buddugoliaeth o 3-2 yn erbyn Brasil, gyda Rossi yn cael tair.

    GWYDDONIAETH A THECHNOLEG

  • Hawliodd Awstralia ddyfais bwysig - y toiled dau fflysh... un bach i bethau bach ac un mawr i bopeth arall. Roedd yn ffordd o arbed dŵr yng nghyfandir sycha'r byd.

  • Cam mawr mewn gwyddoniaeth genetig - dyfeisiwyd hormon i hybu twf pobol.

  • Ar ôl llwyddiant eu peiriant cerddoriaeth symudol y Walkman, lansiodd Sony deledu poced, y Watchman.

  • Cyfrifiadur oedd 'dyn y flwyddyn' yn ôl y cylchgrawn Time yn yr Unol Daleithiau ac ychwanegwyd at y dewis gyda'r cyfrifiadur gêmau cynta'..

  • Roedd yna sylw mawr i salwch modern a fyddai'n llenwi'r penawdau am flynyddoedd eto wrth i'r gantores Lena Zavaroni frwydro yn erbyn y clefyd bwyta anorecsia. Fe ddaeth o'r ysbyty gan ddweud ei bod wedi ei guro... am y tro.

    FFORDD O FYW

  • Roedd gwasanaethau iechyd preifat ar gynnydd ac fe agorodd y cwmni yswiriant iechyd BUPA ei ysbyty cynta' yng Nghymru, yng Nghaerdydd.

  • Tuedd boblogaidd arall oedd strîcio, diolch yn benna' i fenyw fynwesol o'r enw Erica Rowe a redodd ar draws y cae yn fronnoeth adeg gêm rygbi rhwng Lloegr ac Awstralia yn Twickenham.

  • Roedd yna fwy o gynnwrf i ddynion wrth i sgertiau ra-ra ddod yn ffasiynol - sgertiau mini oedd yn bownsio mwy. Yn anffodus, daeth cynheswyr coesau - neu legwarmers - hefyd yn boblogaidd. Yn y cyfamser, steil gwallt y flwyddyn i ddynion oedd y mullet, yn sbeiciog yn y top, yn fyr rownd yr ochrau ac yn hir yn y cefn. Yn anffodus, fe barod am flynyddoedd gan ddod nôl i ffasiwn ambell waith wedi hynny!

  • Roedd yna sawl car newydd yn dangos dylanwad cynyddol Japan e.e. y Datsun Stanza a'r Toyota Corona a Celica. Ac yn ôl arolwg daeth y Ford Granada yn fwy poblogaidd na cheir mawr Rover ymhlith y bobol bwysig.

  • Roedd yna ffws mawr yn y byd archeolegol wrth i sgerbwd llong y Mary Rose gael ei chodi o'r dyfnder - hi oedd un o longau Harri VIII.

  • Mi allech chi fod wedi prynu plasty Tuduraidd yn Nyffryn Conwy am £100,000 wrth i Gastell Gwydyr ger Llanrwst ddod ar werth, neu am £60,000 fe allech chi fod wedi prynu tŷ yn Rhuthun, oddi ar Cynthia, gwraig gynta' John Lennon.

  • Roedd yna ddadlau mawr ddechrau'r flwyddyn ar ôl i farnwr benderfynu mai dim ond dirwy o £2,000 oedd ei angen ar ddyn a dreisiodd ferch. Roedd hi ar fai am fodio ar ffordd yn y nos, meddai'r barnwr.

  • Daeth un o'r darnau arian mwya' hynod i fod... ym mis Mehefin dechreuodd pawb ddod i arfer â'r darn 20c saith-ochrog.

  • Roedd dau gwmni mawr o siopau yn dechrau dangos eu dannedd - roedd Iceland, o Sir y Fflint, yn agor un siop bob mis tra cafodd Tesco un o'i blynyddoedd mwya' llwyddiannus erioed wrth ddechrau ar bolisi newydd o agor siopau anferth. Ac edrychwch beth ddigwyddodd...

  • Nadolig y cyfrifiaduron oedd Nadolig 1982 gyda phedair gwaith yn fwy ohonyn nhw'n cael eu prynu'n bresantau nag yn y flwyddyn gynt... ond roedd yna gystadleuaeth hefyd oddi wrth feiciau BMX a chamera gyda ffilm ar ffurf disc.

    MARWOLAETHAU

  • Bu farw tad hanes gwerin Cymru, Iorwerth Peate. Ef a sefydlodd Amgueddfa Sain Ffagan ac roedd hefyd yn fardd, gyda cherddi enwog fel Ronsyfál.

  • Cafodd pobol eu syfrdanu gan farwolaeth Jennie Eirian Davies yn 56 oed, wythnos ar ôl iddi gyhoeddi ei bod yn rhoi'r gorau i olygu Y Faner.

  • Ymhlith y cymeriadau a fu farw, roedd Eric Jones, ceidwad hen siop lyfrau ryfeddol yng Nghaernarfon; W.H.Roberts, yr adroddwr gyda'r llais cyfoethog; a Jac Alun Jones yr englynwr a'r morwr o stabal Y Cilie.

  • Bu farw tri digrifwr Saesneg - Arthur Lowe, actor Mr Mainwaring yn y gyfres gomedi Dad's Army; Arthur Askey, un o hen berfformwyr y music hall a Marty Feldman, y dyn gyda'r llygaid gwyllt.

  • Ymhlith y colledion eraill, roedd:
  • Theolonius Monk, y pianydd jazz dylanwadol
  • Gilles Villeneuve, y gyrrwr Fformiwla 1 o Ffrainc a fu farw mewn damwain car
  • Ingrid Bergman, yr actores o Sweden a Grace Kelly yr actores a thywysoges
  • Leonid Brezhnev, Arlywydd yr Undeb Sofietaidd


  • Cofio...

    [an error occurred while processing this directive] [an error occurred while processing this directive] [an error occurred while processing this directive]


    About the BBC | Help | Terms of Use | Privacy & Cookies Policy