BBC HomeExplore the BBC
Mae’r dudalen yma wedi cael ei harchifo ac nid yw’n cael ei diweddaru bellach. Mwy am dudalennau sydd wedi eu harchifo.

MAWRTH
18fed Tachwedd 2014
Hygyrchedd
Geiriau Yn Unig
Papurau Bro

BBC Homepage
BBC Cymru
BBC Lleol

CymruGoOrGoDdCanolDeOrDeDd
»

Gogledd Orllewin

Newyddion Lleol

Chwaraeon

Tywydd / Teithio

Digwyddiadau

Papurau Bro

Cerddoriaeth

Oriel yr Enwogion

Trefi a Phentrefi

Awyr Agored

Hanes

Lluniau

Gwefannau lleol

Eich Llais Chi

BBC Vocab
OFF / I FFWRDD
» Turn ON
Troi YMLAEN
» What is VOCAB? Beth yw GEIRFA?
 

Ymateb

Cymorth

Wedi mwynhau'r ddalen hon?
Anfonwch hyn at gyfaill!

 
Y Pentan
Celyn Carol Nadolig
18 Rhagfyr 2003
Yr adeg yma o'r flwyddyn clywir cerddoriaeth y Nadolig, o bob cyfeiriad. Un o'r ffefrynnau yw'r hen dôn Nos Galan, sydd i'w chlywed yn gyson ar y radio, y teledu ag yng nghynteddau siopau ac archfarchnadoedd.

Yn aml iawn cyfeirir ati fel carol draddodiadol Americanaidd, sef Deck the Halls. Ymddangosodd y dôn gyntaf ym 1760 mewn casgliad A Collection of Welsh, English and Scottish Airs o waith John Parry, Rhiwabon y Telynor Dall. Gwr o ardal Nefyn a ddaeth yn un o delynorion blaenllaw Prydain, ac a fu'n delynor Syr Watkin Williams Wynn yn Wynnstay, Rhiwabon.

Yn y ddeunawfed ganrif defnyddiodd Mozart yr alaw ar gyfer deuawd i biano a feiolin. Mae'r geiriau o waith Ceiriog yn rhai dra cyfarwydd i'r mwyafrif o Gymry.

Oer yw'r gwr sy'n methu caru,
Fal la- la. la. la, la, la,
Hen fynyddoedd annwyl Cymru,
Fal la- la. la. la, la, la,
Iddo ef a'u câr gynhesaf
Fal la- la. la. la, la, la,
Gwyliau llawen flwyddyn nesaf,
Fal la- la. la. la, la, la.

Mae'n amlwg i'r dôn groesi'r Iwerydd ac ym 1881 ymddangosodd fersiwn Saesneg yn y Franklin Square Song Collection, gan J.P. McCaskey dan y teitl, Deck the Halls.

Deck the halls with boughs of holly,
Fal la- la. la. la, la, la,
Tis the season to be jolly,
Fal la- la. la. la, la, la,

Ymhen dim ymledodd y gân fel tân gwyllt ledled yr Unol Daleithiau a deil yn ffefryn hyd heddiw. Un rheswm a gynigir am ei phoblogrwydd yw iddi ddod i'r amlwg yn yr America tua'r un adeg â'r llyfr, A Christmas Carol gan Charles Dickens a gyhoeddwyd ym 1843. Ar y pryd roedd Washington Irvine, yr awdur a hanesydd, yn gweithio'n ddygn i greu cytgord rhwng yr "Hen fyd" a'r "Byd Newydd". Un peth a wnaeth oedd disgrifio a gorfoleddu am lawenydd arferion Nadolig Lloegr. Roedd Deck the Halls yn ddelfrydol i'w bwrpas.

Er i'r dôn gael ei defnyddio fel carol, geiriau hollol seciwlar sydd iddi. Oni bai am y gair Yuletide, nid oes unrhyw gyfeiriad crefyddol ynddi. Serch hynny fel, cân Nadolig yr ystyrir hi fel arfer. Yn ddiamau mae'r dôn yn un siriol a llon ag yn gweddu i'r dim i ddatgan llawenydd y tymor.

Ni chollodd y dôn ddim o'i phoblogrwydd dros y blynyddoedd a chaiff ei defnyddio'n ddiddiwedd ar draws yr Unol Daleithiau i werthu nwyddau dros gyfnod y Nadolig. Mae cynhyrchwyr bob dim dan haul bron yn defnyddio'r dôn gan newid y cyfeiriad at ganghennau'r celyn i ba beth bynnag y mynnent werthu.

Er enghraifft mae un fersiwn yn annog y gwrandawyr i beidio defnyddio celyn naturiol. Yn ôl yr hysbysebwr defnydd pigog a pheryglus yw. Llawer gwell fuasai defnyddio yr addurniadau ffug a gynhyrchir gan ei gwmni!

Yn llythrennol mae cannoedd o fersiynau ar gael ar y We yn annog y gwrandawyr i brynu bob dim o addurniadau Nadolig i nwyddau adeiladu.

Mae dros ddwy ganrif ers pan gyhoeddwyd y gân gyntaf ac mae'r hen dôn wedi teithio'n fywiog a llawen oddi amgylch y byd, ac yn dal i wneuthur hynny.

Tybed be fuasai sylwadau'r hen delynor a'i chyhoeddodd gyntaf?

Tom Parry


0
C2 0
Pobol y Cwm 0
Learn Welsh 0
BBC - Cymru - Bywyd - Pobl - A-B


About the BBC | Help | Terms of Use | Privacy & Cookies Policy