Esgyniad Hillary o Seland Newydd (uchod ar y dde) a Sherpa Tenzing Norgay o Nepal (uchod ar y chwith) oedd un o uchafbwyntiau'r ganrif. Gohebydd y Times, yn disgrifio'r achlysur, oedd James Morris, sy'n fwy adnabyddus i ni heddiw fel yr awdures enwog Jan Morris o Lanystumdwy.

Roedd merch perchennog y gwesty, Jane Pullee, yn ddeg oed pan glywodd fod Hillary a Tenzing wedi cyrraedd brig y mynydd.

Dywedodd mewn cyfweliad yn 2003, hanner can mlwyddiant yr orchest, bod ei theulu wedi bod ar bigau'r drain tra'n disgwyl am newyddion am hynt y daith wedi i dîm Hillary ymadael â Chymru.

"Am hanner nos, 1 Mehefin 1953, canodd y ffôn gyda'r Times yn galw i ddweud eu bod wedi cyflawni'r dasg," meddai.

"Cododd fy nhad bawb o'u gwelyau, gan ddweud y byddai'n eu lluchio allan os na fyddent yn codi!"

Cawsant siampên i ddathlu, ac mae waliau'r gwesty wedi'u haddurno efo lluniau a dogfennau yn ymwneud â'r hanes, ynghyd â'r rhaff a ddefnyddiwyd gan Hillary a Tenzing, a'r gwpan haearn y buont yn yfed ohonni.

"Dyma gartref dringo ym Mhrydain - ffurfiwyd Clwb y Mynyddwyr yn y bar," meddai Ms Pullee.

Tra'n aros yn Eryri bu'r tîm yn profi'r cyfarpar dringo - yr esgidau a'r cyflenwad ocsigen - am dri mis.

Dirprwy arweinydd y tim oedd Charles Evans, a drigai gerllaw yng Nghapel Curig. Llawfeddyg o Ddyffryn Clwyd oedd Syr Charles cyn iddo fynd yn bennaeth ar Brifysgol Cymru, Bangor.

Bu bron iddo guro pawb i'r copa, gan mai ef oedd prif ddringwr y parti ym 1953, ond pan oedd o a'i bartner Tom Bourdillon lai na chanllath o'r copa bu raid iddynt droi'n ôl oherwydd nam yn eu cyfarpar ocsigen. Oni bai am hynny, Cymro fyddai wedi bod y cyntaf i'r copa!

Ddau ddiwrnod yn ddiweddarach cyrhaeddodd Hillary a Tenzing y brig, gan ennill y clod. Aeth Hillary ymlaen i greu ymddiriedolaeth i helpu pobl Nepal, ac adeiladwyd ysbytai, ysgolion a phontydd yno; gwnaed ef yn ddinesydd anrhydeddus yn Nepal yn 2003.

Yn dilyn marwolaeth Hillary yn Ionawr 2008, dywedodd Ms Pullee eu bod wedi gostwng banner Seland Newydd a oedd yn chwifio uwch ben y gwesty fel arwydd o barch.

Mae hi'n cofio Syr Hillary fel dyn arbennig a oedd yn credu mai sefydlu Ymddiriedolaeth yr Himalaya yn Nepal oedd ei gyflawniad mawr, nid dringo Everest. Daeth i Ben-y-gwryd am y tro olaf yn 1998.

Mae sawl cysylltiad rhwng Cymru ag Everest.

Enwyd y mynydd ar ôl y tirfesurydd George Everest o Grucywel yn Sir Fynwy.

Charles Bruce o Aberpennar oedd y dyn cyntaf i symbylu cais i ddringo'r mynydd ac ef oedd arweinydd cais Mallory ac Irvine yn 1922.

Cwm yw enw rhan orllewinol y mynydd fel teyrnged i gymoedd Eryri.

Roedd Irvine, partner Mallory, yn hannu o Gynwyd ger y Bala - mae ei gorff ar y mynydd byth.

Eric Jones o Dremadog oedd trydydd aelod y tîm a ddringodd Everest yn 1978, pan aeth Messner and Habler i'r brig heb ocsigen.

Caradog Jones oedd y Cymro cyntaf i gyrraedd y brig.

Cynhelir aduniad ym Mhen-y-gwryd fis Mai 2008 i ddathlu 55 mlynedd ers yr esgyniad cyntaf i gopa Everest a 53 mlynedd ers y daith gyntaf i ben Kangchenjunga, a arweiniwyd gan Charles Evans.