BBC HomeExplore the BBC
This page has been archived and is no longer updated. Find out more about page archiving.

LLUN
17eg Tachwedd 2014
Hygyrchedd
Geiriau Yn Unig

BBC Homepage
BBC Cymru

Ymateb

Cymorth

Wedi mwynhau'r ddalen hon?
Anfonwch hyn at gyfaill!

 
Cofio...?
Ryan Dyma 1977
Y penawdau, y pethau, y bobl...
Ryan

Clicwch ar bwnc:

Cymru
Y Byd
Cerddoriaeth
Celfyddydau
Ffilmiau
Teledu a Radio
Chwaraeon
Gwyddoniaeth
Ffordd o Fyw
Marwolaethau

CYMRU

  • Chwefror - ail-daniodd ymgyrch deledu Cymdeithas yr Iaith gydag ymosodiad ar fast Blaenplwyf - y mwya' difrifol hyd hynny, gyda £6,000 o ddifrod. Senedd y Gymdeithas yn cymryd cyfrifoldeb. Yn nes ymlaen, dau o'r arweinwyr yn cael eu cyhuddo o gynllwyn - Wynfford James a Rhodri Williams. Datganodd Pwyllgor Annan o blaid Sianel a rhaglenni Cymraeg ychwanegol ond roedd y llywodraeth yn gohirio eto.

  • Sefydlu Bwrdd Datblygu'r Canolbarth, a rhoi amaeth a'r rhan fwyaf o addysg bellach yn nwylo'r Swyddfa Gymreig. Cyhoeddi mesur datganoli ar gyfer Cymru hefyd.

  • Cwmni ceir Ford yn cyhoeddi eu bod am agor ffatri ym Mhenybont ar Ogwr - un o'r buddsoddiadau tramor pwysica'.

  • Y Gelli Gandryll yn Sir Faesyfed yn cyhoeddi ei hannibyniaeth - dan arweiniad y Brenin Richard Booth, sylfaenydd siop lyfrau ail law wreiddiol y dref.

  • Roedd yna ddadlau ymhlith rhai mudiadau Cymreig a phapurau bro tros roi sylw neu beidio i Jiwbilî 25 y Frenhines - yn y cyfamser roedd yna bartïon stryd mewn sawl ardal.

  • Agorwyd yr Amgueddfa Ddiwydiant a Môr yn ardal y dociau yng Nghaerdydd.

  • Cafwyd ffrae fawr rhwng Tudur Jones, un o hoelion wyth crefydd a Phlaid Cymru, ac arweinydd Adfer, Emyr Llewelyn. Wrth adolygu llyfr o'i areithiau a'i ysgrifau ef, fe awgrymodd Tudur Jones fod arlliw Natsïaidd ar rai o'r syniadau.

  • Cafwyd un o'r cyrchoedd cyffuriau mwya' dramatig yn hanes Cymru pan lwyddodd Operation Julie i dorri cylch o wneuthurwyr a dosbarthwyr LSD yn ardal Llanddewi Brefi a rhannau eraill o'r Canolbarth. Cafodd y cyrch ei enwi ar ôl un o'r plismonesau. Cafwyd 1.5kg o LSD - y swm mwya' erioed o'r cyffur.

  • Bu protestio ofer cyn i Gyngor Merthyr benderfynu chwalu rhesi o dai gweithwyr o'r enw Y Triongl. Roedden nhw'n cael eu cyfri'n esiamplau ardderchog o hanes diwydiannol.

  • Sefydlwyd Ymddiriedolaeth i brynu Ynys Enlli gan y cyfoethogyn Michael Pearson ac roedd cwmni Amey Roadstone yn barod i drafod gwerthu pentref Nant Gwrtheyrn i ymddiriedolaeth arall, i'w droi'n ganolfan iaith.

    Y BYD

  • Daeth y Prif Weinidog, James Callaghan, i gytundeb gydag arweinydd newydd y Rhyddfrydwyr, David Steel, er mwyn cydweithio a chynnal y Llywodraeth leifarifol Lafur.

  • Cafodd y llofrudd Gary Gilmore ei ddienyddio yn yr Unol Daleithiau ar ôl gofyn am gael marw - bu dadlau mawr am yr achos.

  • Yr Arlywydd Sadat o'r Aifft yn cyfarfod Menachem Begin, Prif Weinidog newydd Israel, gan arwyddo cytundeb heddwch.

  • Etholiad cyffredinol cynta' yn Sbaen ers 1936 pan gafwyd y Rhyfel Cartref a Franco yn dod i rym.

  • Mis Mawrth - damwain awyrennau waetha'r byd yn Tenerife - rhwng awyrennau KLM a Pan Am - lladdwyd 583.

  • Ym mis Ebrill, ar ôl dod allan o garchar, gwnaeth dyn o'r enw Andrew Newton gyhuddiadau difrifol yn erbyn cyn-arweinydd y Rhyddfrydwyr, Jeremy Thorpe. Honnodd fod Thorpe yn rhan o gynllwyn i lofruddio dyn o'r enw Norman Scott oedd yn hawlio perthynas hoyw gyda'r gwleidydd. Yn y diwedd, yn 1979, cafwyd Thorpe yn ddieuog ond, erbyn hynny, roedd ei yrfa wleidyddol ar ben.

  • Ymgyrch yn erbyn hoywon yn Florida yn arwain at ddileu deddf hawliau hoywon yno ac at lofruddiaeth dyn hoyw yn San Ffransisco.

  • Coup milwrol yn diorseddu Prif Weinidog Pacistan, Zulfiqar Ali Bhutto - y cynta' i'w ethol i'r swydd. Ac ymddiswyddodd Indira Gandhi o fod yn Brif Weinidog India ar ôl 11 mlynedd ac achosion llys am dwyllo mewn etholiad.

  • Roedd yna newid yn y byd Comiwnyddol hefyd. Daeth Leonid Brezhnev yn Arlywydd ac Ysgrifennydd Cyffredinol y Blaid Gomiwnyddol a daeth y cyn-arweinydd Deng Xiaoping yn ôl yn China gan daflu cyn-gefnogwyr, Mao, y Criw o Bedwar, allan o'r Blaid Gomiwnyddol.

  • Cafodd 165 o bobl eu llosgi i farwolaeth mewn tân mewn bwyty yn Kentucky.

  • Daeth cyfnod o derfysg yn yr Almaen i ben wrth i dri o Garfan y Fyddin Goch ladd eu hunain yn y carchar.

    CERDDORIAETH

  • Hergest oedd band mawr yr Eisteddfod, gyda'u harddull mwy trydanol newydd a'u halbwm Hirddydd Haf. Ar Log oedd y band gwerin mawr newydd, gan droi'n broffesiynol cyn diwedd y flwyddyn.

  • Dechreuodd Injaroc, y siwpyrgrwp newydd, a dod i ben o fewn pum mis ar ôl cael eu beirniadu'n hallt - er bod aelodau o Edward H. a Sidan ynddo, ynghyd â Myfyr Isaac ac Endaf Emlyn.

  • Cyhoeddodd Tecwyn Ifan ei record hir gynta' a mwya' llwyddiannus, Y Dref Wen, gyda chaneuon yn codi o farddoniaeth Llywarch Hen a hanes Indiaid brodorol America. Albwm mawr arall oedd Tacsi i'r Tywyllwch, ail albwm Geraint Jarman a chyhoeddodd Delwyn Sion albwm unigol hefyd.

  • Yn Saesneg, roedd y Sex Pistols yn dal i greu helynt, gan gael y sac gan eu label recordio a gwneud eu marc yn yr Unol Daleithiau. Daeth grwp pync arall, The Clash, yn enwog a chyhoeddodd Elvis Costello ei sengl gynta'.

  • Fersiwn ychydig yn fwy parchus yn Gymraeg oedd Y Trwynau Coch o Gwm Tawe ac fe gafodd eu recordiau nhw eu gwahardd oddi ar orsaf radio Sain Abertawe.

  • Creodd yr actor, Dyfed Tomos, gymeriad pync theatrig hefyd gyda band a sioe yn enw Dr Hywel Ffiaidd.

  • Ar Fehefin 26 y gwnaeth Elvis Presley ei ymddangosiad cyhoeddus ola' - a chafodd rif un yn y siartiau Prydeinig ar ôl marw ym mis Awst. Fis yn ddiweddarach, lladdwyd Marc Bolan, canwr T Rex, mewn damwain car.

  • Dyma Rifau Un y flwyddyn:

    When a Child is Born - Johnny Mathis
    Don't Give Up on Us - David Soul
    Don't Cry For Me Argentina - Julie Covington
    When I Need You - Leo Sayer
    Chanson D'Amour - Manhattan Transfer
    Knowing Me Knowing You - Abba
    Free - Denice Williams
    First Cut is the Deepest - Rod Stewart
    Lucille - Kenny Rogers
    Show You the Way to Go - Jacksons
    So You Win Again - Hot Chocolate
    I Feel Love - Donna Summer
    Angelo - Brotherhood of Man
    Float On - Floaters
    Way Down - Elvis Presley
    Silver Lady - David Soul
    Yes Sir I Can Boogie - Baccara
    Name of the Game - Abba
    Mull of Kintyre - Wings

    CELFYDDYDAU

  • Bu raid i Gyngor Celfyddydau Cymru roi nawdd i achub Baner ac Amserau Cymru, y papur Cymraeg enwoca'. Newidiodd i ffurf cylchgrawn dan yr enw Y Faner a daeth Geraint Bowen yn Olygydd yn lle Gwilym R. Jones a'i ddirprwy, Mathonwy Hughes, ar ôl 38 o flynyddoedd.

  • Am y trydydd tro o fewn pum mlynedd, enillwyd y dwbl yn yr Eisteddfod Genedlaethol yn Wrecsam, wrth i Donald Evans o Dalgarreg gipio'r Gadair a'r Goron ym mhafiliwn newydd y Brifwyl. A daeth Emyr Jenkins o'r BBC gynt yn Gyfarwyddwr cynta'r Eisteddfod Genedlaethol.

  • Roedd Eisteddfod yr Urdd yn y Barri, ac am y tro cynta' cipiwyd y Gadair, y Goron a'r Fedal Lenyddiaeth gan ferched - Esyllt Maelor, Janet Jones a Gwyneth Lewis.

  • Yn yr Eisteddfod Genedlaethol yr ymddangosodd cwmni Theatr Bara Caws am y tro cynta' gan berfformio rifiw o'r enw Croeso i'r Roial.

  • Er nad oedd arian i gyhoeddi'r cylchgrawn masweddus Lol, cyhoeddodd Heini Gruffudd a Gwasg y Lolfa gêm newydd o'r enw Gêm y Steddfod.

  • Ond cafodd Robat Gruffudd, Y Lolfa, gryn sioc pan ddaeth actores pornograffi o'r enw Mary Millington yn enwog am ei ffilm Come Play With Me. Sylweddolodd mai hi oedd model noeth Lol yn 1975 a'i fod ef wedi bod yn Llundain yn tynnu lluniau ohoni.

  • Ymddiswyddodd Siân Edwards, golygydd papur bro Y Dinesydd yng Nghaerdydd, ar ôl i gapeli ac ysgol wrthod ei ddosbarthu oherwydd colofnau dychanol gan Y Dyn Dwad.

  • Ym myd y ddrama Saesneg, enillodd yr actor o Dreffynnon, Jonathan Pryce, wobr Tony yn yr Unol Daleithiau am ei ran yn The Comedians.

  • Caeodd Gwasg y Brython, hen wasg Hugh Evans - y wasg ola' Gymraeg yn Lerpwl.

  • Cyhoeddodd Gwasg y Dref Wen gyfieithiadau o dri o lyfrau Ffrangeg Asterix. Disgybl ysgol o Gaerdydd, Alun Ceri Jones, oedd wedi eu cyfieithu.

    Ymhlith llyfrau nodedig y flwyddyn, roedd:

  • Bywyd Bob Owen, Dyfed Evans - bywgraffiad o Bob Owen Croesor
  • Lleuwen, y gynta' o nifer fawr o nofelau gan Aled Islwyn
  • Bywgraffiad Paul Ferris o'r bardd Dylan Thomas
  • Llys Aberffraw, nofel am gyfnod Llywelyn Fawr gan Rhiannon Davies Jones
  • Dirgelwch yr Ogof, T. Llew Jones
  • Cyfrol Deyrnged Waldo Williams

    TELEDU A RADIO

  • Sefydlwyd Radio Cymru.

  • Ym myd radio yr oedd y stori fawr, wrth i raglenni Cymraeg gael eu symud i VHF - ar ôl ymgyrch hir i berswadio pobl i brynu setiau o'r fath. Dechreuodd Helo Bobol bob bore, gyda Hywel Gwynfryn, a chael derbyniad gwael yn y dyddiau cynnar.

  • Cafwyd opera roc o hanes y Pasg ar y teledu - Gorffennwyd gan Hefin Elis.

  • Roedd yna hwyl yn ardal Llantrisant wrth i'r BBC ffilmio comedi newydd o'r enw Glas y Dorlan. Y canwr roc, Geraint Jarman, oedd y plisman diniwed dan gysgod yr hen law, Stewart Jones. Hefyd yn y cast oedd Rosie Robaits (Maureen Rhys).

  • Daeth rhai comedïau enwog i ben yn Saesneg, gan gynnwys sioeau Morecambe and Wise ar y BBC, Porridge gyda Ronnie Barker yn y carchar, a'r gyfres am ryfel, Dad's Army. Ond dechreuodd y gyfres hir am gamgymeriadau teledu, It'll Be Alright on the Night.

  • Y llwyddiant mawr a ddaeth o America yn 1977 oedd y gyfres Charlie's Angels, gyda thair merch plastig o bert yn ymgyrchu tros gyfiawnder a phethau o'r fath.

  • Daeth cyfres ddramâu unigol y BBC, Play for Today, i ryw fath o uchafbwynt gydag Abigail's Party gan Mike Leigh.

  • Cafodd yr actores o Gwm Tawe, Siân Phillips, wobr Y Gymdeithas Deledu Frenhinol am ei rhan yn y gyfres I, Claudius y flwyddyn gynt.

    FFILMIAU

  • Dechreuwyd ar un o'r cyfresi ffilmiau mwya' llwyddiannus erioed, gyda ffilm gynta' Star Wars.

  • Cychwynnodd y digrifwr Woody Allen ar rediad o ffilmiau llwyddiannus hefyd, gydag Annie Hall, a Diane Keaton yn y brif ran. Enillodd y ffilm bedwar Oscar.

  • Cafodd un o'r cyfarwyddwyr mwya' llwyddiannus, Steven Spielberg, flwyddyn dda hefyd, gyda Close Encounters of the Third Kind.

  • Doedd y ffilm Gymraeg, Gwaed ar y Sêr, ddim llawn mor ddychrynllyd, gyda Shadrach, arweinydd côr lleol, yn llofruddio nifer o Gymry enwog. Aeth y ffilm ar daith o amgylch neuaddau lleol yn 1977.

  • Roedd John Travolta'n ôl yn strytio'i stwff yn Saturday Night Fever.

    CHWARAEON

  • Cymru'n ennill Pencampwriaeth ddarts gynta'r byd i dîmau a Leighton Rees yn Bencampwr unigol y Byd.

  • Morgannwg yn colli yn rownd derfynol Cwpan Gillette (Nat West wedyn).

  • Cafodd Cymru gam ofnadwy wrth geisio cyrraedd rowndiau terfynol Cwpan bêl-droed y Byd. Mewn gêm 'gartref' fygythiol ei hawyrgylch yn erbyn yr Alban yn Anfield, Lerpwl, cafodd yr Alban gic annheg o'r smotyn ar ôl i'w blaenwr nhw, Joe Jordan, lawio. Dyw ffans Cymru ddim wedi maddau eto.

  • Penodwyd y refferi o Fôn, Gwyn Pierce Owen, i restr llawn dyfarnwyr pêl-droed Cynghrair Lloegr.

  • David Jones o Baglan oedd y Cymro cynta' i nofio ar draws Môr Hafren.

  • Merched Cymru'n ennill teitl Triawd y Byd mewn bowls.

  • Cynnal Pencampwriaeth Athletau cynta'r Deyrnas Unedig yng Nghwmbran

  • Red Rum yn ennill y Grand National am y trydydd tro, ac anfarwoldeb yn sgîl hynny.

    GWYDDONIAETH

  • Roedd nifer o ddigwyddiadau pwysig ym maes iechyd:

  • Llwyddwyd i brofi mai math o feirws oedd yn gyfrifol am Glefyd y Llengfilwyr.

  • Llwyddodd gwyddonwyr eraill i wneud inswlin o facteria.

  • Cafwyd yr achos olaf 'gwyllt' o'r frech wen, yn Somalia.

  • Dyma ddiwedd y clefyd - yr enghraifft orau o ddifa haint trwy imiwneiddio.

  • Llwyddodd yr Unol Daleithiau i lansio'r wennol ofod gynta' oddi ar gefn awyren gyffredin.

  • Cyhoeddodd Apple eu cyfrifiadur enwog, Apple II.

    FFORDD O FYW

  • Cynhwyswyd cyffur MDMA ar restr cyffuriau Dosbarth A - mae'n enwocach dan yr enw ecstasy.

  • Cafwyd un o'r jôcs Ffŵl Ebrill gorau pan gyhoeddodd papur y Guardian erthygl am ynys San Seriffe ym Môr India, a chael ymateb mawr cyn datgelu mai math o deip argraffu ydy sans serif.

  • Siwtiau gwyn oedd un o ffasiynau'r dynion er mwyn trio edrych fel John Travolta yn Saturday Night Fever. Roedd merched yn hoff o walltiau mawr (er mwyn edrych fel Farah Fawcett yn Charlie's Angels).

  • Roedd 1977 yn flwyddyn fawr i gwmni Laura Ashley o'r canolbarth wrth i'w busnes dillad a defnyddiau dyfu'n sylweddol.

  • Cafwyd y ffôn cynta' gyda botymau yn hytrach na deial.

  • Cododd pris llaeth/llefrith 2 geiniog gyfan i 12½c y peint ac roedd trwydded teledu lliw yn £21.

  • Peiriannau fideo i chwarae gêmau oedd crês mawr newydd y flwyddyn.

  • Daeth sglefrfyrddau hefyd yn boblogaidd iawn gyda phobol ifanc - fel y dywedodd rhywun, roedden nhw fel sgwters heb yr handlenni.

  • Rhai o gyflogau'r flwyddyn:
    Prif Swyddog Ystadau, Bwrdd Datblygu Cymru Wledig - £7506
    Swyddog Clasuron Cymreig, Yr Academi Gymreig - £2149
    Ysgrifennydd Coleg Prifysgol Cymru Aberystwyth - £1422

    MARWOLAETHAU 1977

  • Colled fawr y byd adloniant Cymraeg oedd marwolaeth sydyn y digrifwr a'r canwr Ryan Davies ar wyliau yn yr Unol Daleithiau. Dim ond 40 oed oedd e.

  • Roedd yna ddyrnod drom i chwaraeon Cymru hefyd wrth i'r gyrrwr Fformiwla 1 addawol, Maldwyn 'Tom' Pryce, o Rhuthun gael ei ladd mewn damwain Grand Prix. Trawyd ef yn ei ben gan offer diffodd tân ar ôl taro swyddog oedd yn rhedeg ar draws y trac.

  • Un o straeon mwya' trasig y flwyddyn oedd marwolaeth y bardd John Morris, Prifathro Ysgol Deunant, Aberdaron. Fe foddodd yn y môr wrth geisio achub disgybl deg oed - bu farw'r bachgen hefyd.

  • Collwyd Cymry amlwg eraill:
    Jac L Williams, yr addysgwr a'r ymgyrchydd iaith
    Grace Williams, y gyfansoddwraig
    Syr Ben Bowen Thomas, warden cynta' Coleg Harlech.

  • Dydy rhai ddim yn credu fod y canwr Elvis Presley wedi marw yn 1977 ond, yn ôl y meddygon, fe wnaeth e - o fywyd afiach o gyffuriau a gorfwyta.

  • Cerddodd y dyn bach gyda'r het a'r ambarél i'r cysgodion hefyd - bu farw'r digrifwr Charlie Chaplin, seren fwya'r ffilmiau di-sain.

    Ymhlith marwolaethau eraill roedd:

  • Steve Biko yng ngharchar yn Ne Affrica ar ôl ei gam-drin gan swyddogion.
  • Anthony Eden, cyn-brif weinidog.
  • Joan Crawford, yr actores.
  • Yr Archesgob Makarios, Arlywydd cynta' Cyprus.
  • Groucho Marx, y digrifwr ac un o'r brodyr enwog.
  • Maria Callas, y difa o soprano operatig.
  • Anthony Crosland, yr Ysgrifennydd Tramor - ei olynydd, David Owen, oedd yr ieuenga' erioed yn y swydd.
  • Bing Crosby, y canwr a'r actor.


  • Cofio...

    [an error occurred while processing this directive] [an error occurred while processing this directive] [an error occurred while processing this directive]


    About the BBC | Help | Terms of Use | Privacy & Cookies Policy