In order to see this content you need to have both Javascript enabled and Flash installed. Visit BBC Webwise for full instructions

Arferion Nadolig

Yn y clip hwn, mae Robin Gwyndaf, cyn Guradur Bywyd Gwerin San Ffagan, yn sôn am arferion fel gwneud drygau ar noswyl Nadolig, gwneud cyflaith, y Plygain, gemau wedi cinio (gŵydd fel arfer), rhoi'r cyff Nadolig ar y tân i gadw'r ysbrydion drwg i ffwrdd ac arferion gŵyl San Steffan.

Darlledwyd y clip yn wreiddiol ar raglen Merched yn Bennaf yn 1967.

Canu Plygain

Mae nifer o'r traddodiadau sy'n ymwneud â'r Nadolig a'r Calan ers talwm yn gwbl unigryw i Gymru. Un o'r rhain yw gwasanaeth y Plygain sy'n dal i gael ei gynnal mewn rhai rhannau o Gymru.

Gwasanaeth cwbl Gymreig yw'r Plygain a gynhelir mewn capel neu eglwys yn gynnar ar fore'r Nadolig neu ar noswyl Nadolig fel arfer. Bydd dynion a merched yn canu carolau hynafol, digyfeiliant fel arfer ac mewn tri neu bedwar llais. Er mai dathlu geni a hanes Crist mae'r geiriau - mae gwreiddiau cerddorol carolau'r Plygain yn ddwfn yn nhraddodiad gwerin Cymru.

Ers talwm, roedd Plygeiniau yn cael eu cynnal mewn gwahanol lefydd yn y plwyf dros gyfnod y Nadolig a hyd at yr hen Galan, Ionawr 12fed.

Cliciwch yma i gael mwy am ganu'r Plygain a chlip ffim yma.

Gwneud cyflaith

Byddai nosweithiau gwneud cyflaith yn achlysur cymdeithasol gyda'r taffi weithiau'n cael ei wneud ar garreg yr aelwyd ac yn cael ei 'dynnu' i'w siâp nodweddiadol.

Yn draddodiadol roedd yn digwydd ar noswyl Nadolig cyn y gwasanaeth Plygain.

Traddodiad arall oedd rhagweld pwy fyddai rhywun yn ei briodi drwy ollwng darnau o'r taffi i mewn i ddŵr oer a gweld pa lythyren a ffurfiai.

Dryw
Dryw

Hela'r dryw

Mae gŵyl y Nadolig yn dod i ben ar Nos Ystwyll, Ionawr 6ed, ddeuddeg diwrnod wedi dydd Nadolig.

Ar y diwrnod hwn ers talwm fe arferid hela'r dryw, sy'n aderyn bach, cyflym â chân uchel, brysur ganddo. Mae'n mesur tua phedair modfedd mewn hyd ac yn pwyso cymaint â darn punt.

Byddai dryw yn cael ei ladd, ei addurno a'i roi mewn tŷ bychan.

Byddai grŵp o ddynion wedyn yn cludo'r tŷ o gwmpas y pentref. Byddai trigolion y pentref yn rhoi arian iddyn nhw am y fraint o gael cipolwg ar yr aderyn bach.

Wrth gwrs mae'r arferiad hwn wedi dod i ben ers tro a does dim llawer o arwyddocâd i Nos Ystwyll yng Nghymru bellach.

Yn ôl traddodiad hefyd, mae'n rhaid sicrhau eich bod yn tynnu'r goeden Nadolig a'r holl addurniadau ar y diwrnod hwn neu fe fydd anlwc yn dod i chi weddill y flwyddyn.

Yn y clip uchod mae sôn hefyd am hela anifeiliaid bach eraill adeg y Nadolig.

Mae mwy am arferion eraill y cyfnod rhwng y Nadolig a'r flwyddyn newydd yma, gan gynnwys y Fari Lwyd a hel Calennig.


Cestyll

Castell Dolbadarn

Oriel Cestyll

Hanes rhai o gestyll mwyaf adnabyddus a hanesyddol bwysig Cymru.

Crefydd

Delw Cristnogol mewn carreg

Oes y Seintiau

Cymru yng nghyfnod Dewi Sant a'r Cristnogion Celtaidd cynnar.

Mudo

Statue of Liberty

Dros foroedd mawr

Hanes y Cymry a adawodd eu cartrefi i chwilio am fywyd gwell.

Symbolau Cymru

Tair pluen Tywysog Cymru (Llun: Tomasz Przechlewski)

Hunaniaeth?

Y stori y tu ôl i symbolau ac arwyddluniau traddodiadol y Cymry.

Llywio drwy’r BBC

BBC © 2014 Nid yw'r BBC yn gyfrifol am gynnwys safleoedd allanol.

Mae'r dudalen hon yn ymddangos ar ei gorau mewn porwr cyfoes sy'n defnyddio dalennau arddull (CSS). Er y byddwch yn gallu gweld cynnwys y dudalen hon yn eich porwr presennol, fyddwch chi ddim yn cael profiad gweledol cyflawn. Ystyriwch ddiweddaru'r porwr os gwelwch yn dda, neu alluogi dalennau arddull (CSS) os yw'n bosib i chi wneud hynny.