BBC HomeExplore the BBC
Mae’r dudalen yma wedi cael ei harchifo ac nid yw’n cael ei diweddaru bellach. Mwy am dudalennau sydd wedi eu harchifo.

LLUN
17eg Tachwedd 2014
Hygyrchedd
Geiriau Yn Unig
Ynys Môn

BBC Homepage
BBC Cymru
BBC Lleol

CymruGoOrGoDdCanolDeOrDeDd
»

Gogledd Orllewin

Newyddion Lleol

Chwaraeon

Tywydd / Teithio

Digwyddiadau

Papurau Bro

Cerddoriaeth

Oriel yr Enwogion

Trefi a Phentrefi

Awyr Agored

Hanes

Lluniau

Gwefannau lleol

Eich Llais Chi

BBC Vocab
OFF / I FFWRDD
» Turn ON
Troi YMLAEN
» What is VOCAB? Beth yw GEIRFA?
 

Ymateb

Cymorth

Wedi mwynhau'r ddalen hon?
Anfonwch hyn at gyfaill!

 
Dyn wedi ei wisgo fel Llychlynwr Y Llychlynwyr
Cynhelir gŵyl flynyddol ym Môn i ddathlu gorffennol Llychlynaidd yr ynys. Dyma Ann Benwell i fwrw golwg dros ddylanwad y Llychlynwyr ar yr ynys - ai dylanwad da neu ddrwg oedd yr 'ysbeilwyr' o'r gogledd?
"Mae nifer wedi cwestiynu hanes y Celtiaid yn ddiweddar. Roedd rhai yn credu eu bod wedi cael eu herlid o Fôn gan oresgynwyr eraill dros y canrifoedd. Ond rydw i'n meddwl mai'r un grŵp o bobl oeddent, dim ond bod eu credoau a'u ffordd o fyw wedi newid yn raddol dros y canrifoedd. Dwi'n siŵr fod yr un bobl wastad wedi byw ar yr ynys, yn ffermio ac yn hela, gyda dylanwad mewnfudwyr a masnachwyr yn helpu i newid pethau yn ara' deg.

"Un o'r grwpiau hynny a laniodd ar yr ynys oedd y Llychlynwyr, er nad yw'n glir faint o ddylanwad gawsan nhw ar y bobl leol. Fe fu Mark Redknap o Amgueddfa Genedlaethol Cymru yn arwain cloddiad yn Llanbedrgoch a dysgodd lawer am bresenoldeb y Llychlynwyr yn yr ardal - eu bod wedi ymosod a bod rhai wedi setlo. Ond mae'n anodd dweud am ba mor hir y gwnaethon nhw aros.

"Yn ôl yr hanes, credir i'r Llychlynwyr lanio ac ysbeilio ym Mhenmon, ond mae olion y traddodiad Norwyaidd ar y croesau ym Mhenmon felly mae'n rhaid bod y Llychlynwyr wedi cael rhywfaint o ddylanwad da.

"Yn ôl y gred, adeiladodd Olaf, hynafiad i Gruffydd ap Cynan gastell ar yr ynys ond nid oes neb yn sicr ym mhle.

"Ond y dylanwad mwyaf yw enw 'Saesneg' yr ynys, gan mai enw Llychlynaidd yw Anglesey. Tarddiad yr enw yw 'Ongl's ey' - Mae 'Ongl' yn enw Llychlynaidd ac 'ey' yn golygu ynys - felly ynys Ongl. Ond pwy oedd Ongl, a pham yr oedd mor bwysig iddo gael ynys mor fawr â Môn wedi ei henwi ar ei ôl? Rwy'n deall ynysoedd bach fel y Skerries a Presholm (Ynys Seiriol) yn cael enwau Llychlynaidd ond mae rhoi eich enw i ynys fel Môn yn gamp. "

  • Gŵyl Llychlynwyr Amlwch


  • Lleol i Mi
    Radio Cymru
    Eisteddfodau


    About the BBC | Help | Terms of Use | Privacy & Cookies Policy