BBC HomeExplore the BBC
This page has been archived and is no longer updated. Find out more about page archiving.

LLUN
17eg Tachwedd 2014
Hygyrchedd
Geiriau Yn Unig

BBC Homepage
BBC Cymru

Ymateb

Cymorth

Wedi mwynhau'r ddalen hon?
Anfonwch hyn at gyfaill!

 
Cofio...?
Protest Vietnam Dyma 1968
Y penawdau, y pethau, y bobl

Clicwch ar bwnc:

Cymru
Y Byd
Cerddoriaeth
Celfyddydau
Ffilmiau
Teledu
Chwaraeon
Gwyddoniaeth
Ffordd o Fyw
Marwolaethau

CYMRU

  • Damwain awyren ym Môr Iwerddon... plymiodd awyren Viscount Aer Lingus i'r môr ger glannau de-orllewin Cymru, gan ladd 61 o bobl.

  • Sefydlwyd Cyngor Detholedig i Gymru fel cam bach tuag at ddatganoli ond symudwyd y datganolwr, Cledwyn Hughes, o'r Swyddfa Gymreig i'r Adran Amaeth a daeth George Thomas yn Ysgrifennydd Cymru yn ei le. Dyna ddechrau ar ddwy flynedd o gecru rhyngddo ac ymgyrchwyr iaith a chenedlaetholwyr.

  • Caewyd nifer o byllau glo, gan gynnwys yr Hafod ger Wrecsam ac Ynyscedwyn ger Ystradgynlais.

  • Trwy'r flwyddyn, bu nifer o ffrwydradau gan derfysgwyr Cymreig - gan gynnwys bom a wnaeth ddifrod mawr ar adeilad y Swyddfa Gymreig yng Nghaerdydd, a rhai ar bibellau dŵr, safle'r RAF ym Mhenbre ac (efallai) ar Glwb Gwledig ym Mhenisarwaun ger Caernarfon.

  • Ym mis Gorffennaf, bu'r diweddara' mewn cyfres o isetholiadau dramatig gyda Llafur yn ennill yng Nghaerffili. Ond roedd eu mwyafrif wedi syrthio o 21,148 i 1,784 gyda Phil Williams, ymgeisydd ifanc Plaid Cymru, yn ennill 14,274 pleidlais.

  • Agorodd Atomfa Trawsfynydd, yr unig orsaf niwclear yn y byd oedd heb fod ar lan y môr.

  • Agorodd dwy hostel Gymraeg yng Ngholeg y Brifysgol Aberystwyth - Ceredigion i fechgyn a Davies-Bryan i ferched. Ond roedd protestiadau yn erbyn y datblygiad gan fyfyrwyr eraill.

  • Cafwyd refferendwm ar agor tafarndai ar y Sul a phenderfynodd holl siroedd y gorllewin a'r gogledd-orllewin i aros yn sych.

  • Cafwyd y rali gyntaf tros sianel deledu Gymraeg a bu Eirug Wynne (y nofelydd, Eirug Wyn wedyn) yn ymgyrchu tros gael D ar geir wrth ddysgu gyrru.

  • Cafwyd y stamp dwyieithog cyntaf, yn dangos Pont Menai, a daeth y bardd Cynan i Borthaethwy i'w lansio.

    Y BYD

  • Roedd hi'n flwyddyn gythryblus yn hanes Tsiecoslofacia ar ôl i Alexander Dubcek ddod yn Ysgrifennydd y Blaid Gomiwnyddol yno ym mis Ionawr. Ar ôl iddo ddiwygio'r economi a chynyddu rhyddid y wasg (Gwanwyn Prag), ymosododd lluoedd yr Undeb Sofietaidd ar y wlad ym mis Awst.

  • Roedd llongau gofod yr Unol Daleithiau'n ymarfer ar gyfer rhoi dynion ar y lleuad.

  • Fietnam... Roedd hi'n flwyddyn fawr o brotest ymhlith myfyrwyr, yn arbennig ym Mharis. Ond roedd protestiadau mawr hefyd yn Llundain a'r Unol Daleithiau ... yn Fietnam llwyddodd y Vietcong o Ogledd Fietnam i gipio llysgenhadaeth yr Unol Daleithiau yn Saigon, prifddinas y De. Erbyn diwedd y flwyddyn, roedd yr Arlywydd Johnson o'r Unol Daleithiau wedi galw am gadoediad.

  • Pasiwyd deddf i wneud ysgaru'n haws - heb orfod rhoi'r bai ar neb.

  • Bu cyfyngu ar fewnfudo i mewn i wledydd Prydain ar ôl i Asiaid ddechrau dianc o Kenya ble'r oedd cyfreithiau newydd yn cyfyngu ar eu gallu i gael gwaith. Saciwyd Enoch Powell o fainc flaen y Ceidwadwyr am wneud araith yn rhybuddio y byddai tywallt gwaed oherwydd mewnfudo.

  • Dwy lofruddiaeth fawr... Lladdwyd Martin Luther King, un o arweinwyr pobol groenddu yr Unol Daleithiau. Cafodd ei saethu ym Memphis ar Ebrill 4. Cafodd ei lofrudd, James Earl Ray, ei ddal yn Llundain ... Cafodd y Seneddwr Robert Kennedy ei saethu'n farw, fel ei frawd yr Arlywydd Kennedy bum mlynedd ynghynt. Sirhan Sirhan, dyn o wlad yr Iorddonen, yn cael ei ddedfrydu i farwolaeth am ei ladd (er na ddigwyddodd hynny ddim).

  • America, Rwsia, Prydain a dros 50 gwlad arall yn arwyddo cytundeb i atal arfau niwclear rhag lledu.

  • Digwyddiadau pwysig i'r dyfodol... Saddam Hussein yn dod yn Is Gadeirydd Cyngor Chwyldroadol Irac ar ôl coup d'etat... a Richard Nixon yn ennill etholiad Arlywydd yr Unol Daleithiau.

  • Dechreuodd gorymdeithiau hawliau sifil yng Ngogledd Iwerddon, gyda chymaint â 10,000 o'r gymuned Babyddol yn cerdded i dynnu sylw at eu diffyg hawliau.

  • Mary Bell, 11 oed o Newcastle, yn cael ei dedfrydu i'w chadw dan glo am oes am ladd dau fachgen bach ym mis Mai a Mehefin. Achos mawr arall y flwyddyn oedd hwnnw yn erbyn y gangsters o Lundain, y Brodyr Kray.

  • Daeth y flwyddyn i ben gyda Jac yr Undeb yn cael ei gostwng am y tro olaf yn Salisbury, Rhodesia, a baner newydd wyrdd a gwyn y wlad yn codi yn ei lle.

    CERDDORIETH

  • Hon, medden nhw, oedd blwyddyn geni canu pop Cymraeg. Daeth Hogia'r Wyddfa a'r ddeuawd Tony ac Aloma i'r amlwg, yn ogystal â merch ysgol o Bontardawe o'r enw Mary Hopkin a chanwr o Sir Benfro, Mike (sic) Stevens.

  • Dyma Ddeg Uchaf y Cymro ym mis Rhagfyr:
    1. Caffi Gaerwen - Tony ac Aloma (Cambrian)
    2. Mae Gen i Gariad - Tony ac Aloma (Cambrian)
    3. Dewch i ddawnsio - Y Pelydrau (Dryw)
    4. Tylluanod - Hogia'r Wyddfa (Dryw)
    5. A chofiwn ei eni ef - Dafydd Iwan ac Edward (Teldisc)
    6. Mynd i'r fan a'r fan - Hogia Llandegai (Cambrian)
    7. Cariad - Y Perlau (Cambrian)
    8. Mae pob Awr - Mary Hopkin (Cambrian)
    9. Paid â dodi dadi ar y dôl - Y Triban (Cambrian)
    10. Deg o Ganeuon - Elwyn Jones (Dryw)

  • Cafwyd cyngherddau anferth y Pinaclau Pop am y tro cyntaf.

  • Yn ogystal â bod yn y siartiau Cymraeg, aeth Mary Hopkin i rif un gwledydd Prydain gyda Those Were the Days.

  • Ymhlith y caneuon Saesneg roedd Hello, Goodbye a Hey Jude gan The Beatles, Ballad of Bonnie and Clyde gan Georgie Fame, Cinderella Rockefella gan Esther ac Abi Ofarim, Delilah gan y Cymro, Tom Jones, y gân ddoniol Lily The Pink gan y Scaffold a Young Girl gan Union Gap. Daeth cân Manfred Mann, Mighty Quinn, yn siant i gefnogwyr pêl-droed Newcastle, lle'r oedd Wyn (Mighty Wyn) Davies o Gaernarfon yn arwain y llinell flaen.

  • Sbaen yn ennill yr Eurovision gyda Massiel yn canu'r geiriau cofiadwy, 'La la la'.

    CELFYDDYDAU

  • Cafwyd y pantomeim Cymraeg cyntaf erioed - Twm Sion Cati yn Theatr Felinfach.

  • Lansiwyd comic Cymraeg newydd i blant cynradd - Hebog. Ei olygydd ac un o'r cyfranwyr oedd y bardd Gerallt Lloyd Owen. Roedd hi'n flwyddyn dda i blant, cyhoeddodd Roald Dahl, a anwyd yng Nghaerdydd, ddau o'i lyfrau enwocaf: Charlie and the Chocolate Factory a James and the Giant Peach.

  • Cafwyd cystadleuaeth unigryw yn Eisteddfod Genedlaethol y Barri. Rhannodd beirniaid y Goron dair ffordd a bu raid cael Syr Thomas Parry i dorri'r ddadl. Yr enillydd yn y diwedd oedd Haydn Lewis.

  • Cafodd pwerau'r Lord Chamberlain i sensro dramâu llwyfan eu dileu.

  • Agorodd Siop y Pethe yn Aberystwyth, y gyntaf o do newydd o siopau llyfrau Cymraeg. Pâr ifanc o'r enw Gwilym a Megan Tudur oedd y perchnogion.

    FFILMIAU

  • Cafodd un o ffilmiau gwell y gyfres Carry On ei gwneud yng Nghwm Llan ger Beddgelert. Gwnaed i'r ardal edrych fel rhan o Bacistan ar gyfer Carry On Up The Khyber.

  • Cyhoeddwyd ffilm The Graduate yng ngwledydd Prydain gyda golygfeydd rhywiol dadleuol rhwng yr actorion Dustin Hoffman ac Anne Bancroft.

  • Dwy ffilm gerddorol fawr - Chitty Chitty Bang Bang gyda char yn hedfan ac Oliver, wedi'i seilio ar nofel Oliver Twist gan Charles Dickens.

  • Roedd yr actores Jane Fonda mewn dillad rwber yn Barbarella a ffotograffydd o Gymru, David Hurn, oedd yn gyfrifol am y lluniau cyhoeddusrwydd enwog ohoni.

  • Rhoddodd The Beatles gynnig arall ar ffilm gyda The Yellow Submarine.

    TELEDU

  • Cafwyd isdeitlau Saesneg am y tro cyntaf ar ddrama deledu Gymraeg.

  • Ymunodd yr actores ifanc Gaenor Morgan Rees gyda chast Byd a Betws, y ddrama sebon deledu gyntaf yn Gymraeg.

  • Dechreuodd Ryan a Ronnie, y ddeuawd ddigrif fwya' llwyddiannus erioed yn Gymraeg.

  • Yn ddadleuol iawn, daeth HTV i ddisodli TWW - un o'r rhaglenni cyntaf oedd y rhaglen adloniant 04 05 Ac Ati. Roedd gan y BBC raglen ganu o'r enw Hob y Deri Dando a'r rhaglen hen bethau, Lloffa.

  • Rhaglenni Saesneg ar y bocs: Softly Softly (drama heddlu wedi ei hysgrifennu gan y Cymro, Elwyn Jones) Z Cars (heddlu eto), Daktari (antur gydag anifeiliaid), Take Your Pick (gêm deledu gyda Michael Miles), High Chapparal (cowbois), Till Death Us Do Part (comedi ddadleuol gydag Alf Garnett yn brif gymeriad a Tony Booth, tad yng nghyfraith Tony Blair, yn un o'r actorion).

    CHWARAEON

  • Bu helynt ar ôl i'r chwaraewr criced croenddu Basil D'Oliveira gael ei rwystro rhag chwarae criced yn Ne Affrica. Canslwyd taith yr MCC o ganlyniad.

  • Bu'r Gemau Olympaidd yn Ninas Mecsico. Cafwyd saliwt Black Power gan Tommy Smith a John Carlos, dau o redwyr yr Unol Daleithiau, a llwyddodd Bob Beamon i dorri record byd y Cymro Lyn Davies am y naid hir - roedd yr awyr denau yn fantais. Cyflwynodd Dick Fosbury ei Fflop i'r byd yn y naid uchel.

  • Enw mawr Gêmau Olympaidd y Gaeaf oedd Jean Claude Killy a enillodd dair medal aur i Ffrainc yn y prif rasus sgïo.

  • Enillodd West Bromwich Albion Gwpan yr FA, gyda'r Cymro, Graham Williams, yn gapten.

  • Manchester United yn ennill Cwpan Ewrop - y tîm cyntaf o Loegr i wneud hynny. Awr fawr George Best, Bobby Charlton a'r rheolwr Matt Busby.

  • O'r diwedd llwyddodd y paffiwr o Ferthyr, Howard Winstone, i ennill teitl pwysau plu y byd yn erbyn Vincente Saldivar o Fecsico (a'i golli wedyn yr un flwyddyn). Ef oedd ail bencampwr byd yr hyfforddwr o Ferthyr, Eddie Thomas, yn 1968 - yr Albanwr, Ken Buchanan oedd y llall.

  • Yn absenoldeb Muhamad Ali, Joe Frazier yn ennill pencampwriaeth paffio pwysau trwm y byd.

  • Martin Woodroffe o Gaerdydd yn bersonoliaeth chwaraeon y flwyddyn yng Nghymru ar ôl ennill medal arian yn y Gemau Olympaidd am nofio.

  • Rod Laver o Awstralia a Billie Jean King a enillodd bencampwriaeth tennis Wimbledon - y bencampwriaeth agored gyntaf, yn cynnwys chwaraewyr proffesiynol yn ogystal ag amatur.

  • Red Alligator oedd enillydd ras y Grand National.

    GWYDDONIETH

  • Ehedodd awyren 747 am y tro cyntaf a gwnaeth awyren Concorde daith fer, araf, i lawr y rhedfa yn Toulouse, Ffrainc.

  • Roedd nifer o lawdriniaethau arloesol yn y newyddion. Roedd Phyllis Prichard, o Gonwy, yn un o'r tîm a wnaeth ragor o drosglwyddiadau calon yn Ne Affrica a chafwyd trosglwyddiad calon cyntaf Ewrop, yn ogystal â throsglwyddiadau ysgyfaint ac afu/iau yng ngwledydd Prydain.

  • Dyfais ryfedda'r flwyddyn - llong danfor a oedd yn gallu hwylio a hedfan hefyd - dyfais Walter Reid yn yr Unol Daleithiau.

  • Dyfeisiwyd cell i ddal gwybodaeth - fersiwn cynnar o ddisg fflopi'r cyfrifiadur.

  • Defnyddiwyd camera a oedd yn gallu mynd i mewn i'r stumog am y tro cyntaf - byddai'r endo camera yn ddechrau ar chwyldro meddygol.

    FFORDD O FYW

  • Y trên stêm ola' yn mynd o Lerpwl i Carlisle ac yn ôl - lein fach y Rheidol o Aberystwyth i Bontarfynach oedd yr unig lein stêm ar ôl yn nwylo British Rail.

  • Creodd y Pab ddadlau trwy gondemnio dulliau atal cenhedlu.

  • Priodasau'r flwyddyn - y canwr, Dafydd Iwan Jones (sic) a Marian Thomas (gwrthodson nhw dderbyn tystysgrif briodas uniaith Saesneg) a Jackie Kennedy (gweddw'r Arlywydd Kennedy) gydag Aristotle Onassis (y perchennog llongau o wlad Groeg).

  • Prisiau: Pris peint o lefrith/llaeth yn codi i 10½d y peint - 4½c heddiw. Pris Land Rover yn codi i £750. Roedd Morris 1100 yn £696.4.0d a bwthyn tair llofft ym Mrynsiencyn ar gael am £2,500.

  • Car newydd y flwyddyn oedd y Ford Escort. Roedd yn disodli'r Ford Anglia a hwn fyddai hoff gar gyrwyr rali a ffermwyr ifanc. Y pris isaf oedd £635.

  • Cyflwynwyd y peiriant chwarae fideo cyntaf yn yr Unol Daleithiau.

  • Trowyd y clociau ymlaen gan ddechrau British Standard Time - y syniad oedd peidio â'u troi nhw'n ôl eto yn yr Hydref.

  • Ffasiwn - Lês-lliain-bwrdd ar flowsus, sgertiau culotte, cotiau maxi hir dros ffrogiau/ sgertiau mini, bŵts gyda strapiau a byclau, eraill gyda sbardun.

    MARWOLAETHAU

  • Lladdwyd Yuri Gagarin mewn damwain awyren. Ef oedd y dyn cyntaf i fynd i'r gofod. A lladdwyd Jim Clark, y gyrrwr rasio o wledydd Prydain, mewn ras yn yr Almaen.

  • Bu farw actor comic enwoca'r byd, Charlie Chaplin, yn 88 oed.

    Collodd Cymru bedwar bardd mawr - Isfoel, Gwenallt, Wil Ifan a Crwys.

  • Roedd yr Arglwydd Kemsley yn fwy enwog dan enw'r teulu - Berry - y penaethiaid papur newydd o Ferthyr.

  • Collodd yr Unol Daleithiau ei hawdur mwyaf poblogaidd - John Steinbeck - a Lloegr ei hoff awdur plant, Enid Blyton.


  • Cofio...

    [an error occurred while processing this directive] [an error occurred while processing this directive] [an error occurred while processing this directive]


    About the BBC | Help | Terms of Use | Privacy & Cookies Policy