I nodi Dydd Cofio'r Holocost bu John Roberts yn holi Llion Roberts dyn camera sydd wedi bod yn ymweld â gwersylloedd fel Auschwitz, Birkenau a Belsen ac yn ffilmio a holi Iddewon a fu mewn gwersylloedd neu ag aelodau o'u teuluoedd.
Mae Dydd Cofio'r Holocost yn digwydd ar yr union ddyddiad y rhyddhawyd yr Iddewon o Auschwits a Birkenau gan fyddin Rwsia.
Rhan o'r sgwrs rhwng Llion Roberts a John Roberts ar Bwrw Golwg ddydd Sul 27 Ionawr 2008
Dywedodd Llion Roberts bod cynnal diwrnod o'r fath yn hynod o bwysig:
"Mae diwrnod fel hyn yn bwysig i gofio beth mae dyn yn gallu'i wneud i ddyn a'r golled sydd wedi digwydd nid i'r Iddewon yn unig ond i lot o bobl eraill hefyd [sydd] wedi dioddef.
"Mae'n yn bwysig ein bod yn cofio diwrnod fel hyn," meddai.
"Mae'r campiau yma wedi cau er 1945 ac fe fyddai hi'n braf gweld y camp diwethaf yn cael ei gau - camp Delta Guantanamo Bay," ychwanegodd wrth gloi ei sgwrs.
Yn ystod ei sgwrs bu'n sôn am rai o'r bobl a gyfarfu a ddioddefodd yn y gwersylloedd:
Colli bob dim "Beth sy'n sefyll allan ydi eu bod nhw wedi colli bob dim wedi colli eu teulu yn gyfan gwbl . [Fe aeth] cymaint ohonyn nhw drosodd i'r America i leoedd fel New Jersey ac Efrog Newydd a dechrau efo dim byd ac wedi bod yn llwyddiannus - rhai ohonyn nhw wedi troi allan yn Biliwnêrs.
"Ac mae yna gymaint ohonyn nhw sydd ddim yn casáu y bobl sydd wedi achosi beth sydd wedi digwydd iddyn nhw," meddai.
Cyfeiriodd Llion Roberts hefyd hefyd at ddigwyddiadau dirdynnol yn y gwersyll.
Un a welodd ei fam a'i ddau frawd yn cerdded i ffwrdd i'r siambr nwy ac yn syth i'r amlosgfa.
Ond roedd un o'r bobl oedd yn gweithio yn yr amlosgfa wedi dweud wrtho ei fod ef wedi casglu llwch y fam a gweddill y teulu a'i roi nhw mewn jar o flaen y goeden fwyaf sydd wrth ddrws cefn yr amlosgfa!
Pan ymwelodd Llion Roberts a'r carcharor a ddaeth oddi yno yn fyw a'r gwersyll yr oedd yno o hyd un goeden lawer iawn mwy na'r lleill.
"A phan welodd o'r goeden yna roedd y gwr camera yn stryglio i ddal ei gamera . Roedd yn anhygoel ei fod wedi dod drosodd," meddai llion Williams.
Adroddodd hefyd hanes carcharor arall yn dianc o drên oedd yn eu cludo ac yn cyfarfod ei frawd flynyddoedd wedyn.
 |