BBC HomeExplore the BBC
Mae’r dudalen yma wedi cael ei harchifo ac nid yw’n cael ei diweddaru bellach. Mwy am dudalennau sydd wedi eu harchifo.

LLUN
17eg Tachwedd 2014
Hygyrchedd
Geiriau Yn Unig
Ynys Môn

BBC Homepage
BBC Cymru
BBC Lleol

CymruGoOrGoDdCanolDeOrDeDd
»

Gogledd Orllewin

Newyddion Lleol

Chwaraeon

Tywydd / Teithio

Digwyddiadau

Papurau Bro

Cerddoriaeth

Oriel yr Enwogion

Trefi a Phentrefi

Awyr Agored

Hanes

Lluniau

Gwefannau lleol

Eich Llais Chi

BBC Vocab
OFF / I FFWRDD
» Turn ON
Troi YMLAEN
» What is VOCAB? Beth yw GEIRFA?
 

Ymateb

Cymorth

Wedi mwynhau'r ddalen hon?
Anfonwch hyn at gyfaill!

 
Bryn Celli Ddu Yr Oes Efydd
A wyddoch chi fod mynwent o'r Oes Efydd yng Ngaerwen? Dyma Alun Gruffydd o Oriel Môn i fwrw golwg ar arferion ein cyndadau.
"Ym Mryn Celli Ddu, Llanddaniel, mae 'na enghraifft o un o siambrau claddu mwyaf cyffroes ac enwocaf Prydain. Dim ond tua 15 o siambrau claddu o'r fath sydd yn dal i fod, er y credir fod dwywaith cymaint â hynny wedi bodoli.

"Rhyw fath o gell neu ystafell yw'r siambrau o dan dwmpath o bridd, wedi eu dal i fyny gan sustem o gerrig. Mi allwch chi ymweld â'r siambr ym Mryn Gelli Ddu - rhaid cerdded i lawr coridor bach tuag at agoriad yn y pen draw lle bydden nhw wedi gosod y cyrff.

"Does dim un steil pendant i'r siambrau claddu ym Môn. Rydan ni mewn ffordd yn rhyw fwngral o ynys achos 'does dim un steil yn perthyn i Fôn. Ar yr ochr yma o Gymru mae'r steiliau adeiladu wedi cael eu dwyn o'r Iwerddon, yr Alban, Llydaw a hyd yn oed Sbaen. Mae diffyg un steil pendant yng ngorllewin Cymru yn dangos fod 'na berthynas rhwng yr holl bobloedd oedd yn byw ddwy ochr i Fôr Iwerddon.

"Mae Capel Eithin ger Gaerwen hefyd yn safle sydd wedi cael ei chloddio fwy nag unwaith. Mae yna olion mynwentydd Oes Efydd yn ogystal â deunydd ychydig mwy diweddar wedi ei ddarganfod yno.

Yrnau o'r Oes Efydd yn Oriel Môn

"Y peth mwyaf cyffroes yw'r wrnau - potiau o gyfnod yr Oes Efydd oedd yn nodweddiadol iawn o systemau claddu'r cyfnod yma. Yn fras, y cyfnod o 2,500 cyn Crist i 1,000 Cyn Crist yw'r Oes Efydd. Mae'r rhai sydd ganddon ni yn Oriel Môn o bedwar neu bump o safleoedd ar yr ynys fel Capel Eithin, Pentraeth a Phenmon.

"Byddai poblogaeth yr Oes Efydd wedi deillio o ffermwyr Oes y Cerrig a'r cyfnod Neolithig.

"Ar ôl yr Oes Cerrig darganfuwyd metel a daeth newid i batrwm bywyd ym mhob ffordd. Arferai pawb fyw yn gymunedol a chyfartal, ond pan ddaethant o hyd i'r metel sgleiniog, daeth hierarchaeth i'r gymuned. Yn lle claddu pobl gyda'i gilydd yn yr hen siambrau, gwelwyd beddi ar gyfer unigolion, i ddangos bod rhai yn bwysicach nac eraill."



Lleol i Mi
Radio Cymru
Llyfrau


About the BBC | Help | Terms of Use | Privacy & Cookies Policy