Pwmpen

Calan Gaeaf

Mae Noson Calan Gaeaf yn hen ddathliad i nodi diwrnod olaf y flwyddyn Geltaidd sef Hydref 31. Dyma'r noson, yn ôl traddodiad, pan mae'r ffin rhwng y byw a'r marw yn diflannu a phan fo ysbrydion yn crwydro'r ddaear.

Gŵyl Baganaidd yw hi'n wreiddiol a chredai'r hen Gymry fod eneidiau'r meirw yn troedio ymhlith y byw ar yr adeg hon o'r flwyddyn.

Byddent yn gwisgo masgiau er mwyn cadw ysbrydion drwg i ffwrdd. Dyna wraidd y grefft o gerfio wynebau ar feipen a'i harddangos yn y ffenestr.

Fel nifer fawr o wyliau Celtaidd cafodd yr ŵyl hon ei mabwysiadu gan yr Eglwys gyda dyfodiad Cristnogaeth a'i hail gyflwyno fel Gŵyl yr Holl Saint ar Dachwedd 1 a Gŵyl yr Holl Eneidiau ar Dachwedd 2, gan barhau'r traddodiad o gofio eneidiau'r meirw.

Datblygodd nifer o draddodiadau Cymreig o gwmpas yr ŵyl yn ymwneud â gemau, rhigymau a pharatoi bwyd.

Ond erbyn heddiw mae traddodiadau Halloween yr Unol Daleithiau wedi disodli'r ŵyl Baganaidd Gymreig a hwyl trick or treat wedi disodli elfennau mwy difrifol yr hen grefydd. Pwmpen sy'n cael ei defnyddio gan amlaf heddiw yn hytrach na meipen neu swejen.

  • Hanes Calan Gaeaf gan Emma Lile o Amgueddfa Werin Cymru Sain Ffagan ar wefan Lleol

  • Chwedlau Myrddin

    Morgana

    Straeon a gemau

    Ewch ar anturiaethau gyda'r cymeriadau yn ein gemau a straeon cyfoes.

    RhyfeddOD

    Mynwent

    Ysbrydion

    Straeon ysbryd a chlipiau fideo a sain o bob cwr o Gymru.

    Dysgu

    Celtiaid yr Oes Haearn

    Celtiaid

    Dewch i ddysgu mwy am fyd Celtiaid Oes yr Haearn yng Nghymru.

    Llywio drwy’r BBC

    BBC © 2014 Nid yw'r BBC yn gyfrifol am gynnwys safleoedd allanol.

    Mae'r dudalen hon yn ymddangos ar ei gorau mewn porwr cyfoes sy'n defnyddio dalennau arddull (CSS). Er y byddwch yn gallu gweld cynnwys y dudalen hon yn eich porwr presennol, fyddwch chi ddim yn cael profiad gweledol cyflawn. Ystyriwch ddiweddaru'r porwr os gwelwch yn dda, neu alluogi dalennau arddull (CSS) os yw'n bosib i chi wneud hynny.